שאץ מאץ

א טאטע ביי א זכר, וואכנאכט, ברית, / ט.ב. שאץ מאץ

2011-07-20T16:41:00.000-07:00

מזל טוב! מזל טוב!

נולד לו בן זכר נתרפא כל המשפחה, די גמ' זאגט אשרי מי שבניו זכרים, טייערע חבר! דו ביסט היינט אריין אינעם גדר צו זיין א "אשרי" אויף וועמען חז"ל זאגן אז וואויל איז צו דיר אז ס'איז דיר געבוירן געווארן א בן זכר, דעריבער הייב איך טאקע אן מיין ארטיקל מיט א דאפלטע מזל טוב,

א איד דארף זיך פרייען אז ס'איז אים געבוירן א בן זכר, ווי דער פסוק זאגט (משלי כ"ג) גיל יגיב אבי צדיק ויולד בו וישמח בו און דערנאך שטייט ישמח אביך ותגל יולדתיך, ווי די מפרשים טייטשן דאס אויס גייט דאס ארויף אויף יעדע בן זכר וואס ווערט געבוירן, אין אמת'ן אריין ווי מ'קוקט נאר אין דברי חז"ל און סיי וועלכע ספר זעהט מען מורא'דיג שטארק דעם חלק השמחה ווען ס'ווערט געבוירן א בן זכר און מ'איז אים מכניס בבריתו של אברהם אבינו, די לשונות פון אלע ספרים איבער דעם חלק השמחה איז מורא'דיג, אבער לאמיר נישט כאפן, צום שמחת הברית וועל מיר נאך אנקומען בעז"ה צו דעם ווייטער במשך דעם ארטיקל, א שטארקע לשון שטייט פונעם יסוד ושורש העבודה "כל איש ישראל שנולד לו בן זכר מיום הוולדו יכניס שמחה עצומה בלבו כי חסדו עליו גבר לזכותו בבן זכר" און ווייטער זאגט ער "ראוי לאדם גם לרבות כל השבעה ימים מיום הלידה עד יום המילה להכניס הודאה עצומה בלבו" דאס איז טייטש אז א מענטש וואס איז אים געבוירן א בן זכר דארף טון אלע פעולות אין די וועלט אז זיין הארץ זאל ווערן בשמחה, דאס איז אויסער די פוסקים וואס האלטן אז מ'דארף מאכן ביי א בן זכר א שהחיינו מיט א הטוב והמטיב,

די ערשטע זיבן טאג

די ערשטע פאר טעג נאך די לידה דארף א איד מייחד זיין אפאר מינוט צייט יעדן טאג פאר הודאה לד' אז ס'איז אים געבוירן געווארן א געזונט לעכטיג קינד, ווי געשריבן אין מיין "קידוש ארטיקל" אז די בעסטע צייט מייחד צו זיין פאר שבח והודאה איז דעם ערשטן שבת, וואס במשך דעם שבת קען מען אלץ טרעפן אביסל צייט, אבער ביי א בן זכר קומט צו נאך א ענין פון תפלה, דהיינו אז אין די ערשטע זיבן טעג פון די לידה ביז די ברית איז א מורא'דיג ענין און א עת רצון מתפלל צו זיין פאר די הצלחה פונעם קינד (פלא יועץ), ממילא דארף מען דאס אביסל צוזאמען שטעלן אינאיינעם ווען מ'ווידמעט אין די פאר טעג אביסל צייט פאר אמירת תהלים ס'זאל דינען הן פאר הודאה און הן פאר תפלה, דאס פראקטיש'סטע וועג איז ווען מ'טיילט איין דעם תהלים צו ענדיגן לכה"פ איין מאל ביזן ברית, דהיינו יעדן טאג בערך 20 קאפיטלעך אזוי אז ביים ברית האט מען מסיים געוועהן תהלים, אין די זיבן טעג זענען פארהאן גרויסע ענינים וואס מ'קען מתקן זיין, (עי' קדושת יו"ט לימי החנוכה אז די ערשטע זיבן טעג פאר די ברית איז מען מתקן די זיבן מידות חג"ת נהי"ם, זיינע ווערטער זענען מיוסד אויף א אוהחה"ק עיי"ש אות ט"ו).

פארשטייט זיך גלייך ווי נאר דאס קינד ווערט געבוירן הייבן זיך אן די טרדות, צוטיילן די קינדער, מסדר זיין זכר, וואכנאכט, ברית, רופן מענטשן, און די טרדות הזמן איז גורם אז מ'האט נישט ריכטיג דעם קאפ אויפן פלאץ פארן קיום המצוה בעצם, ס'איז באמת א שאד, אזא זעלטענע הייליגע מצוה זאל ווערן פארוואסערט און פארשוועמט מיט טרדות און זייטיגע מניעות, א מענטש דארף זיך באמת מסדר זיין פאר יעדן פרייז ער זאל האבן די מח און זיין דערביי הונדערט פראצענט, מ'דארף מאכן די מינימום הכנה צו אזא זעלטענע מצוה,

איך האב שוין געשריבן אז ווען מ'איז מבשר די בשורה טובה ווערט מען נתלבש מיט א ניצוץ פון אלי' הנביא אזוי שטייט אין מאור עינים פ' ויצא, ביי א בן זכר וואס גייט ביים ברית אויפן כסא של אלי' האט דאס מער באדייט, דער טאטע האט א כח צו באקומען השפעות פון אלי' הנביא דורך מבשר זיין די גוטע בשורה פאר זיינע גוטע פריינד און קרובים, קיצור ער איז זוכה צו גילו אלי' אויף א געוויסע אופן...., ברודער מיינער! שיק נישט אלי' הנביא צום טעקסט מעסעדש.... לאז אים קומען ארגינעל, זיי מבשר גוטע בשורות מיט דיינע אייגענע אברים, וועט זיכער די השפעה פון אלי' הנביא זיין שטערקער,

ס'איז געוועהן מקומות ווי מ'האט גערופן די קינדער יעדע נאכט ליינען קר"ש אלץ א שמירה פארן קינד (מנהג ירושלים), ביי אונז פירט מען זיך נישט אזוי אבער כאטש זאל דער טאטע ליינען קר"ש ביים קינד בעטל יעדע נאכט מיט אביסל מער כוונה, אין מגדל עוז פון יעב"ץ שטייט אז די מנהג איז יעדע נאכט זאל מען לערנען ביים קינד עטליכע ת"ח, דאס איז אויך א מנהג וואס מיר זענען נישט מקיים אבער אויך אזוי קען דער טאטע אליין עטוואס האלטן דעם מנהג ווען ער קען לערנען א משנה צוויי ביים קינד ס'איז א שטארקע סגולה,

הכנה להברית

כאטש וואס באמת דארף מען קודם רעדן פונעם זכר, אבער נישט אייביג איז דער זכר דעם ערשטן טאג נאך די לידה, ווידער די הכנה צום ברית איז יא נוהג דעם ערשטן טאג פונעם לידה,

טייערע חבר! אויף דיר ליגט יעצט דעם חוב פון מל זיין דיין קינד כמבואר בגמ' קידושין אבער וויבאלד רוב עולם קען דאך נישט אליין מל'ן נישט יעדער איז א אומן יד איז מען יוצא די מצוה דורך א שלוח, אבער עכ"ז דארף דער טאטע וויסן ווי איין און ווי אויס, וואס באדייט די מצוה און וואס איז זיין תפקיד, די פשוט'סטע זאך איז צו נעמען א ס' דרך פקודיך פון הייליגן בני יששכר און דורך לערנען די מצוה ב' מצות מילה, דעם חלק המעשה, דיבור, מחשבה, ווי דער בנ"י צולייגט דאס ענין גאר שיין, און די טעמי המצוה, ווייל דער בנ"י שרייבט בפי' אז וויבאלד מ'פסק'נט אז מצות צריכות כוונה ממילא מוז מען האבן כוונה בשעת מעשה און אזא מצוה ווי מילה איז נישט מעגליך איבער צו מאכן א צווייטע מאל ביי דעם קינד, ממילא מוז זיין א מחשבה בשעת מעשה, אינזינען צו האבן די טעמי המצוה מיט די כוונה, און דארטן (אין דרך פקודיך) קען מען געפינען אלעס, א גרעסער בר הכי לערנט שוין אביסל די הלכה פשוט די מחבר מיט באר היטב מ'וועט זיך אליינ סנישט גלייבן וואס מ'טרעפט אלץ אין שו"ע, אויסער דעם איז היינט שוין דא גאנץ פיינע ליקוטים ווי מ'קען ווערן א ת"ח איבערנאכט, מ'קוקט אהער און אהין און מ'כאפט דאס ענין גאנץ שנעל, אבער דאס איז זיכער אז עטוואס הכנה מוז געטון ווערן על אף די אלע טרדות און שטערונגען,

צווישן די הכנות דארף מען מסדר זיין דעם מוהל אראפ רופן קומען קוקן דאס קינד, (איך בין מיך נוהג, אויב איינער שרייבט מיינע מנהגים.... אז איך רוף ביי יעדן קינד א אנדערע מוהל, איך וויל נישט האבן קיין מארגעדש ביי קיינעם) מ'דארף זיך מסדר זיין פון פריער מכבד צו זיין די כיבודים, סנדק, קוואטער, אז די נכבדים זאלן זיין גרייט צום כיבוד, די איבריגע כיבודים קען מען זעהן על אתר,

דעם נאמען פונעם קינד איז א מערכה פאר זיך, ס'שטייט אין ספרי קודש אז דאס איז א ענין פון רוח הקודש וואס מ'שיקט אריין צום טאטן אזוי שטייט אין דברי יחזקאל החדש בשם השר שלום זי"ע ועוד, געווענדליך גייט דאס לויט די סדר פון די משפחה אז מ'געט א נאמען נאך די זיידעס איז א סגולה פאר ארוכות ימים, ווי אויך דארף מען זיך רעכענען מיט די געפילן פון די יולדות ס'קומט זיך איר מיט רעכט נאכן דורך גיין חבלי לידה, הגם איך האב שוין לאנג געקלערט וואס איז טאקע דער ענין אז מענטשן שמועסן אויס די נעמען מיט א רבי'ן אדער מיט א ערליכע איד, מילא מ'האט א ספק וועלכע נאמען צו געבן און מ'וויל א שאלת חכם פארשטיי איך אבער סתם אזוי? ס'שטייט דאך אז דאס איז א ניצוץ פון רוח הקודש פארן טאטן?, לעצטנס האב איך געזעהן אין א קונטרס (איך געדענק נישט פון וועמען) אז דאס גופא איז א חלק פונעם רוח הקודש אז דער רבי ענפערט א תשובה וועלכע נאמען צו געבן דהיינו אז מ'האט סייעתא דשמיא מ'שיקט פון הימל אז דער טאטע זאל הערן פון זיין רבי'ן וועלכע נאמען צו געבן, ואם קבלה הוא נקבל,

ס'זענען דא משפחות וואס די נעמען זענען אזא סענסעטיווע מערכה, מיין זייט - דיין זייט, צומאל קריגן זיך די עלטערן דהיינו די זיידע און באבע פונעם קינד נאך וועמען די נאמען געהערט, הלואי מ'זאל נישט וויסן, אבער איין זאך דארף מען יא וויסן ס'איז א זמן שמחה און א נאמען איז א יסוד אויפן לעבן, ס'איז נישט כדאי צו מאכן קיין קריגעריי פאר א נאמען, די בעסטע נאמען איז "שלום".....

שלום זכר

דעם ערשטן שבת איז דער מנהג מ'מאכט א זכר, לכתחילה איז דער מנהג געוועהן אז מ'קומט זיך צוזאם בבית היולדת ווי די פוסקים שרייבן לנחם את הילד צו טרייסטן דאס קינד אז ער האט פארגעסן דאס גאנצע תורה וואס ער האט געלערנט בימי עיבורו, דערפאר געט מען טאקע דעם מאכל ארבעס – באנדלעך וואס איז כעין מאכלי אבלים, דער לשון אין רמ"א איז (יו"ד סי' רס"ה) נהגו לעשות סעודה ומשתה בליל שבת לאחר שנולד זכר נכנסים אצל התינוק שם והוא ג"כ סעודת מצוה, היינט אבער איז אין פיל מקומות נישט דער מנהג אזוי אז מ'גייט בבית היולדות, (עכ"פ אין אמעריקא איז אזוי דער מנהג) קומט מען זיך צוזאם אין ביהמ"ד, און מ'וואונטש אן דעם בעל שמחה לחיים,

דער קאזניצער מגיד אין פ' אמור זאגט אז דער שלום זכר ברענגט א שפע קודש אויפן קינד, פון צאנזער רב שטייט אז ווען מ'גייט צו א קינד צום שלום זכר איז דאס מסוגל צו יראת שמים, אבער ס'איז משמע אז דאס איז נאר געזאגט געווארן ווען מ'גייט טאקע בבית היולדות ווי דאס קינד איז כמ"ש הרמ"א נישט סתם קומען אין ביהמ"ד טרינקען ביר, נו גיי פארעכט די וועלט, וואס יא, דער טאטע מיט זיינע קינדער ביי זיך אינדערהיים אויב עסט ער צוזאמען מיט די יולדות צו ביים שווער אינדערהיים ווען די יולדות מיטן קינד זענען דארט, זאל מען עסן דארט ארבעס און טרינקען לחיים ווייל דאס איז די עיקר סעודה פונעם שלום זכר, דער מנח"א שרייבט איז אות חיים ושלום אז עסן ארבעס ביים זכר איז מסגול קעגן עצבות, דאס איז א זאך וואס מ'קען היפש ניצן בימינו אלה, (בפרט א קימפעטארן אין אירע עמאציאנעלע מאמענטן....)

למעשה קען דער שלום זכר דינען אלץ א שטיקל סעודת הודאה, אז די יולדות מיטן קינד זענען ארויס פון א סכנה, פאקטיש איז די לידה א זמן וואס איז א סכנה פאר די מאמע מיטן קינד, נישט אימזיסט האט מען אריין געלייגט אינעם נוסח נאך תהלים וכל היושבות על המשבר תצילם וכו', איצט מיטן טרינקען לחיים געט מען אפ א שבח והודאה פארן קל חי אז מ'האלט שוין דא ב"ה, ס'איז א גוטע מנהג ווען עטליכע חבירים אדער משפחה זאלן זינגען א ניגון של שמחה א ניגון לכבוד שבת פשוט אלץ שבח והודאה, ווי דער פסוק זאגט, עם זו יצרתי תהלתי יספרו, דא האט עס א בעסערע מכוון עם זו יצרתי גלייך נאך די יצירה תהלתי יספרו פארצייל די שבחים פונעם באשעפער, אז מ'זינגט ק'ה רבון עלם ועלמיא און מ'פארציילט די שבח פון די בריאה האט מען יוצא געוועהן דעם חלק השבח והודאה.

בעצם דער שבת אליין האט א טיפע באגריף ווי די מדרש זאגט אז מ'איז מל דעם קינד הערשט צום אכטן טאג כדי ס'זאל דורך גיין א שבת לראות פני מטרנותא, שלום זכר איז א לשון פון שלימות מיט דעם שבת ווערט דאס קינד א אדם השלם, דעם שבת קומט אראפ די הארה פונעם קומענדיגע וואך וואס גייט עושה רושם זיין אויפן קינד לעולמי עד, ס'איז אזוי ווי א שבת פאר די חתונה יעצט איז א שבת פאר די ברית, און ווי צדיקים זאגן אז דווקא שבת איז מען מנחם דאס קינד וואס האט פארגעסן זיין תורה ווייל מיטן כח פון שבת באקומט מען צוריק א הארה אין תורה, און אזוי שטייט טאקע פונעם בעלזא רב מהרי"ד (פ' תזריע) אז וויבאלד מ'האט באשוואוירן דאס קינד תהי' צדיק ואל תהי' רשע מיטן דעם שלום זכר בליל שבת טוט מען א פעולה אז דאס קינד זאל געדענקען אט די שבועה, און אויך שבת הוא מלוזעק ורפואה קרובה לבוא דעם שבת איז מסוגל אז די יולדות זאל טאקע צוריק קומען צו די כוחות און זיין א שטארקע געזונטע מאמע צו לאנגע געזונטע יארן, זאגט'ס אלע אמן.

וואכנאכט

אינמיטן טאג קומען די קינדער ליינען קר"ש אסאך מאל רופט מען דעם עלטערן קינד פונעם ניי געבוירן בעבי וואס גייט שוין אין חדר אז ער זאל קומען מיט זיין קלאס, ס'איז גאנץ א וויכטיגע זאך ווייל סוף כל סוף איז דאס קינד יעצט ערגעץ אויף געסטעריי ביי א קרוב נו זאל ער באקומען אביסל עטענשאן פון זיין ניי געבוירענעם ברודער (קאמפאטישאן....), און מ'טיילט פעקלעך פאר די קינדער וואס ליינען קר"ש,

דער וואכנאט בעצם, למען האמת האבן שוין אנדערע מקדים געוועהן ס'שטייט שוין געשריבן וועגן דעם אין ספרים אז מ'האט געמאכט פונעם עיקר א טפל און פונעם טפל א עיקר, אבער איך שפיר אז איך אליין מוז שרייבן וועגן דעם, דאהי איז דאס געווארן לעצטנס (אבער נישט ביי אלע קרייזן) אז דער וואכנאכט איז געווארן דער עיקר און דער ברית א טפל, ס'טוט מיר וויי, מענטשן האבן פשוט נישט קיין השגה וואס מיינט א סעודת ברית, ווי הייליג ווי חשוב און ווי טייער ס'איז, ווען מענטשן וואלט געוויסט וואלט מען זיך געשטופט צו יעדע סעדות ברית ווי די בחורים ביים קעיק טישל נאך א תענית....

צום וואכטנאכט קומען מענטשן, קרובים, גוטע פריינד, מ'עסט, מ'טרינקט, מ'איז גוט אויפגעלייגט, ס'דרייען זיך אדורך 100 מענטשן, און צום ברית קוים מ'שלעפט צוזאמען א מנין, ס'איז א בושה!, אמת נישט איבעראל איז אזוי, אין ארץ ישראל אין אייראפע איז די סעודת ברית א גרויס עסק, ווי אויך ביי פארשידענע חצרות דאהי איז א ברית נאך געבליבן א עיקר און די וואכנאכט א טפל, אבער ביי היפש מקומות אין אמעריקא איז פארדרייט געווארן די יוצרות, איך פארשטיי מ'קען מלמד זכות זיין אז מענטשן ארבעטן שווער אגאנצן טאג און דערפאר האט מען ביינאכט מער צייט ווי בייטאג, שוין מסכים וועל מיר נאך צוריק קומען צום סעודת ברית שפעטער.

אויב אזוי אז דער וואכנאכט איז נישט קיין עיקר מוז דאס נישט זיין אזוי גרויסארטיג און אזוי טייער, מ'קען עס מאכן גאנץ נארמאל און שפארזאם, רוב אידן וועלן דיר מוחל זיין אז דו וועסט זיי נישט געבן נאך 10'ע ביינאכט 3 ערליי קיגלען אין די האנט אריין, אז ס'איז דא אביסל קעיק און פרוכט אויפן טיש איז פונקט גוט, מ'מאכט א ברכה מ'וואוטשט לחיים, מ'ליינט קר"ש וויפיל נעגל אויף דאך.... און מ'גייט אהיים, דאס ברייטע אויסגעבעריי ביי א וואכנאכט האט נישט קיין מקור, ס'איז קוים א סעודת מצוה עפ"י חסידות, אין דרך פקודיך שטייט דעם לשון בהרבה מקומות איז דא א מנהג אז מ'מאכט א סעודה בליל לפני הברית און ער האט א סמך צו דעם פון א זוהר, אוודאי איז דער נאכט גאר א הייליגער אבער צו מאכן פון דעם א עיקר איז א זילזול אינעם עצם ברית,

(גראדע האב איך געזעהן שטיין בשם ס' בית לחם יהודה א גליון אויפן שו"ע יו"ד ס' רס"ה, און אויך בשם ס' אור צדיקים, בזה"ל בליל המילה נהגו לרקד ולשמוח.... איר הערט? מ'דארף טאנצן, אהער מיט די מוזיק....)

אני כשלעצמי שפיר זיך דאנקבאר פאר מיין ידיד וועלכע האט מיר צוגעשטעלט א וואכנאכט פאר א ביליגע פרייז, און משום אל תמנע טוב וועל איך מפרסם זיין דעם לינק און דער נאמען פון זיין קעטערינג,

ביים וואכנאכט אליין איז דער מנהג מ'צינט אן אייניגע לעכט, און מ'זעהט אז איינע זאל פארציילן די מעשה פון בעשה"ק וואס איז מסוגל לשמירה, איך בין אמאל געוועהן ביי א וואכנאכט ווי האדמו"ר מבורשטין שליט"א האט פארציילט די מעשה פון די דריי נקמות מקובל פון הרה"ק ר"מ מרימנוב זי"ע, עס זענען דא פארשידענע מנהגים לגבי די מעשיות אבער הכל מודים אז מעשיות פון צדיקים און סיי וועלכע מעשה האט אין זיך סגולות ושמירות, מאנכע פירן זיך אז היות ס'איז דא פארשידענע לימודים (געדריקט אין ס' כל בו למילה) וואס מ'זאגט בליל ה'וואכנאכט אז וויבאלד ס'איז שווער פארן טאטן אליין צו זאגן אלעס טיילט מען זיך איין מיט קאפיס און די משפחה אדער באקאנטע זאגן צוזאמען יעדער זאגט א אנדערע פאר בלעטער אזוי ווערן געזאגט דאס גאנצע תיקון ליל וואכנאכט,

בעצם איז אבער דער נאכט גאר א שטארקע ענין, אין יט"ל פ' עקב שטייט אז ס'איז א הכנה על שם העתיד, אנדערע ווילן דאס צושטעלן צו א יו"ט ביינאכט, וואס כאטש דער עיקר יו"ט איז טאקע בייטאג אבער א נאכט פריער הייבט זיך עס אן, אין יסוד יוסף שטייט אז ווען מ'לערנט די נאכט איז דאס מועיל אז דאס קינד זאל זיין א שומר הברית, אין קב הישר שטייט אז ווען מ'איז עוסק בתורה די נאכט קומט אראפ אורות דורך אלי' הנביא ס'איז גורם ישועות פאר כלל ישראל, ס'איז דא מנהג צו זאגן פרשת הקטורת פאר שמירה, אלעס איז גאר הייליגע מנהגים, דער עיקר וואס מ'דארף צו טון איז מ'דארף זיך צוגרייטן מיט א שטיקל הכנה, אפי' נאר זאגן אפאר קאפיטלעך תהלים איז אויך עפעס,

לגבי אויפבלייבן אגאנצע נאכט בין איך נישט דא קיין מכריע וואס צו טון, אויב א איד שפירט אז ער קען אויפבלייבן פארוואשע נישט, ווידער אויב שפירט ער אז ער קען נישט מוז מען געדענקען אז די מארגנדיגע מצוה איז א מ"ע מן התורה און אויפבלייבן איז נאר א מנהג, און צו די מ"ע מן התורה דארף מען האבן די מוחין מ'קען נישט זיין מיד און צופארן (וכן הורה כמה צדיקים ורבנים), דער טאטע אליין פארשטייט זיך זאל אביסל יא לערנען אין דעם נאכט זיך אביסל צוגרייטן צום מארגענדיגן טאג, אדער צו לערנען דרך פקודיך אדער אנדערע גוטע ספרים וואס גרייטן אן צו ברית, אפשר זיך אפי' זיך פארקוקן עפעס א גוט ווארט וואס צו רעדן ביים ברית, און פארשטייט זיך העיקר ליינען קר"ש מיט גרויס כוונה,

ברית מילה

טייערע חברים! עס איז נישטא נאך א מצוה אין די תורה ווי מ'טרעפט אזויפיל לשונות פון שמחה ווי די תורה האט מקפיד געוועהן אז דער טאטע זאל זיין בשמחה בשעת'ן טון די מצוה ווי ברית מילה, די גמ' דרש'נט אין מס' שבת שש אנכי על אמרתיך אז דאס גייט ארויף אויף מילה, און דער מוהל זאגט טאקע דעם פסוק פארן ברית, די גמ' זאגט אז אויך אז דוד המלך האט זיך דערפרייט ווען ער זיך דערמאנט אז ער האט א מילה, ביי אברהם שטייט התהלך לפני והי' תמים, והיה איז לשון שמחה, די גמ' זאגט עדיין עושין בשמחה, מ'האט אזוי אויסגעשטעלט דעם סדר אז מ'איז מל א קינד צום אכטן טאג שלא יהא אביו ואמו עצבים ואכמ"ל, דער דרכי תשובה זאגט והיית' אך' שמח' איז די ס"ת חת"ך דאס איז א רמז אויף מילה אז דאס דארף זיין בשמחה, דעריבער איז דיין תפקיד היינט צו זיין בשמחה, דו ביסט א בעל שמחה, און אלעס ארום דיר דארף זיין בשמחה,

א פחד פון א ווארט שטייט פונעם מיטעלע בעלזא רב מהר"י זי"ע וישמחו כל חוסי בך לעולם ירננו, וישמחו כל חוסי בך, לויט דיין שמחה וואס דו וועסט האבן ביים מקיים זיין אט די מצוה, לעולם ירננו אזא שמחה וועט מען האבן ווייטער אינעם עתיד, איך מיין אז די היינטיגע דיפרעסע וואס הערשט אויף די וועלט קען מען זאגן אז דאס איז א דירעקטע תוצאה פון אפכאפן און אזוי ביליג מאכן אזא זעלטענע טייערע שמחה של מצוה ווי א ברית מילה, ס'איז פשוט אזוי אויב א ברית מיט איר סעודה איז געווארן א קלענערע שמחה ווי א אפשערן איז נעבאך דא א ים מיט דיפרעסיע... ווייל אויב עס פעלט דעם וישמחו כל חוסי בך, איז דא א חסרון אין דעם לעולם ירננו... (איך בעט ענק מחילה אויך איך בין אביסל צו שארף....),

איך קען זאגן נאך שארפער, ס'שטייט אין שפת אמת פ' פנחס בזה"ל "כפי רוב השמחה והשתוקקות שיש לאדם בבריתו אשר חתם בבשרנו כך יוכל לשמור אות ברית", איר דארפט מער? איז דאס נישט א קלארע אנדייטונג אויף די שפל המצב וואס מיר לעבן היינט?, מענשטן זיכן סגולות, מ'שפרעכט זיך אפ ביי ספרדישע חאכאמים, מ'גיסט הושענא וואסער, מ'שלעפט קליינע קינדער צו קברים ווייל ס'הייסט אז דארט איז מען פארזיכערט, מ'ווייסט אליין נישט וואס צו טון פאר א סגולה, און דא איז דא אזא פשוט'ע סגולה, מאך דיין ברית מיט שמחה, אזא קליינע לייכטע סגולה, מאכסט א ברית זעה ס'זאל זיין מיט א שמחה כאפ עס נישט אפ ווי א יארצייט סעודה, די סגולה איז דאך אז דאס קינד וועט בלייבן הייליג נו ווער וויל דען נישט האבן אזא שמירה אין טאש,

שחרית והברית

ס'איז דא א לשון הזוה"ק (ח"א צו:) אז אינעם טאג וואס א טאטע מאכט א ברית איז ער זוכה צו זעהן די שכינה פנים בפנים, פארשטייט זיך צו קבלת פני השכינה דארף זיין א שטיקל הכנה, מ'דארף פראבירן אויפצושטיין גענוג פרי צו האבן צייט זיך צו גרייטן מיט ישוב הדעת צום ברית, אין מקוה קען מען זיך טובל'ן א עקסטערע טבילה אינזינען צו האבן דאס קינד דאס קינד אליין קען מען דאך נישט טובל'ן אבער אינזינען האבן דאס קינד כהכנת פאר זיין ברית מילה ביים טבילה קען זיין א שטארקע ענין, נעם מיט אין ביהמ"ד דיין שבת'דיגע טלית אזוי אז דער יו"ט'דיגן רושם זאל זיך שפירן אין אלע ביינער, דאווענען מיט א מתינות, און אפשר נאך טרעפן אביסל צייט צו זאגן א אידיש ווארט, א קאפיטל תהלים א תחינה, ווייל אויפן היינטיגן טאג ווערט געליינט דעם פסוק אשרי תבחר ותקרב ישכון חצירך ס'איז א זמן וואס דער טאטע מיט די משתתפי הברית ווערן קרב און נאנט צום באשעפער,

שטייט פון ראשונים אז דער ברית זאל זיין דוקא אין א ביהמ"ד, א ברית מילה איז א קרבן און א קרבן איז געוועהן בבית המקדש דוקא, אזוי אויך דעם אייגענעם קרבן יחיד איז א ענין צו מאכן דעם ברית אין מקדש מעט - דעם ביהמ"ד, און דער פאלץ איז טאקע סמוך צום ארון קודש ווי די ספרי תורה ליגן ווייל דאס איז עושה רושם אויפן קינד צו האבן אהבה התורה, לידוע בעלמא איז געוועהן אמאל ביים חזון איש ווען ער האט געהייסן לייגן א קינד אויפן באלעמער ווי מ'ליינט די תורה זאגנדיג אז דאס איז א סגולה אז דאס קינד זאל וואקסן א ת"ח,

דער מנהג איז אז מ'איז מרבה בנירות מ'צינדט אן פיל לעכט אין ביהמ"ד ווען עס קומט פאר א ברית (אזוי שטייט בפי' אין תוס' סנהדרין ל"ב:) , דער יעב"ץ אין מגדל עוז שרייבט אז מ'זאל צינדן קודם דריי לעכט פאר אברהם יצחק ויעקב, און דערנאך 12 לעכט פאר די י"ב שבטי ק'ה, די נירות איז נישט נאר גולטיג אויפן טאטן נאר בכלל אין ביהמ"ד דארף זיין מער לעכטיג און מער נירות ווי געווענדליך, (איך געדענק טאקע נאך מיט יארן צוריק אין ביהמ"ד הגדול ראדני איז טאקע די אנגעצינדענע טשילאר'ס געוועהן א סימן פארן עולם אז מ'זאגט נישט קיין תחנון...)

ווען מ'זעהט אז ס'ווערט נענטער די צייט צום ברית בערך א האלבע שעה פריער דארף מען זיכער מאכן אז די נשים זאלן זיין גרייט מיטן קינד און קומען אין ביהמ"ד גענוג פרי כדי נישט צו פארשלעפן דעם ברית, אמאל קען מען מיט 15 מינוט ווערן אויסגעשפילט פון מענטשן ביי די סעודה (ליידער...),

קוואטער!!! דער אנגעגרייטער קוואטער פון פריער גייט צום טיר פון ביהמ"ד און ברענגט אריין דאס קינד, איבער די גרויסקייט פון קוואטער'ס דארף'ן מיר נישט זאגן כידוע האט דאס אין זיך גאר פיל הייליגע סגולות, און ווי נאר דער קוואטער ברענגט אריין דאס קינד זאגן אלע פארזאמלטע מיט שמחה "ברוך הבא", דער טאטע זאל זיך מסדר זיין אביסל פריער די כיבודים און איבער געבן פאר משמש ער זאל וויסן פון פריער וועמען אויסצורופן, בינו לבינו איז דא א הייליגע פארכטיגע תפלה פונעם בעל שבט מוסר וואס דער טאטע זאל דאס זאגן פאר די ברית, ס'איז כמעט נישט מעגליך אדורך צו לאזן אזא תפלה אן איין אמת'ע קרעכץ צו א טרער, דער עת רצון איז מורא'דיג און ווען דען זאל א טאטע בעטן פאר זיין קינד אויב נישט יעצט,

לשם יחוד וכו', שטייט אין אגרא דכלה פ' לך אז מ'דארף זאגן בפה מלא מ'טוט די מצוה על דעת הצדיקים, ווייל אזוי האט אברהם אבינו אויך געטון ווען ער האט געזאגט פאר אנשי ביתו וואס האבן זיך גע'מל'ט, וכל אנשי ביתו נמלו אתו, אתו מיינט אויף זיין דעת און אויף זיין כוונה עיי"ש, אפשר קען דאס דער טאטע מכוון זיין ביי די ווערטער פון זיין ברכה להכניסו בבריתו של "אברהם אבינו" על דעת א"א און אלע צדיקים,

דער מוהל זאגט זה הכסא, און דער טאטע האט אינזון אז אלי' הנביא זאל טאקע מגין זיין אויפן קינד ווי מ'זאגט יעדן מוצש"ק איש תשבי על שמו נקרא תצליחינו על ידו בתורה, דער טאטע לייגט אראפ דאס קינד אויפן שויס פונעם סנדק ווי די לשון הטור (יו"ד רס"ה) איז, מנהג שאבי הבן עומד על יד המוהל להודיעו שהוא שלוחו כדאמרינן לגבי קרבן אפשר שיהא קרבנו של אדם קרב והוא אינו עומד על גביו?, דאס מיינט אז דער טאטע איז דער עומד על גביו ער איז ווי די אנשי מעמד אין בית המקדש וואס זענען געשטאנען אויף זייער קרבן, אסאך פירן זיך טאקע ארויס צו זאגן מיטן מויל ממש פארן מוהל איך מאך דיך פאר א שלוח, ווי אויך איז דער מנהג אז דער טאטע האלט דעם מוהל מעסער און גיבט דאס איבער פארן מוהל בשעת'ן ברית,

דער מוהל מאכט די ברכה על המילה דער טאטע דארף מכוון זיין מיטן ענפערן אמן אז כאילו ער אליין איז דער עושה המצוה, און יעצט מאכט דער טאטע אליין די ברכה אשר קדשנו במצותיו וצונו להכניסו בבריתו של א"א, מיט א שבח והודאה אז מ'איז זוכה צו אזא הייליגע זעלטענע מצוה ווי ברית מילה, די כח פון אט די ברכה איז גאר גרויס און הויעך סיי פארן טאטן און סיי פארן קינד,

אמן! ענפערט דער ציבור, כשם שנכנס לברית כן יכנס לתורה לחופה ולמעש"ט, הונדערטער פשטים זענען שוין געזאגט געווארן אויף די ברכה כשם שנכנס לברית כן יכנס, זאל דער אייבישטער העלפן אז אלע ברכות מיט אלע כוונות זאלן מקוים ווערן, ווארום דאס איז מקובל אז בעת דאס קינד וויינט איז א שטארקע עת רצון און מ'קען פועל'ן, (לעצטנס איז דאס געווארן מער אויפגעכאפט ביי די ווייבער מ'טיילט סגולות מיט תחינות וואס צו שעפשענען בשעת דעם ברית זיי ווערן דאך זייער עמאשענול ווען די בעבי וויינט....) דער טאטע קען זיכער מתפלל זיין בשעת מעשה ביז ווילאנג דער מוהל איז פארטיג מיט די גאנצע מלאכת הקודש, ס'איז טאקע דא געדריקט אין רוב קונטרסים לברית מילה א שיינע תפלה פונעם יעב"ץ וואס דער טאטע זאל זאגן נאכן ברית, די תפלה איז מיוסד ווי איינער וואס איז מתפלל נאך זיין הקרבת הקרבן אז זיין קרבן זאל אנגענומען ווערן בשלימות.

דער בעל הברכות מיט דער סדנק שני – עמידה לברכה ווערן מכובד, און דער מברך הייבט אן בורא פרי הגפן, מ'גרייט צו א קינד אונטער די בר מצוה וואס זאל יוצא זיין דעם ברכה און נאכדעם טרינקען פונעם כוס, אשר קדש ידיד מבטן.... דא בעט מען א תפלה אז דאס קינד זאל זיין ערליך און געזונט,

אלקינו ואלקי אבותינו קיים את הילד הזה, אין טייל מקומות ווערט צוטיילט די ברכה עקסטער פון קריאת השם, דא ווערט דאס קינד באקרוינט מיט זיין שם קדוש אין א נאמען פון א אידיש קינד הערשט א קדושה ווי מיר זעהן ביי מצרים שלא שינו את שמם, בעט מען זיך דא קיים את הילד הזה לאביו ולאמו ויקרא שמו בישראל.... דער טאטע רוימט אריין דעם סוד אין די אויערן פונען מברך ווי די נייגעריגע אידן ארום ווארטן שוין צו הערן דעם גרויסן סוד פונעם נאמען, ווער רעדט נאך די קינדער די גרעסערע ברודער'ס פונעם רך הנימול זיי זענען יעצט געשפאנט ביזן הימל צו הערן די נייע בעבי'ס ניי נאמען..., ישמח האאאאאאב ביוצאי חלציו ותגל אמו בפרי בטנה, ככתוב...., ואמר לאאאאאך בדמיך חיו, ואמר לך בדמיך חיו, בדמיך חיו, דא לייגט אריין דעם מוהל אדער דער מברך די פינגער'ס אין די וויין און מ'געט פארן רך הנימול פון די וויין אין מויל אריין, ווי די ב"י זאגט מ'מאכט דאס כצורת שק"י, איך האב געזעהן אז מוהלים טינקען צום ערשט איין די דריי פינגער'ס און לייגן אריין אלע דריי פינגער'ס אין מויל כצורת אות ש', און דערנאך דער ד' מיטן י' שרייבט מען אזוי מיטן פינגער אינעם מויל פונעם קינד,

הודו לד' כי טוב כי לעולם חסדו! זאגן אלע משתתפים, אלע פארזאמלטע גיבן אפ א שבח והודאה אז מ'האט א זכי' אז מ'איז זיך משתתף אין א ברית, פון ראשונים שטייט אז דער הודו לד' כי טוב באדייט אז דאס קינד איז געבוירן בשלום און ס'איז א בן זכר וואס מ'מאכט אויף אים א ברכה הטוב והמטיב, דומה לזה שטייט אין דרכי משה אז דאס קינד וואס קומט ארויס ממעי אמו איז גלייך ווי א יוצא מבית האסורים וואס זאגט הודו מיט א קרבן תודה יעצט אז ס'איז דא מנין זאגט מען צוזאמען הודו, אפשר להוסיף אז מ'זאגט צוויי מאל הודו א הודאה אויפן עבר און בקשה אויף לעתיד,

ראובן בן יעקב! זה הקטן גדול יהי', כשם שנכנס לברית כן יכנס לתורה לחופה ולמעש"ט, אמן, דער מוהל מיט א הויעך קול מאכט א מי שבירך לרפואת הילד און ער דערמאנט זיין נייעם נאמעם הוא ירפא את הילד הרך הנימול ראובן בן יעקב בעבור שנכנס לברית, אין כל בו שטייט יש שנהגו לברך התינוק הנמול ואח"כ אמו של קטן, (פון דא נעמט זיך דער מנהג צו וואונטשן מז"ט פאר די יולדות) מ'ענפערט אמן אויפן מי שבירך מיט א שמחה און מ'זאגט עלינו לשבח, דער עלינו לשבח נאכן ברית האט א באזונדערע כוונה שלא עשנו כגויי הארצות יעצט נאך די ברית מילה, אויך דער קדיש נאך דעם עלינו האט א באזונדערע חשובות דער בעל שבט מוסר איז מאריך אין דעם וועגן די גאולה מיט ברית מילה זענען מקושר,

טייל צדיקים פירן זיך צו בענטשן דעם רך הנימול יעצט ממש אויפן פלאץ, ס'איז דאך א אפענע תרגום יונתן פ' ויחי בך יברך ישראל ביומא דמהולתא, איינע פון די צדיקים האט זיך אמאל מיט הרגש אנגערופן צום רך הנימול איך בין דיך מקנא דו ביסט יעצט געוועהן אויפן מזבח....

לחיים וסעודת ברית

די משתתפים טרינקען לחיים און מ'וואונטשט זיך אן ברכות איינעם דעם צווייטן בשמחה וטוב לב, דערנאך וואשט מען זיך צו די סעודת ברית, פאר איך גיי אריין אין די נושא פון סעודת ברית מעג מען באטאנען דאס ענין פון די געלאנדטע צום ברית, ס'איז אנגענומען ביים עולם אז צו די סעודת ברית לאדנט מען נישט בפירוש וויבאלד אויב מ'רופט טאר מען נישט אפזאגן א סעודת מצוה און מענטשן האבן דערפון מורא דעריבער איז זיך דער בעל שמחה מונע פון רופן דירעקט צו די סעודה נאר מ'זאגט בדרך רמז די סעודה איז אויבן אין שטיבל, פרעג איך, מה קול הרעש אז מ'וועט רופן?, רוף יא, רוף דיין משפחה, רוף דיינע נאנטע חבירים, זאלן זיי טאקע קומען, זאל זיין אזא סעודה ברוב עם הדרת מלך, ווייז ארויס אז די יעצטיגע מצוה האט א חשובות ביי דיר, פארוואס זעהט מען דאס אין ניו יארק אז די סעודת ברית איז ממש א יתום שאין לו גואל?, שטייט אין רד"ק דוד המלך זאגט אספו לי חסידי כורתי בריתי עלי זבח, ביום שישראל עושים ברית מילה עלי זבח מאכט מען א סעודה שמחה ומשתה, אם כנים הדברים זאגן מיר אספו לי חסידי נעמט'ס צוזאמען מענטשן און מאכט'ס א סעודה, עלי זבח גייט'ס שעכטן פלייש, ס'זאל זיין.

די סעודת ברית איז ממש א דאורייתא אזוי שטייט אין פרקי דר' אליעזר ויעש אברהם משתה גדול ביום הגמ"ל, ה"ג – מ"ל ה"ג איז אכט מ"ל איז די מילה, איך גיי נישט מלקט זיין אלע מדרשים און דברי חז"ל וועגן דעם סעודת ברית, אבער אז תוס' זאגט אין פסחים (קי"ד) אז סעודת מצוה היינו סעודת מילה דאמר במדרש דניצול מדינה של גיהנום, נו דארף מען דעם בעסערע סגולות? סעדות ברית איז עני טיים אזא סגולה ווי קנאבל פון א פדיון הבן, און ווי מייערן ר"ה ביינאכט, איר דארפט בעסערע סגולות?, איך האב, סעודת ברית איז מסוגל לפרנסה, ווייל חת"ך איז די שם הפרנסה אין מצות מילה מאכט מען מיט חיתוך (כ"כ באות חיים ושלום – מונקאטש), גענוג גוט? ס'איז אפשר נישט אזוי קראנט ווי ג' בשלח פ' המן?

אין רמב"ן עה"ת פ' יתרו שטייט אז משה רבינו האט געמאכט א סעודת ברית פאר יתרו, ווייל ס'איז פונקט ווי א חתונה ווען א איד קומט אריין תחת כנפי השכינה א איד ווערט אריין געברענגט אינעם אידישן געזעלשאפט, ער ווערט היינט א "איד" מאכט מען א סעודה, ביי א חתונה פארשטייט יעדער אז דער מחותן וויל ס'זאל זיין וואס שענער און וואס מער שמחה, רבי איד היינט איז א חתונה, מאך א סעודה פון בשר ודגים וכל מיני מטעמים,

חלה, דגים, בשר,

אין דרכי משה שטייט "מצוה לאכול" בסעודת מילה, דער מונקאטשער רב זי"ע איז מרעיש עולמות אז די מתחדשים האבן דאס איינגעפירט אז מ'איז יוצא א סעודת ברית מיט מזונות, אין חכמת אדם (כלל קמ"ט) שטייט הסעודת מילה תהי' דוקא על לחם שמברכים עליו המוציא ולא על מיני מתיקה בלבד, ס'איז דא אזא מעשה אז א איד איז געקומען צו ר' משה'לע מ'סאווראן אז זיין קינד וויל זיך נישט וואשן פארן עסן, האט אים ר' משה'לע געפרעגט צו מ'האט זיך געוואשן צו א סעודה ביי די סעודת ברית פון דעם קינד, האט מען אים געזאגט אז ניין, זאגט ר' משה'לע אוודאי אזוי פון וואנעט זאל דאס קינד וויסן אז מ'דארף זיך וואשן צו א סעודה, מ'מאכט א המוציא מ'שניידט אויף א גרויסן חלה און מ'עסט לשם סעודת מצוה,

פיש – שטייט פון ציעשנובע'ר רב זי"ע אויב גיבט מען פיש ביי א ברית וועט דאס קינד קענען חומש, אויב גיבט מען פלייש וועט דאס קינד קענען גמרא, מ'זעהט בחוש ווי דער יצה"ר לאזט נישט אידן עסן פון אזא הייליגע סעודה, אלץ טרעפן מענטשן תירוצים דער מאגן אהער דער מאגן אהין, איך קען עפעס נישט עסן יעצט פיש, איך דערהייב נישט קיין פלייש, איך מאך מיך נישט פליישיג, ס'איז אלץ הבלים, זאג נאר סושי קענסטו עסן??? טשייניזע מאכלים עסטו ביי לאנטש? האסט נישט מורא פאר דיין מאגן ווען די עסט אלע פאדרייטע מאכלים, אויב אזוי מעגסטו יעצט אויך עסן,

און דער בעל הברית אליין זאל אויך נישט קארגן, אז ער וועט צושטעלן גוטע מאכלים וועט דער עולם אטאמאטיש עסן, גוטע פיש, ווארמע זופ, דער נאסאדער רב האט געהאלטן אז א סעודה אן זופ איז נישט קיין סעודה, אמאל ביים ירושלים'ר רב הרמ"א פריינד זצ"ל איז געוועהן א סעודה אן קיין זוף האט ער געהייסן ברענגען א טעלער מיט הייס וואסער און אריין געלייגט ברעקלעך ס'זאל הייסן זופ עד כדי כך, מבשרו אחזה איך האב עס אליינס געזעהן ווען איך האב געמאכט א סעודת ברית און דאס עסן איז געוועהן גוט האט דער עולם זיך נישט ארויס געדרייט מיט תירוצים, פלייש האב איך נישט געגעבן קיין האריגע טשיקנס נאר געפרעגלטע קאטלעטס (איבער געצויגענע פלייש) און יעדער האט זיך פארפליישיגט ביי די סעודה,

ס'איז א ענין צו טרינקען וויין ווייל די בשר איז א ענין פון אכילת זבחים און יין איז די נסכים, און ס'שטייט פון צדיקים אז דער בעל שמחה אליין זאל זיין עומד ומשמש, ווער רעדט נאך אז מ'קען מהנה זיין א עני אדער א הונגעריגן איד איז דאס א מורא'דיג ענין, דאס בעסטע ווען מ'קען אריין שלעפן אן א"י'דיגן איד און אים באצאלן די קאסטן ער זאל מיטעסן די סעודה, דער עיקר איז אז די שמחה זאל זיין ניכר און ס'זאל זיך דערקענען די גרויסע שמחה אויף אלע משתתפים, (ווי ווייט די שמחה דארף זיין קען מען זעהן אין א תשובה פונעם גאון החיד"א ווי ער שרייבט היות ס'איז דא א מנהג אין א געוויסע שטאט אז צו א ברית ברענגט מען כלי זמר און די יולדות איז א אבל בי"ב חודש צו מ'מעג האבן כלי זמר, און דער חיד"א איז מתיר ובתוך הדברים ברענגט ער שטארק ארויס די שמחה פון די עלטערן עיי"ש בשו"ת חיים שאל סי' כ"א)

(במאמר המסגר הלוואי וואלט איך געקענט מאכן א סעודת ברית נאכמיטאג אויף א ברייטן פארנעם, ווען קיינער יאגט זיך נישט אוועק צו די ארבעט, מיט זמירות שירות ותשבחות ואמירת דב"ת אזוי אז ס'זאל גיין א רויך, אבער גיי טויש די וועלט, אמעריקא בלייבט אמעריקא)

דער שמש מאכט די מי שבירך'ס דער עולם צוקנייטשט די דאלארן פארן שמש אין די האנט אריין, מ'זינגט יום ליבשה, און מ'זאגט דב"ת, לכתחילה זאל זיך דער טאטע אליין פארקוקן עפעס א ווארט וואס צו זאגן ביים ברית, ס'מוז נישט זיין קיין אייגנס, נעם א שיינעם חת"ס, עפעס א זיס ווארט פון סיי וועלכע ספר פון סדרות לך – וירא ווי עס ווערט גערעדט בעניני ברית מילה, ס'מוז נישט זיין קיין לאנגע דרשות, זאג דאס ווארט און גיב ארויס א שבח והודאה פאר קב"ה עד הנה עזרונו ולא עזבונו, און דערמאן דעם נאמען נאך וועמען דער רך הנימול הייסט נאכן זיידן החסיד הותיק והתמים און ער זאל טאקע ראטן אין זיי, ווייל בשעת א שמחה איז א ספעציעלע זמן מזכיר צו זיין זכות אבות,

מ'גרייט זיך צום בענטשן, מ'דארף זיכער מאכן אוועק צו לייגן פון אלע מאכלים פאר די יולדות, ווייל מן הדין דארף זי זיך אויך וואשן צו א סעודה, און ווען מ'קומט אהיים און מ'ברענגט אהיים די סעודה וואשט זי זיך אויף די שריים פון די סעודת ברית,

נודה שלמך בתוך אמוני ברוכים אתם לד', דער בעל המברך זאגט פאר דעם נוסח און דער עולם ענפערט דעם פזמון נודה לשמך... די הרחמן'ס קען מען צוטיילן פאר קרובים וידידים, מאנכע זאגן אז ס'מוז זיין דוקא אויף א כוס, אנדערע זאגן אז נישט,

מזל טוב מזל טוב, אסאך נחת פון דעם קינד און פון אלע קינדער, אי"ה ווייטער שמחות געזונטערהייט, מ'קומט אהיים נאכן ברית און מ'וואונטשט מזל טוב פאר די יולדות, און גלייכצייטיג זאל דער טאטע אליין אויך געהעריג בענטשן דאס קינד מיטן ישמיך אלקים כאפרים וכמנשה, ווי דער תרגום יונתן זאגט בך יברך ישראל ביומא דמהולתא, כאטש וואס ס'איז דא א ים מיט פשטים וואס דאס מיינט אבער אין המקרא יוצא מדי פשוטו פשוט מיינט דאס אז אינעם טאג פונעם ברית בענטשט מען דאס קינד ישימך אלקים כאפרים וכמנשה,

שלישי למילה

דעם דריטן טאג פונעם ברית הייסט שלישי למילה, דער מקור פון דעם איז ביי אברהם אבינו וירא אליו ד' זאגט רש"י שלישי למילה הי', א פלא פון א לשון שטייט פון מהרש"ל יותר גדול סעודה של מצוה של שלישי למילה מיום המילה עצמה, שהרי שלישי למילה נאמר בו סעודה להדיא גבי אברהם, ויום המילה עצמה נדרש גבי יצחק רק מהגמל, איך הייס נישט דא מאכן א ריזיגע סעודה פון בשר ודגים וכל מטעמים, אבער אי אפשר בלא כלום, מ'דארף עפעס א שטיקל סעודה מאכן, ס'מוז נישט זיין אין ביהמ"ד אבער אינדערהיים לייגן א טישטוך אויפן טיש און זיך וואשן צו א סעודה פון בשר ודגים איז זייער רעכט און נארמאל, ס'איז דא אין דעם גאר הייליגע ענינים מיט סגולות,

זאל דער באשעפער העלפן אז ס'זאל מקיום ווערן וואס דער צדיק ר' יושע'לע טאמשוב'ער האט געזאגט אמאל ביי א ברית ווען ער האט זיך מטריח געוועהן צו פארן מיילן ווייט צו א ברית, אז מיט יעדע פעולה דא אונטן אויף די וועלט ווערט נתעורר די זעלבע רושם אויף יענע וועלט, אונז האמיר מקיים געוועהן דא אונטן מצות מילה און זיך מטריח געוועהן צו קומען אויף דעם ברית, זאל הקב"ה אויך מקיים זיין מצות מילה ככתוב בתורתך ומל ד' אלקיך את לבבך ואת לבב זרעך,

וואכטנאכט מעשה

ליתר שאת לייג איך ארויף די וואכנאכט מעשה אויפן גראם

בניגון שמזמרים אצל אדמו"ר מסקולעני ובהרבה מקומות מזמרים זאת במוצאי יום מנוחה

דער הייליגער בעל שם טוב פארט אויפן וועג,

מיט קפיצת הדרך גאר א לאנגע וועג,

ער קומט אריין אין א אידישע שטוב ווי עס ברענען פיל ליכט,

אבער דער איד אליין באווייזט זיך מיט א טרויעריגע געזיכט,

--פרעט אים דער בעש"ט מדוע פניכם רעים,

זאגט דער איד איך האב א גרויסע צרה אין דעי רגעים,

שוין עטליכע קינדער געבוירן ביי מיר אבער נישט מער געדאכט,

זיי שטארבן פלוצלונג פארן ברית אינמיטן די נאכט,

"דער בעש"ט זאגט נישטא וואס צו זארגן,

אי"ה דער ברית וועט זיין דא מארגן,

פאר די תלמידים געהייסן אויפבלייבן און לערנען אגאנצע נאכט,

און חלילה די טיר פון הויז זאל נישט ווערן אויפגעמאכט,

"אינמיטן די נאכט הערט מען קלאפן אויפן טיר,

דער בעש"ט זאגט נישט עפענע איר,

פלוצלונג באמערקט מען ווי א ווילדע קאץ,

הייבט אן אריין צו קריכן אונטער די טיר דארטן אויפן פלאץ,

--דער בשע"ט פאר די תלמידים מיטאמאל געט א זאג,

דארטן דעם ווילדן קאץ שלאָג,

די תלמידים הייבן אן צו שלאגן און שמייסן,

ביז דער קאץ איז אנטלאפן אין די גאסן,

--דער ברית איז געפראוועט געווארן מיט א שמחה עצומה,

דער בעש"ט איז געוועהן סנדק בדחולי וברחומו,

דער פריץ פון שטאט האט געלאזט רופן דעם איד,

ווען ער איז אנגעקומען האט ער געזעהן ער איז פיל מיט וואונדן מיט בלוט,

"דער פריץ פרעגט זאג מיר ווער איז אין דיין שטוב אצינד,

זאגט דער איד דער הייליגער רבי דער בעש"ט זאל זיין געזונט,

זאגט דער פריץ איך בין א כישוף מאכער איך פלעג הרג'נען דיינע קינדער,

אבער איך זעה אז דיין רבי קען אויך די ווינדער,

"רוף אים אהער לאמיר זיך מיט כישוף פארמעסטן,

לאמיר זעהן ווער ס'וועט זיין אין כישוף דעם גרעסטן,

דער בעש"ט מיט די תלמידים זענען ארויס אויפן פעלד,

קעגן דעם רשע זיך אוועק געשטעלט,

--ער האט אנגערופן אלע מיני שידים ומזיקין,

אבער דעם בעש"ט האבן זיי נישט געקענט פארציקן,

דער מכשף האט גערופן א וואלד חזיר אפשר דאס וועט געלונגען,

אבער דער בעש"ט האט געמאכט אויף דער ערד צוויי רינגען,

--דער חזיר איז דורך דעם ערשטן רינג אבער נישט דעם צווייטן רינג,

איז ער אנטלאפן דער מכשף זעהט ס'איז נישט גרינג,

זאגט ער פארן בעש"ט יעצט זאלסטו באווייזן עפעס א כישוף זאך,

האט זיך אנגערופן דער הייליגער בעש"ט גלייך,

"ס'זאל אראפ קומען פון הימל די אלע וועמען די האסט גע'הרג'ט יעדע נשמה,

און נעמען אין דיר די נקמה,

גלייך זענען געקומען פייגל און אויסגעשטאכן זיינע אויגן,

אים צוריסן אויף פיצלעך און אוועק געפלויגן,

כן יאבדו כל אוביך ד',

א טאטע ביי א שמחה / אפשערן / ט.ב. שאץ מאץ

2011-05-10T13:30:00.000-07:00

א טאטע ביי א שמחה / אפשערן / ט.ב. שאץ מאץ

ענדליך לאזט זיך שוין דער שאץ מאץ הערן...

רבותי איך שפיר אז איך מוז צום ערשטן מאכן א שטיקל התנצלות פארן נישט שרייבן קיין "טאטע ארטיקלען" אין די לעצטע תקופה, פשוט ווייל איך בין געוועהן זייער פארנומען לעצטנס מיט די ארבעט, אבער איצט איז אביסל רואיגער קען איך מיר א קער געבן צו די באשרייבונגען,

מן הדין וואלט איך קודם געדארפט שרייבן אין די סעריע פון "א טאטע ביי א שמחה" די רייע פון א שלום זכר - וואכט נאכט - ברית, ווייל נאך די פאריגע קידוש ארטיקל וואס איז געוועהן מטעם בת תחילה איז יושר אז גלייך דערנאך קומט דער זכר – ברית – וואכט נאכט ארטיקל, אבער אזויווי דער זכר ארטיקל איז עפ"י חשבון זייער א גרויסער, צוליב די פילע פרטים וואס א זכר – וואכט - נאכט – ברית אנטהלאט אין זיך וועל איך מיר ענדערשט זיך נעמען קודם צום אפשערן, און אי"ה עוד חזון מיט די צייט זיך צוריק קערן צום זכר – ברית ארטיקל,

ובזה החלי בע"ה:
א אפשערן איז א שטארק עמאציאנעלע צייט פאר א טאטע און פאר א מאמע, מ'זעהט בחוש א קינד וואס איז אפי' נאר איין טאג פאר די דריי יאר ווי קלוג דאס קינד זאל נישט זיין און ווי שטארק די טאטע מאמע זאלן אים ליב האבן, דאך א טאג נאכן אפשערן באקומט דאס קינד סאך מער רעספעקט אין די אויגן פון די עלטערן, די מציאות ווייזט אז יעצט נאך די 3 יאר קוקן זיי אן דאס קינד א מענטש, א קינד אן קיין פיאות איז א בעבי, און מיט פיאות איז ער א מענטש צום טיש, מ'כאפט זיך אליין נישט די גאנצע שפראך צום קינד ווערט געטוישט א טאג נאכן אפשערן, איך האב עס אליין געזעהן ביי מיינע אייגענע 4 אפגעשוירענע יוגלעך קע"ה און אויך ביי אנדערע קרובים וידידים אז דאס קינד באקומט א רעספעקט אין די אויגן פון די ארומיגע נאכן באקומען פיאות, פאר די פיאות האלט אים יעדער פאר א קליינע בעבי און איצט שוין נישט, מ'זאגט אים שוין נישט קום שיין מאך א זיצי.... ער איז שוין גרויס.

כדי צו גיין אין א געהעריגע סדר מוז מען קודם מאכן א שטיקל סדר, עס זענען דא צוויי זאכן אין די אפשערן חגיגה,
א) איז דא א זמן פון פירן א קינד אין חדר און לערנען מיט אים די א' ב', וואס אזוי ווערט געפסקנט אין רמ"א (יו"ד סי' רמ"ה) אז ווען א קינד ווערט דריי יאר פירט מען אים אין חדר אריין צו לערנען די אותיות התורה, וואס פארשטייט זיך אליין אז דאס פירן אין חדר ווערט באגלייט מיט די אלע מנהגים שונים מיט שמירת הילד פון יעדע דבר טמא, און ווי אויך אז א קינד וואס ווערט דריי יאר איז מען מחנך מיט מצות און מ'טוט אים אן א קאפל מיט ציצית,

ב) איז דא א צווייטע טייל פון די חגיגה, דאס איז די אפשערן די האר און מאכן פיאות פארן קינד, דאס האט באמת נישט קיין שיייכות דוקא מיטן ווערן דריי יאר, ווי מ'זעהט טאקע אז מאנכע פירן זיך צו שערן דייקא ל"ג בעומר אפי' דאס קינד איז נאך צווי און אהאלב יאר, און הערשט שפעטער ווען דאס קינד איז שוין דריי יאר פירט מען אים אין חדר מיט די אלע מנהגים און מ'לערנט מיט אים א' ב', ווייל די קפידה איז אז מ'זאל נישט לערנען מיט א קינד א' ב' פאר ער ווערט דריי יאר עפ"י קבלה געבויט אויפן מדר' (פ' קדושים) שלש שנים יהי' לכם ערלים, אז פאר די דריי יאר איז א בחי' פון ערלה און הערשט נאכדעם איז פרי קודש דאס קינד ווערט מוקדש צו לערנען תורה, מ'קען אפי' שערן שפעטער ווי די דריי יאר אויך ווי למשל ספירה בין המצרים וואס דאן טוט מען אן א קאפל צו די דריי יאר און פיאות מאכט מען הערשט ווען דער זמן איז מוכשר,

למעשה האט מען אבער ביי אסאך חסידים יא צוזאמען געשטעלט די צוויי זאכן דאס אפשערן מיטן פירן דאס קינד אין חדר צוזאמען אין איין טאג, די חסידישע טעם איז ווייל ס'זאגט זיך אנדערשט א' ב' מיט פרישע פיאות, ווי דער בעלזא רב מהר"י זי"ע האט געזאגט אמאל פאר א אויפגעקלערטע איד וואס האט זיך געגרויסט אז זיינע קינדער קענען לערנען גוט כאטש זיי זענען געוועהן מאדערן אנע פיאות, "א חוצפה צו לערנען גמ' תוס' אן פיאות"..., א' ב' זאגט זיך שענער מיט פרישע פיאות, אין עטרת ישועה שטייט דעם רמז אז מ'זאל אפשערן דוקא ווען מ'ווערט דריי יאר נישט פריער און נישט שפעטער, ווייל מ'זעהט אז די תורה שרייבט דאס ווארט "והתגלח" מיט א גרויסע ג', דאס איז א רמז אז ביי די דריי יאר שערט מען זיך אפ,

(דער בעל בית'שע טעם איז ווייל ס'איז פראקטישער צוזאמען צו שטעלן דאס חדר פירן מיט די אפשערן אין איין טאג, ס'שפארט צייט און געלט דער טאטע מוז נישט פעלן צוויי טאג פון די ארבעט, ווי אויך די פעמעלי געדערינג וואס ווערט געפראוועט לכבוד דעם אפשערן איז באקוועמער ווען ס'איז אין איין טאג, איך רעד שוין נישט אז די פיקטשער ווי דער זיסע אפשערן יונגל לעקט די האניג איז אסאך שענער ווען ס'איז יעצט מיט די פריש געווארענע נייע פיאות....)

אויב אזוי לאמיר טאקע אנהייבן מיטן סדר היום פון אזא צוזאמען שטעל א אפשערן מיטן חדר פירן, סדר היום? אפשר גאר סדר הלילה, ס'איז דאך דא אזא נייע מנהג אמעריקא אז מ'רופט צוזאמען די משפחה מיטגלידער א נאכט פארן אפשערן כדי אלע פעטער'ס וואס ארבעטן שווער זאלן אויך נעמען א טייל אין די שמחה, מ'מאכט א פארטי פון כל מיני מטעמים כדי להראות את כל העמים והשרים את רוב גדלו ואת כבוד עושרו און ביי די ביינאכט פארברענג שערט מען אויך אפ דאס קינד און מ'טיילט די פענסי פעקלעך פאר די קאזנס (די מער פלעינע פעקלעך דאס טיילט מען אין חדר פאר די קלאס...), א מורה הוראה האט מיר געזאגט אז עטליכע האבן אים שוין געפרעגט צו מ'מעג טאקע שערן ביינאכט ווייל אפשר איז דא א חשש מטעם האריה"ק נישט צו שערן ביינאכט, ווען דער מורה הוראה האט געפרעגט צו וואס מוז מען שערן דווקא ביינאכט איז געקומען די אנטווארט וואס הייסט פארוואס ער מאכט דאך א צערעמאניע מיט א ברייטן סאפער פאר די משפחה און דערפאר וויל ער שערן ביינאכט, איז מיין פראגע אפשר זאל איך ווידמען אפאר שורות פאר דעם סדר הלילה אויך?, זאל איך רעדן? נע ס'גוט אזוי, ס'איז גענוג אז איך האב עס דערמאנט מיט א ביטול... (ביסט א מבין אויף דעם שאץ?...)

די לאנג ערווארטענע טאג וואס מ'גייט שוין אפשערן און מאכן פיאות פאר דעם זיסן קינד קומט שוין אן, מ'האלט שוין נאך עטליכע וואכן וואס טאג איין טאג אויס חזר'ט שוין יעדער מיטן קינד, מושי ווען גייסטו האבן פיאות? מאנטאג נאך שבועות! זאגט דאס קינד מיט זיין זיסן קעלכל, אמת מושי גייט האבן פיאות און טיילן פעקעלעך?...., יא! אוודאי!, וויפיל מאל מ'חזרט עס איבער מיטן קינד זעהט מען אלץ ווי יעדעס מאל שיינט אים אויף די אויגן אז ענדליך גייט ער שוין זיין דער מיטל פונקט פון די עטענשאן ווען "ער" גייט באקומען פיאות, און "ער" גייט טיילן פעקלעך, פארשטייט זיך אז א נאכט בעפאר דארף מען גיין שלאפן צייטליך, כדי מארגן זאל ער נישט זיין איבערמיד,

דער טאג איז דא, דער טאטע שטייט אויף פרי, כי קדוש היום לאדונינו, א ענין אזויווי שבועות פארטאג'ס איז א עת רצון פאר קבלת התורה, וויבאלד היינט גייט דאס קינד אריין לתורה שטייט מען אויף אביסל פריער (כ"כ ברוקח וביעב"ץ), ווי אויך ס'זאל זיין אביסל צייט צו זאגן אפאר אידישע דיבורים, אפאר קאפיטלעך תהלים און געבן צדקה, א תפלה מיט א שבח והודאה צוזאמען, אנגעהויבן ביי ברכת התורה, ונהי' אנחנו וצאצאינו כלנו יודעי שמך ולומדי תורתך לשמה, ביי אהבה רבה צו בעטן והאר עינינו בתורתיך, און צום סוף דאווענען אפאר קאפיטלעך תהלים פשוט א שבח והודאה אז דו האסט א געזונט לעכטיג קינד וועלכער מ'גייט באלד אפשערן און מאכן פיאות, ביסט דאך שולדיג פארן באשעפער א הכרת הטוב, ס'איז דאך א מתנת חינם, נישט יעדער האט צו דעם די זכי',

ס'איז געוועהן אידן וואס האבן אפי' געפאסט אין אזא טאג באגלייט מיט א תפלה אז דאס קינד זאל שטייגן בתורה וביר"ש (כ"כ ביסוד יוסף פרק כ"ט ובקב הישר פרק ע"ב), שטייט אין ספרים אז אויב מ'פאסט נישט זאל מען כאטש זיך אויסלייזן מיט געלט און פארטיילן דאס געלט פאר עניים בני תורה, די עיקר איז צו האלטן קאפ אז ס'איז א גרויסער טאג, ווי די ראשונים כמלאכים שרייבן אז ס'איז ממש ווי מ'איז מקרב א קרבן ווייל מ'ברענגט אריין דאס קינד תחת כנפי השכינה,

שמירה אויפן קינד גייט שוין אן פון צופרי ביים אויפשטיין, דאס מיינט אז מ'דארף אכט געבן אז דאס קינד זאל נישט לויפן צום פענסטער קוקן אויף די גאס, און זאל נישט קוקן אויף קיין פרעמדע ווייבער און אפי' היימישע משפחה מיטגלידער שאינם טהורים לו, (וואס די הלכה איז ביי א אייגענע מאמע בימי..... דארף א שאלת חכם).

מ'קומט אהיים נאך שחרית מאכט מען גרייט דאס קינד אליין צום אפשערן, (ר' ישראל דוד הארפענעס שרייבט אין זיין ספר אז מ'האט געפרעגט מרן מהריט"ב מסאטמאר זי"ע וועגן שערן ביינאכט האט ער גענפערט אז אים האט מען געשוירן בייטאג און ס'איז נישט כדאי משנה צו זיין), קודם איז דא א קפידה אז א קינד וואס לערנט א' ב' זאל זיין גענצליך זויבער פון יעדע שמוץ ממילא איז דא א חיוב אים אפצובאדן פאר ער גייט אין חדר, דערפאר איז ראטזאם אז דאס באדן זאל זיין נאכן אפשערן די האר ווייל נאכן אפשערן פליט האר פון אלע זייטן איז דא א מקום ווי צו קענען ניצן א וואנע אפצווואשן דאס קינד,

ווען מ'גרייט צו דאס קינד צום אפשערן איז כדאי אפצוטיילן די צוויי זייטן וואס מ'וויל ס'זאל זיין פיאות און צוזאמען נעמען מיט א קליפ אדער מיט א גומי בענדל כדי אז ווען מ'שערט אפ די לאנגע האר זאל מען זעהן וועלעכס ס'איז האר און וועלכעכס ס'איז פיאות, מ'זעצט דאס קינד אויפן בענקל (ס'איז גוט אז מ'קען אויסשטעלן דאס קינד זאל זיצן אין די הייעך למשל אויף פיר סטול'ס איינס אינעם צווייטן אזוי קומט אויס אז דאס קינד זיצט הויעך מוז מען זיך נישט אזוי בייגן אים צו שערן) מ'איז מכבד צום ערשט די חשוב'ע אידן מיט א שער, מ'הייבט אן פארנט ביים מקום התפילין און אזוי גייט מען ווייטער און ווייטער ביז מ'זעהט שוין די פיאות געמאכט,

אה ממש א נייע צורה, קוק אן ווי שיין און ווי לעכטיג, מ'זעהט בחוש ווי דאס ערשטע טאג ממש די שכינה רוהט אויף די צורה פון א פריש אפגעשוירענע קינד, מ'וואשט אפ דאס קינד מ'מאכט אים שיין די פיאות, און יעצט קען מען טרינקען לחיים און וואונטשן מזל טוב, באגלייט מיט א הארציגע ברכה אז דאס קינד זאל אויסוואקסן א אלטער איד א ת"ח ויר"ש,

מ'נעמט אפיר דעם טלית און מ'פאקט איין דאס קינד און ויסעו, מ'נעמט מיט אביסל לחיים מיט מזונות, מיט דעם האניג קיכל וואס איז אויף געשריבן דעם לאנגן פסוק און "מ'פירט דאס קינד אין חדר אריין" דער טאטע הייבט אויף דאס קינד מיטן טלית... איי די טאטישע געפילן ווערן צונומען... געלויבט השי"ת מ'פירט שוין דאס קינד אין חדר אריין... ווי גליקליך איז א טאטע אין אזא מאמענט, און ווי גליקליך איז א מאמע אין אזא מאמענט, די געפילן שטורעמען אין הארץ גייענדיג אויפן וועג צום חדר אריין, לאז די געפילן ארבעטן... טרייב נישט אוועק דיינע געפילישע מחשבות ס'איז געזונט פארן גוף און פארן נפש צו ווערן מרוגש אין אזא זמן...

ווער קומט מיט?, ווער נישט, די ברודער'ס פונעם אפשערן יונגל זיכער, ווער נאך? קליינע שוועסטער'ס אפשר אויך, זאלן זיי זעהן דעם חדר וויאזוי מ'פרייט זיך אז א יונגל לערנט שוין א' ב', זאלן זיי זעהן וויאזוי ער לעקט האניג און מיטהאלטן די גאנצע שמחה, אבער סתם אנצוברענגען א גאנצע משפחה מיט מומעס און קאזנס איז סתם נישט קיין עסק, בכלל אפי' באבעס פונעם קינד איז קלאר נישט אויסגעהאלטן צו קומען בעת....... און וועלכע מאמע / שוויגער וועט דען הויעך דערציילן אירע חשבונות ווען מ'לאנדנט איר צו קומען צו אן אפשערן קומט מען אזוי אין יעדן מצב ווייל מ'האט דאך זיי איינגעלאדנט צו קומען, מ'דארף זעהן צו מאכן די איינליידענונג מיט שכל, ווען דער טאטע דער אבי הבן לאדנט זיין שווער און זיין טאטן צום אפשערן פון זייער אייניקל זאל מען נישט בפי' רופן די ווייבער נאר אריין ווארפן א ספק בלשון אז איך ווייס נישט פונקטליך וויאזוי די מנהג איז אבער אמאל אמאל קומען פרויען אויך אבער בעיקר איז די אפשערן געמאכט פאר די מענער, דער טאטע און דער שווער וועלן גוט כאפן דעם מעסעדש און אויב ס'איז שלא בזמן זאלן די וויבער זיך קענען ארויס דרייען און נישט אנקומען,

אה די וויכטיגסטע זאך איינצופאקן האמיר פארגעסן, א דידשטעל קעמערע צו כאפן בילדער און קליפס פון די גאנצע מאורע, איך פיל זיך נאריש אויב איך רייס אראפ אזא היינט געווארענע נארמאלע זאך ווי פיקטשער'ס, איך וויל אבער יא רעדן פון פיקטשער'ס אבער פון א צווייטן פערספעקטיוו און ציטירן א שטיקל וואס איך האב געזעהן באשריבן וואס א באוויסטע שרייבער האט געשריבן אין א"י גלייך נאך פסח שנת תשס"ט נאך די גרויסע מעמד "קידוש החמה" ווי אידן האבן מיט התרגשות געזאגט די ברכה אויף די זון, וואס הכל מודים דאס איז א זמן און מצב וואס קומט פאר בלויז איינמאל אין 28 יאר ס'איז ביי יעדן געוועהן א מרוגש'דיגע מעמד, שרייבט דער שרייבער זיינע געפילן ווען ער איז אדורך געגאגען די גאסן אין בני ברק יענעם ערב פסח צופרי ווי ער האט געזעהן אין אלע ווינקלען אידן מיט אזא הרגש זאגן די מזמורים און קאפיטלען, אבער אויך האט ער געזעהן צו יעדע געזעמל מענטשן ווי עס שטייען אין די זייט פאטאגראפירער און מאכן בילדער און פלעשן מיט די קעמערעס אפצוכאפן דעם מעמד, שטעלט ער זיך אפ און טראכט וואס טוט זיך יעצט אינעם הארץ פון דעם פאטאגראפירער?, זייער פשוט, ער שטייט לעבן די מרוגש'דיגע אידן און ציט זיך ארויס פון די הרגש און זאגט, נע איך בין נישט יעצט פון די מרוגש'דיגע אידן איך בין גאר אינדרויסן און איך כאפ זיי אפ אויף מיין קעמערע...

איר כאפט וואס דא טוט זיך? דאס שטיין און מאכן א בילד ביי א מעמד מורגש איז ווי איינער וואס ציט זיך ארויס פון דער הרגש און פונעם מציאות הזמן און מאכט א בילד, (איך האב אלץ די זעלבע הרגשה ווען איינער כאפט א בילד בשעת א לוי', ס'איז ממש אזוי, יעדער ארום איז דא מיטן קאפ אראפ מ'קלאגט אויף מתו מוטל לפניו, ווידער דער פאטאגראפירער ער ציט זיך ארויס פון די ארויסגעלאזטע קעפ און פון די טרויער און ער שטייט דא און ער מאכט א בילד....)

לענינינו, בשלמא ווען סתם איינער פון די ברודער'ס אדער זייטיגע משפחה מיטגלידער מאכט א בילד החרשתי, אבער אז די אייגענע מאמע פון דאס קינד זאל שטיין און מאכן בילדער יעדע צוויי סקונדעס?, איז קלאר אז זי ציט זיך ארויס פון דער הרגש'דיגע מינוטין כדי צו מאכן א בילד, איך פארשטיי נישט, ס'איז דיין קינד וואס דו האסט דיך געפלאגט מיט אים, דו האסט אים אליינס געבוירן, דו האסט אים געהאלטן אויף די האנט די לעצטע דריי יאר, האסט אים געלערנט גיין, געלערנט רעדן, איינגעשריבן אין חדר, און יעצט ביי זיין אפשערן דער מרוגש'דיגע זמן וואס איז איינמאל אין זיין לעבן, אנשטאט זיך איינצוהערן ווי שיין ער זאגט א' ב', און צוקוקן ווי דאס בחנ'טע יונגל לעקט די האניג און קישט די ציצית און מיטשפירן די חשקות התורה והמצות, לייגט מען אוועק אלע הייליגע הרגישים אין די זייט און מ'האקט בילדער, איר פארשטייט מיין נקודה?, איך האק נישט אויף קיין פיקשטער'ס, מיך באדערט די אום אינטערעסע פון די מאמע'ס, (שוין שאץ האט שוין געטראפן וואס אראפ צו רייסן....)

דאס קינד ווערט ארויף געזעצט אויפן רבינ'ס שויס (מקורו איז אין פסוק כאשר ישא האומן את היונק ואנכי תרגלתי לאפרים קחם על זרועותיו), דער רבי נעמט אפיר דעם א – ב צעטל און הייבט אן, יענקלע זאג שיין, אלף, ווען דאס קינד איז פאלגזאם מה טוב ומה נעים, ווען נישט האט שוין דער מלמד זיינע טריקס פון מאכן זאגן דאס קינד, ביטע זיי געדולדיג ער איז סך הכל א דריי יעריג יונגל דאס גאנצע עטענשאן ארום אים די זיידעס מיט די באבע'ס מאכט אים שווער צו זאגן, לאז אים זיך בארואיגן אפאר מינוט און צום סוף וועט ער זאגן, אפי' ווען נישט קען מען זיך פארלאזן אויף שומע כעונה, און שפעטער אינדערהיים וועט דער טאטע מיט אים זאגן, מ'וועט לייגן א קליינע קענדי ביים עק פאפיר און זאגן אז ווען מ'קומט אן דארט צום סוף פון אלע א – ב מעג מען עס אויפעסן....

דאס קינד זאגט שיין אלף בית גימל דלת, הי, אזוי ביזן סוף און צוריק צו וועגס, תיו, שין, ריש, קיף, צדיק, דערנאך איז דא די פסוקים וואס מ'זאגט תורה צוה, שמע ישראל, המלאך הגואל, און די ערשטע פסוק ויקרא, און דערנאך לייגט מען ארויף די האניג אויף די אותיות א' מ' ת' און מ'געט דאס קינד צו לעקן צו ווייזן אז די תורה איז זיס, יעצט קומט פאר די לאנג ערווארטע האניג לעקעריי..., ס'איז דא מנהגים צו ברענגען א האניג קיכל מיט דעם לאנגן פסוק אין ישעי' (נ' ד') ארויף געשריבן דערויף און דאס קינד זאל דאס אפליינען און טועם זיין פון דעם, פון ראשונים שטייט גרויסע ענינים אויף דעם, ס'מאכט פתחית הלב ודבש וחלב תחת לשונך, (די ספרים שרייבן אז ביי דעם מוז מען געבן פארן קינד צו עסן אפי' בע"כ און נגד רצונו פונעם קינד, עי' בס' טל אורות על ל"ט מלאכות דף ע"א, אין מגדל עוז להיעב"ץ ווי ער האט אן ארוכות וועגן אפשערן איז ער זיך מתרעם פארוואס מענטשן לאזן נאך פון די הייליגע מנהגים, און שרייבט אז איינער וואס האלט איין די אלע מנהגים וועט זעהן הצלחה אין די קינדער)

ווען מ'ענדיגט איז א מנהג מ'טרינקט לחיים כדי מקיים צו זיין וואס שטייט אין ספרים אז מ'מאכט א שמחה אין דעם טאג, ווי אויך שטייט פון יעב"ץ אז די משתה גדול וואס אברהם אבינו האט געמאכט ביום הגמל את בנו איז געוועהן ווען יצחק אבינו איז געווארן דריי יאר אלט, ענדליך צו דעם שטייט אין רבינו בחיי אויפן פלאץ (פ' וירא), (אויב מ'מעג צולייגן א רמז קען מען אפשר מרמז זיין ויעש אברהם משתה גדול ביום הגמ"ל את בנו, ה' איז א רמז אויף בן חמש למקרא, ג' איז א רמז אויף די דריי יאר, און מ"ל איז א רמז אויף די מילה), די אלע ארומיגע וואונטשן הארציגע ברכות אז דאס קינד זאל אויסוואקסן לתורה וליר"ש, און מ'זיכט זיך צו נעמען א ברכה פון א ערליכע איד ס'איז דאך אויך זיין יום הלדת און ס'שטייט בשם המגיד מזלאטשוב זי"ע אז אין א יום הולדת בעט מען פון א צדיק א ברכה אויף ארוכות ימים,

דערנאך פירט מען זיך אז דאס קינד טיילט ממתקים פאר די קינדער פון קלאס, עס איז כדאי צו וויסן אז בעצן די מנהג פון טיילן פעקלעך האט נישט אזא מקור ווי די אנדערע מנהגים, כאטש מענטשן מיינען אז דאס טיילן די פעקלעך איז ביהרוג ואל יעבור..., ווען מ'גרייט זיך ארויס צו גיין נהוג העולם צו געבן א טיפ פארן מלמד.... מ'פאקט אים צוריק איין אין טלית ווייל צומאל דרייען זיך די גוים אין האל צווישן די חדרים, און מ'גייט אהיים, די מנהגי שמירה גייט אן אגאנצן טאג, ס'זענען דא וואס זענען מקיל נאכן זאגן די א – ב אז ס'איז שוין נישט אזוי הארב ווי פריער,

עס איז ראטזאם צו שאפן גענוג אקאפאציע פארן קינד כדי אים צו האלטן גענוג ביזי ביז ביינאכט כדי ער זאל נישט לויפן צום פענסטער ווי מ'קען זעהן גוים, און מ'דארף האלטן א וואכזאם אויג פון די קרובים און קאזנס מיידלעך אדער נשים וואס קומען אין שטוב ער זאל נישט קוקן, ס'זענען דא אידן וואס זענען זיך נוהג צו טראגן די קינדער אין מקוה אריין, איך געדענק נאך עד היום ווי מיין טאטע האט מיך גע'טובל'ט ווען איך בין געווארן דריי יאר אלט...., איך זיך נאך א מקור דערויף אדרבה אז איינער טרעפט זאל ער דאס אנצייכענען און מזכה זיין דעם רבים, (אפשר מטעם קבלת התורה איז געוועהן כבסו שמלותם א ענין פון טהרה).

דער עיקר איז מ'זאל זוכה זיין צו זעהן נחת פון די קינדער און זיין אזוי גליקליך מיטן קינד ביי די בר מצוה ווי גליקלעך מ'איז מיט אים איצט ביים אפשערן, און שטייגן בתורה וביר"ש מיט געזונט און נחת, עד ביאת הגואל, וישישו בשמחה מ'זאל מאכן אידישע שמחות מתוך שמחה מיט גרינגע געמיטער און שווערע טעשער....

א פושט יד אפי' נאר מיט א קליינע תנועה

2011-02-28T22:38:00.000-08:00

הונדערטער טוריסטן א טאג פלעגט קומען צו פארן צום גרויסן הויפט שטאט מוסקיע, די געדראנג פון די באזיכער פלעגט צו שטייגן פון טאג צו טאג, פון אלע עקן וועלט פלעגט מען שטראמען אהין צו זעהן אט די ווינדערליכע שטאט, פארשטייט זיך אז בעיקר זענען געקומען די ליב האבער פון מוזיק, ווייל אין די הויפט שטאט מוסקיע האט יעדער איינוואוינער געקענט שפילן אויף א אינסטרעמענט, מאנכע זענען געוועהן אויסגעצייכנע פידלער, און מאנכע זענען גאר געוועהן בארימטע מוזיקאנטן אויף טראמפייטער'ס מיט צימבלען,

אין סיי וועלכן ווינקל פון שטאט ווי די באזיכער'ס פלעגן אדורך גיין זענען געוועהן נאך א גרופע שפילער'ס, פארשטייט זיך אז די טאלאנטן זענען נישט געבליבן בלויז ביים שפילן אליין, די איינוואוינער פון די שטאט מוסקיע זענען אויך געבענטשט געווארן מיט א כח פון קאמפאזירן פרישע לידער וואס האט באצויבערט די מענטשהייט ארום, די טיפע פעלער און זיסע מאלאדיעס האט דערהויבן דעם געפיל פונעם צוהערער צום העכסטן שטאפל, דערפאר איז פארשטענדליך אז ווען אזעלכע קאמפזיטן זענען געשפילט געווארן אויף אינסטרעמענטן דורך אזעלכע פאכלייט האט דאס ארויס גערופן א וועלט'ס התפעלות און געצויגן מאסן מענטשן פון איבעראל,

דאס אלעס איז געוועהן סתם אזוי אין א געווענדליכע טאג דורכאויס די יאר, ווידער ווען ס'פלעגט זיין די פרייליכע טעג אין שטאט וואס אויפן קאלענדער איז געוועהן באצייכנט די אנגענומענע חגים פון די מלוכה, דאן פלעגט באשאפן ווערן פרישע לידער און קאמאפאזיטן יאר יערליך, און ווען אט די פרישע לידער פלעגן געזינגען ווערן פלעגט ווערן א שמחה אין קעניגליכן הויף אזש דער קעניג זעלבסט פלעגט זיך באווייזן פארן באפעלקערונג און דער גאנצער עולם די מאסן מענטשן האבן געשאלט און גע'יובלט צום טאקט פון דעם נייעם ניגון,

די שיינע צייטן זענען אבער נישט פאר אייביג, ויהי היום אין ויהי אלא לשון צער עס האבן זיך באוויזן די שווארצע וואלקענעס אויף די שטאט ווען אייניגע אומפארגינערישע שכנים וועלכע זענען בכלל געוועהן הוגעריג נאך קריג האבן זיך צופירט די הענט און אנגעהויבן מיט א קאמף און א ביטערע קריג מיט די איינוואונער'ס פון מוסקיע, די שטאטישע מענטשן זענען אפשר געוועהן טאלאנטפול אין זייער פעלד פון מוזיק אבער קיין געלערנטע זעלנער זענען זיי קיינמאל נישט געוועהן, און ווען עס איז זיי באפאלן אזא קריג האט דער שונא געהאט א לייכטע פעלד איינצונעמען און צו בארויבן דאס גאנצע שטאט, און פאר קיין שום נויט האבן זיין צובראכן דאס גאנצע שיינקייט ווי אויך צו'מזיק'ן יעדע שטיק אינסטרעמענט, דאס שיינקייט און דאס פרייליכקייט פון די שטאט האט זיך מיטאמאל אפגעטון ווי דער זון וואס פארלאזט דעם פרילינג טאג פלוצלינג אונטער א געדעכטע וואלקן,

א אומעט און א טרויער האט געהערשט אין די שטאט, די אמאליגע לידער און די הערצליכע געזאנגען זענען היינט בלויז א פארגאנגענהייט ס'איז נאר פארבליבן א שיין קאפיטל אין די היסטאריע ביכער פון מוסקיע, אפשר ווען מ'זאל זיך ווען צוזאמען נעמען און צוריק ברענגען די אלטע אינסטרעמענטן און אפיר נעמען די אלטע גרייז גרויע קאמפאזער'ס וואלט מען אפשר געקענט פארבריצירן דאס אמאליגע געזאנג, אבער איצט אזוי באשר הוא שם ווען די אלטע מוזקאנטן זענען פארטריבן געווארן ווי בייזע פויגל, און די אלטע אנטיק כלי זמר זענען צובראכן געווארן און שאדן געמאכט איז כמעט נישט במציאות אז דאס געזאנג פון אמאל זאל צוריק באקומען איר פארב,

דער גרויסער פרייליכע טאג האט זיך דערנענטערט, אט דעם טאג וואס פלעגט אמאל זיין די צענטער פונקט פון די מוזיק און לידער אין די שטאט מוסקיע האט זיך איבער געקערט פאר א טאג פון טרויער, דאך האבן זיך עטליכע פון די שארית הפליטה דערנעטערט צו די האלב צובראכענעם פאלאץ ווי אמאל און די פארזאמלטע שטייען דארט פארנט פון פאלאץ און ווארטן ווי יאר יערליך אז דער קעניג זאל ארויס קומען ווינקען מיט די הענט מ'זאל אנהייבן זינגען, און מיטאמאל געשעהט דאס ערווארטע און דער קעניג אליין קומט צום פענסטער און ווייזט מיט די צווייטע פינגער נו חברה הייבט'ס אן צו זינגען, די פארזאמלטע אמאליגע געוועזענע שפילער'ס נעמען זייערע הענט אין לייגן דאס צו צום פלאץ ווי עס וואלט געדארפט זיין זייערע אינסטרעמענטן, ווער צום מויל אלץ א פייפער און ווער צום הארץ אלץ פידלער און מ'הייבט אן צו מאכן תנועות כאילו מ'שפילט, אבער אין קול ואין עונה, קיין קול איז נישטא ווארום קיין כלי זמר זעלבסט איז אויך נישטא, די איינציגסטע זאך וואס איז דא איז די פינגער'ס וואס קלאפן און מאכן סימנים כאילו זיי שפילן מוזיק,

מ'קען זיך פארשטעלט די צער און ווייטאג וואס די אמאליגע שפילער'ס האבן געהאט, דאס צובראכנקייט וואס זיי האבן געשפירט, און די יואש געפילן געמישט מיט א בענקעניש צו די אמאליגע גוטע צייטן האט געשוועבט אין זייערע הערצער, זייענדיג אזוי פארזינקען אין זייער אייגענע צער האט זיך פלוצלינג דער קעניג באוויזן אויפן גאניק און שטיל געמאכט די מענטשן און זיך אנגערופן צו זיי אלע הויעך,

"מיינע טייערע פריינד! איך ווייס און איך שפיר ענקער צער און ווייטאג וואס ענק האבן היינטיגן טאג צוליב דעם וואס עס איז נישט ערמעגליכט געווארן פאר ענק צו זינגען מיט די כלי שיר ווי אמאל אין די גוטע צייטן, אבער, איך גיב אייך מיין קעניגליכע הבטחה ס'וועט נישט נעמען לאנג און אלע פון ענק וועלן צוריק באקומען די אינסטרעמענטן, אפשר נאך בעסערע כלים ווי ביז איצט צו קענען שפילן מיט אסאך מער כח, און דאן וועט איר אלע קומען אהער און זינגען א פרישע לידל, און די שטאט מוסקיע וועט צוריק באקומען איר אמאליגן גלאנץ, און ווייטער דינען אירע פונקציעס ווי אמאל, און איר אלע וועלן האבן דעם גרעסטן חלק דערון"

לאנג זאל לעבן דער קעניג!!!! האט זיך געהערט געשרייען פון אלע זייטן.

הנמשל מובן מאיליו, דער בורא כל עולמים איז דער בוחר בשירי זמרה, די כח פון שירה האט זיך נאך אנגעהויבן ביים ים סוף, אפשר נאך פריער ווען סרח בת אשר האט מחי' געוועהן יעקב אבינו מיטן עוד יוסף חי געזאנג, ביים ים סוף ווען אז ישיר משה ובני ישראל את השירה הזאת דאס רוח הקודש האט מיטגעזינגען מיט כלל ישראל, שירת הים און שירת הבאר בו בזמן ווען כלל ישראל האט זוכה געוועהן צו רוח הקודש מיט זייער שירה, אין אזוי אין אלע זמנים איז דער איד מיט זיין געזאנג איינס ווי די פסוק זאגט עם זו יצרתי תהלתי יספרו,

ווער רעדט נאך כשהיו ישראל על אדמתם אין ירושלים עהי"ק אין ביהמ"ק, די לוים האבן געהאט א כח מיט זייער שירה, יעדע מצב און יעדע זמן האט זיך געהאט זיין ניגון, שבת אזא מין שיר, ר"ח א אנדערע שיר, פסח אן פסח'דיגע שיר, ווען א איד האט געדארפט תשובה טון ביים ברענגען א קרבן א טרויעריגע ניגון כדי זיין הארץ זאל צובראכן ווערן, א צובראכענע איד זאל ווערן בשמחה האט געהאט א פרייליכע ניגון, און פארשטייט זיך די ימים טובים אליין ווי פסח און סוכות איז געוועהן אלעס איין שטיק שיר, ווי מ'האט געזינגען לכבוד ד' ולכבוד המקום, אבער די עיקר איז געוועהן אז די נשמות האבן געזינגען, ס'איז געוועהן א שיר של רוחני,

ויהי היום די שונאי ישראל האבן חרוב געמאכט אלעס, דאס ביהמ"ק איז חרוב, די לוים פארטריבן אין גלות, די שירים זענען נשתכח געוועהן מתוקף הגלות, ס'קומט אונז אן אויפן לוח יערליך אזעלכע פרייליכע טעג ווען אידן ווילן זיך נעמען זינגען שירה, ס'איז נעבאך נישטא קיין כלים, ס'איז נישטא די מוחין, ס'איז נישטא די נשמות, אפי' נישט די גופים זענען נישטא זייענדיג אזוי פארפלאגט אין גלות,

מ'וויל דאך אבער פארט אביסל זינגען בפרט אזא טאג ווי פורים ווען כלל ישראל איז צהלה ושמחה בראותם יחד, אבער רבונו של עולם וויאזוי קען מען זיך נעמען דא זינגען היינט? מ'האט דאך נישט די כלים צו זינגען, וואס טוט מען יא, מ'טרינקט א גלעזל וויין און מ'פראבירט צו זינגען, מ'מאכט אפשר תנועות וואס קומען פון הארץ, מ'קלאפט מיט די פינגער'ס אבער קיין ניגון קומט נישט ארויס, ווארום די כלי זמר די נשמה איז נישטא,

סך הכל וואס זענען מיר מקיים?, אונז זעמיר אלע פושט יד צום באשעפער צו זינגער שירה, מ'שטרעקט אויס די האנט צו מאכן אזעלכע סימנים וואס צייגט אן כאילו מיר זינגען באגלייט מיט א שטארקע רצון און תשוקה אז ס'זאל כאטש ארויס קומען איין אמת'ע תנועה, זאגט אבער כביכול איך זעה וואס טוט זיך אין ענקערע מחשבות, דערפאר זאגט מען אין הימל כל הפושט יד דו שטרעקסט אויס די האנט מיט דיינע סימנים וואס צייגט אן אז דו ווילסט זינגען, נותנים לו, כביכול טרייסט אונז און זאגט אונז אז בקרוב ווען מיר וועלן ווערן אויסגעלייזט ושם נעלה ונראה ושם נשיר שיר חדש, דארט וועט מען האבן פרישע כלים און מ'וועט צוריק זינגען ווי אמאל, ויחדש ימינו כקדם,

אט איז די זעלבע געדאנק אויפן גראם שע"י ידידי מ.ד.

(אלקא - פיטסבורג)
אלקא די לי',
די היינטיגע שמחה ארויס ברענגען איז כדאי,
ס'איז געוועהן אמאל א גרויסן לאנד,
יעדע מענטש איז געוועהן א שפילער א מוזיקאנט,
--יעדן טאג האט מען געזינגען שירה,
עטליכע מענטש צוזאמען בחבורה,
יעדער האט ארויסגעוויזן זיינע טאלאנטן,
די גאנצע לאנד איז געוועהן פיל מיט מוזיקאנטן,

"ויהי היום אין א מלחמה מ'איז געווארן פארמישט,
גאנצע שטעט איז געווארן פארווישט,
אלע שפילער'ס האבן פארלוירן זייערע אינסטרעמענטן,
שוין מער נישט געוועהן די פריידיגע מאמענטן,
"ס'איז אבער אנגעקומען דעם קעניג'ס פרייליכע טאג,
איך וויל ס'זאל זיין פרייליך האט דער קעניג געגעבן א זאג,
אלע שפילער'ס האבן געמאכט מיט די האנט פונקט,
ס'זאל אויסזעהן ווי אויף פידלען אויף טראפייערט'ס מ'זינגט,
"זיי האבן נאר מיט די הענט געמאכט די תניעות,
אבער דער קעניג האט דערפון געשעפט חִיְות,
געזאגט איך בין זיכער אז בקרוב וועט זיך יעדער שאפן א נייע אינסטרעמענט,
און א נייע ניגון מ'וועט זינגען פאר יענעם מאמענט,

--דער נמשל לרצון אמרי,
דער מלך דער בוחר בשירי זמרה,
האט ליב ווען אידן זינגען שיר דברו,
עם זו יצרתי תהילתו יספרו,
--אין אלע דורות געהאט אין דעם א גבורה,
נאך ביים ים סוף געזינגען שירה,
אין ביהמ"ק לוים לשירם לזמרם,
מיט שירה מ'האט געדינט דעם חי וקים,

"אבער נאכן חורבן איז מער נישט אזוי ווי פריער,
ווי נעמט מען צוריק די אמאליגע כלי שיר,
נישטא דעי גופים נישטא דעי נשמות,
וואס זאל קענען זינגען מיט כוחות הרמות,
"ס'קומט אבער פורים אזא פרייליכע צייט,
יעדע איד ווערט א פושט יד,
מיט די האנט ער מאכט אזעלכע סימינים,
ס'קוקט אויס כאילו ער זינגט בשיר ורננים,
"דער באש' זעהט אונזער ווילן,
צו זינגען שירה מיט געפילן,
זאגט כביכול בקרוב ווען ס'וועט זיין יבנה המקדש,
וועט מען זינגען א נייעם ניגון שירו לד' שיר חדש,

==פארדעם ויזמרון ויזמרון לך,

לאמיר זינגען נאך און נאך,
ווייל דער היי' באש' האט הנאה אויבן דערפון,

שירין ורחשין,
=ויזמרון ויזמרון לך,

היי' טאטע חבוקה ודבוקה בך,
צו זינגען די ריכטיגע שירה מיר האבן היינט אינזון,

שירין ורחשין,
=ויזמרון ויזמרון לך,

כי מחכים אנחנו לך,
אז דער באש' וועט אונז העלפן און דעם איז יעדער א מאמין,
שירין ורחשין,
=ויזמרון ויזמרון לך,

מיר בעטן יעדן טאג פון וואך,
אור חדש שיין שוין אויף, אויף ירושלים דיין זון,

שירין ורחשין,
=ויזמרון ויזמרון ויזמרון לך,

אראפ פון דעם גלות יאך,
ימין ד' רוממה עשה חיל ימין,

שירין ורחשין,
=ויזמרון ויזמרון לך,

ס'וועט נישט דויערן צו לאנגן דעם בראך,
אט עפענען זיך אלע טירן למעיל גו פתחין,

שירין ורחשין,

שובבים – ערב שבת פארן זמן

2010-12-29T15:01:00.000-08:00

שובבים – ערב שבת פארן זמן

אין א שיינע זומערדיגן פרייטאג נאכמיטאג די זון שיינט מיטן גאנצן קראפט, די וועטער איז פונקט גוט צוגעפאסט ס'איז נישט צו הייס און נישט צו קאלט, יעצט איז די פאסיגסטע צייט וואס מ'קען אראפ שיקן די קינדער שפילן אין הויף די פאר שעה וואס איז נאך פארבליבן צום זמן שב"ק, די מאמע די שטארק פארנומענע בעל הבית'טע מאכט זיך א חשבון וואס מ'דארף נאך יעצט שנעל טון מיט די שבת הכנות, און נאך א שנעלע החלטה איז זי מחליט אז עס לוינט זיך יעצט קודם אנצוטון די צוויי יונגלעך שבת'דיג אראפ שיקן שפילן אין הויף, אזוי וועלן זיי נישט שטיין אונטער די פיס ביי די לעצטע הכנות צום שבת,

אהרן'לע און מושי!!! שרייט די מאמע ארויס צו די קינדער, קומטס מאמי גייט ענק אנטון שיין שבת'דיג, די מאמע נעמט ארויס דאס ווייסע העמד'ל מיט די שייינע שבת הויזן מיט די וועסטלעך און טוט אן די קינדער שיין שבת'דיג און זאגט זיי קינדער עס איז נאך דא 2 שעה צום שבת, ענק קענען ארויס גיין אביסל שפילן אין הויף, אבער, ווארנט זיי די מאמע מיט די צווייטע פינגער, איך ווארן ענק! חלילה מאכט'ס ענק נישט שמוציג די שיינע שבת'דיגע זאכן, אקעי?, יא זיכער מאמי זאגן די קינדער אונז זעמיר שוין אמת'דיג גרויס, אונז וועלן מיר וואטשן צו בלייבן זויבער, יעי אונז גיימיר ארויס אין הויף שפילן מיט די בייק'ס יעי..., די קינדער לאזן זיך ארויס מיט א געלויף צום הויף אנגעטון מיט די שבת קליידער,

די זייגער רוקט זיך מ'הערט שוין די ערשטע פייף פונעם שבת פייפער, די מאמע שטייט שוין כמעט גרייט צום שבת, די טעפ זענעם אויפן פלאם די לעכט זענען גרייט, די פלאר שוין געמַאפּט זויבער, ווי זענען די קינדער טראכט זי, אינמיטן לויפט אריין דער קליינער אהרן'לע מיט א געוויין, מאמי! קוק עה עה העעעע.... מיט געהאקטע ווערטער מיט געשטיקטע טרערן שילדערט ער, איך בין פלעין געפארן מיט מיין בייק אבער די בייק האט זיך עפעס אוועק געדרייט אינמיטן פארן ס'איז געווארן אזוי שיף און איך בין אראפ געפאלן אויף די זאמדיגע פלאר, מאמי! קוק מיין ווייסע העמעד איז אינגאנצן שווארץ איך קען נישט אזוי גיין שבת... אזוי וויינט ער מיט טרערן, די מאמע מיט רחמנות ווישט אים אפ די טרערן און זאגט אים מיט ליבשאפט אהרן'לע איך האב נאך א העמד וויין נישט קום שנעל איך וועל דיר טוישן לכבוד שבת, אבער וויין נישט,

די מינוטן רוקן זיך די צווייטע שבת פייף צינדט זיך אן און בלאזט מיט א שטארקן קראפט, די מאמע צינדט שוין אן די שוועבעלע גרייט צו צינדן די שבת לעכט, פלוצלינג געט זיך די טיר א פראל אויף, און מושי שפאצירט אריין מיט א אויסגעגאסענע שמייכל אויפן פנים די רויטע באקן מיט די אפענע אויגן שרייט ארויס אז ער האט הערשט געהאקט א לעבן, די מאמע געט נאר א בליק אויף דעם לאכעדיגע מושי, אוי רבונו של עולם! נעמט זי זיך שרייען, קוק דיך אן מושי!, קוק אן דיין העמד!, קוק אן דיין שבת'דיגע הויזן!, אוי איין שטיק מאראסט, אזוי זעהט מען אויס?, קענסט נישט וואשטן וואס דו טוסט? דיינע שבת'דיגע זאכן זענען אזוי שמוציג, כ'האב דיך געבעטן זאלסט וואטשן נישט צו ווערן שמוציג, יעצט קוק דיך אן..., הער אויס מושי איך גיי דיך נישט טוישן, וועסט מוזן בלייבן א שמוציגע יונגל ביז מארגן צופרי, וועסט נישט קענען גיין אין שול היינט נאכט ווייל דיין העמד פון ביינאכט איז שוין שמוציג,

מ'קען זיך פארשטעלן די צער און חרטה וואס מושי האט געהאט יענעם פרייטאג צונאכט'ס וואס צוליב זיין ווילדקייט האט ער גורם געוועהן צו האבן שמוציגע וועש און נאך דערצו די מאמע איז גאר ברוגז אויף אים, אבער ער ווייסט אז ער איז זיך אליין שולדיג ווייל ווען ער זאל טון וואס זיין ברודער אהרן'לע וואלט געטון און זיך בעטן ביי די מאמע מיט תחנונים וואלט זי אים זיכער מיט רחמנות געגעבן זויבערע זאכן לכבוד שבת,

אלע פארשטייען דעם אויספיר, מיר שטייען אין דעם גלות סוף אלף השישי, ס'איז ערב שבת פארן זמן, אלע סימנים ווייזן אז משיח קומט שוין אט אט, פונקט ווי אין יעדע אידישע שטוב וועט מען אין די לעצטע שעה ערב שבת טון מער וואס מ'טוט אגאנצן טאג, מ'כאפט צוזאמען אלעס שנעל לכבוד שבת, כמו כן ווען מ'הערט לעצטנס אזעלכע צרות שונות ומשונות זעהט מען קלאר אז פון אויבן איילן מען זיך צו שנעל צו מאכן א אלע תיקונים צו ברעגן די גאולה דער יום שכולו שבת ומנוחה, אזעלכע צרות וואס וואלטן אמאל גענומען יארן לאנג נעמט היינט טעג און וואכן,

דער באשעפער טוט אונז אן שבת'דיג און גיבט אונז א נשמה און שיקט אונז אראפ לגור בארץ ערבה, מיר זאלן ארויס גיין שפילן אין הויף ארום צו טאנצן אין די גרויסע וועלט, אבער פאר מיר גייען ארויס אויף די וועלט כביכול די מאמע די שכינה ווארנט אונז מיט א שבועה תהי' צדיק ואל תהי' רשע, איך בעט דיר ברחמים האלט דיינע שבת'דיגע קליידער זויבער און ריין לכבוד שבת ליום שכולו שבת ומנוחה,

א קינד איז דאך א קינד און א מענטש איז דאך א מענטש, מ'לויפט ארום מ'שפילט זיך אין די וועלט און ס'ווערט נעבאך פארשמירט די קליידער, אבער די צייט רוקט זיך ס'ווערט נענטער וואס א טאג צו די גאולה, ס'קומען טעג וואס זענען מסוגל צו פועל'ן די גאולה, ווייל הקריאה מעורר הזמן וכימי צאתנו מארץ מצרים אראנו נפלאות, איז דא א קלוג קינד ווי אהרן'לע און נעמט ארויס א תהלים'ל און הייבט אן אשרי האיש אשר לא הלך וגו' און מיט א צובראכן געמיט זאגט ער רבוש"ע קוק מיך אן, באשעפער מאמע מיינע! דו זעסט דאך ווי אזוי איך זעה אויס, איך קען דאך נישט אזוי אריין גיין צום שבת קודש, קב"ה ברוב רחמיו וחסדיו שיקט גלייך א מחילה סליחה און וואשט אונז אפ און שענקט אונז נייע בגדים לכבוד שבת,

וואס טוט זיך אבער מיט אזא קינד ווי משה'לע, אוי לאמיר נישט רעדן, וועט דען נישט זיין א בושה אז משיח געט זיך א קום אן פלוצלינג און מ'האט נישט קיין זויבערע שבת קליידער?..., טייערע חבירים לאמיר שוין זיין א מודה ועוזב, און אויסניצן די צייט צום גוטן, און זיך מאכן גרייט צו גרויסן שבת, ליום שכולו שבת ומנוחה,

מיוסד עפ"י דברי הרה"ק ר' הערשעלע ספינקא זצ"ל (קונטרס דברי תורה)

איצט די זעלבע געדאנק אויפן גראם

(רחם רחם בחסדך)
די ימי הושבבים בהאי יומא,
משל למה הדבר דומה,
א מאמע האט אנגעטון פאר שבת די קינדער שיין,
געזאגט קינדערלעך איך בעט ענק האלט'ס די בגדים ריין,
--די קינדער זענען ארויס שפילן זיי האבן זיך נישט צוגעהערט,
פארשמירט זייערע קליידער מיט בלאטע און ערד,
דערנאך זענען די קינדער אין שטוב אריין,
ערב שבת שוין באלד פארן זמן,

"דאס ערשטע קינד נעמט זיך וויינען און שרייען,
מאמע איך קען מיר נישט אזוי ארום דרייען,
קוק מיינע קליידער זענען אזוי פארשמירט,
מיט הייסע טרערן ער פארפירט,
"זאגט די מאמע וויין נישט מיין טייער קינד,
וויש אפ די טרערן וואס רינט,
איך וועל דיר דיינע קליידער ריין מאכן,
לכבוד שבת אנטון מיט נייע זאכן,
"א צווייטער קינד אן קיין שכל,
קומט אריין און אויפן פנים א שמייכל,
די מאמע הייבט אן שרייען פארוואס האסטו נישט צוגעהערט,
פארשמירט דיין קלייד מיט בלאטע און און ערד,
"איך האב דיר געבעטן די בגדים ריין צו האלטן,
איך וועל דיר מוזן געבן אויף שבת א בגד אן אלטן,
דאס קינד איז נעבעך אריין שבת טרויעריגערהייט,
די מאמע איז ברוגז און געגעבן א אלטן קלייד,

(אין ערוך)
כלל ישראל אין גלות אין דעם אלף השישי,
גרייט זיך צום שבת מיט א כח א פרישע,
יום שכולו שבת וועט זיך שכיח,
לימות המשיח,
--די נשמה די טייערע ווערט באשוירן,
תהי' צדיק איידער זי ווערט געבוירן,
צו בלייבן ריין אין יעדע שעה,
אוי לחיי העולם הבא,
"אבער אונזערע קליידער, ליידער ליידער,
ווערן פארשמירט מיט עביורת חלילה,
א תפלה מ'בעט, ס'איז נישט צו שפעט,
געב אונז א זויבערע קלייד מיט סליחה ומחילה,
"אפס בלתך גואלינו,
מקבל זיין משיח מיט א קלייד א ריינע,
זיך גרייטן צום שבת לאמיר זיין אל הלב משים,
לתחיית המתים,

א "היימישע" קאר סערוויס / טאג בוך שאץ מאץ

2010-12-02T23:03:00.000-08:00

שוין כמעט פארגעסן וויאזוי מ'זעצט זיך אראפ און מ'כאפט אן א בעל מלאכה און מ'צוקלויבט אים זיין סדר היום מיט אלע אירע מעלות וחסרונות אזוי ווי איך פלעג זיך אמאל נוהג זיין אין די אלטע צייטן ווען איך האב געמאכט סדר היום'ס לרחצה א שטייגער ווי א זינגער, א הארדוועיר, א מלמד, א מנהל, א מוכר ספרים, ועוד ועוד, די סבה פארוואס איך האב שוין לאנג נישט געשריבן אזא סדר היום איז ווייל כדי צו שרייבן אזא ארטיקל מוז מען פשוט זיך אריין שטעלן פאר א קורצע תקופה אין זייער שיך און אזוי זיך נעמען שרייבן פון זייער קוק ווינקל, און ביז דערווייל האב איך מיר נישט געזיכט צו ווערן א קאר סערוויס דרייווער אפי' פאר א רגע... ממילא האב איך מיר נישט געקענט זיך זעצן שרייבן איבער א קאר סערוויס ווען איך בין נישט 100 פראצענט דערביי,

וועסטו דאך אוודאי פרעגן, און וואס איז יעצט? האסט אפשר פארלוירן דיין דשאב אז דו ביסט שוין מסכים צו שרייבן וועגן א קאר סערוויס אז דו ווילסט ווערן א דרייוער פאר אפאר טאג?, ניין, קודם כל האב איך אפי' נישט קיין לייסנס איך הייב נישט אן צו וויסן וויאזוי מ'דרייווט א קאר, שנית, איך שרייב דעם ארטיקל נאר צוליב א פארלאנג פון א אישי שרייבער וואס האט מיר געבעטן פערזענדליך צו שרייבן איבער דעם ווייל דער פארלאנג פון היימישע קאר סערוויס ווערט גרעסער, מענטשן זיכן זיך פרנסה און ס'איז יעצט אביסל א הייסע טעמע וואס איז נוגע, דעריבער באין ברירה וועל איך מיר ווערן א קאר סערוויס דרייווער פאר אפאר טאג און שטיין אין זייערע שיך און שרייבן אביסל איבער די טעמע,

וואס הייסט דאס יונגעלייט קלויבן זיך וואס צו ארבעטן? איז דען נישט קאר סערוויס א מלאכה קלה ונקי'? אט די טענה ווערט געהערט און געשריבן לעצטנס צווישן אונזער היימישן עולם, איך האב דאס געזעהן אין די היימישע אויסגאבעס ווי עס זענען געשריבן געווארן ארטיקלען און בריוו'ן דורך שרייבער'ס ווי זיי לייגן אראפ די טענה היתכן יונגעלייט פאסט זיי נישט צו ווערן א קאר סערוויס דרייווער און זיי וועלן זיך ענדערשט דרייען אין די גאסן אן קיין ארבעט, וואס איז שלעכט מיט זיין א קאר סערוויס דרייווער?, לאמיר טאקע זעהן איז טאקע דער קאר סערוויס אזא מלאכה קלה ונקי' ווי איר לייגט דאס אראפ...

א אינטרעסאנטע פאקט זעהט מען אז רוב המון עם האט אסאך מאל ענדערשט ליב צו נעמען א גוי'שע קאר סערוויס קאמפעניס ווי איידער א היימישע, וואס איז טאקע די סבה פארוואס רופט מען קודם דעם גוי?, די טעמים זענען פארשידענע, קודם זייער אסאך מאל ווען מ'נעמט א קאר סערוויס וויל מען ס'זאל זיין מער פריוואט, מ'פארט צו א דאקטאר אדער ענדליכס וואס מ'וויל נישט א היימישער מענטש זאל וויסן פונקטליך ווי מ'גייט,
שנית האב איך מיר אליינס געכאפט, אמאל ווען א ברוקלין קאר סערוויס דרייווער האט מיר געפרעגט, פארוואס יאגן זיך די אידן אלעמאל? אייביג זעה איך מיינע אידישע קאסטומער'ס ווי זיי זענען אונטער געיעג, מ'זאגט מיר דרייווער שנעל שנעל! פעסט פעסט! ראָש די קאר..., זאג איך דעם דריווער זייער פשוט, רוב פלעצער ווי א מענטש קען אנקומען איז אויך מעגליך צו ניצן פאבליק טראנספארטאציע, די סבה פארוואס מ'רופט דיך איז ווייל מ'וויל אקומען שנעלער, אדער ס'איז א לעצטע מינוט'יגע זאך ווען מ'דארף א קאר אויף די רגע, וואס געווענדליך זענען די גוים גרייט אויף די מינוט, ביי חסידים איז דאך דא א חסידישע זייגער...., ממילא וועסטו אייביג נאר טרעפן די מענטשן וואס זענען אונטער געיעג... ס'איז א אמת'ע סברא, א גוי איז רעדי עני טיים און דערפאר רופט מען אין צייט פון נויט דוקא א גוי און נישט א איד,

איך גיי נישט אריין גיין אין די הלכה'דיגן חלק פון שטיצן א איד במקום א גוי, אבער אין פאל וואס מ'ווייסט פריער אז מ'וויל ערגעץ צוגיין, מ'ווייסט פון עטליכע שעה פריער אז מ'דארף האבן א קאר למשל פון וומס"ב קיין ב"פ, פארוואס זאל מען רופן א גוי פאר מ'רופט דעם איד?, איז נישט מער יושר צו שטיצן דיינס א חבר, ס'איז אפי' נישט טייערער, ס'האט באמת נישט קיין תירוץ צו רופן א גוי במקום א איד ווען מ'דערמאנט זיך גענוג פרי (אפי' פון איין מינוט אויפן צווייטן זענען זיי רוב מאל גאנץ פונקטליך), אפגערעדט אז א אידישע דרייווער האט נישט קיין אנגעצינדענע ראדיא, מ'טרעפט נישט דארט קיין אפפאל פון גוי'שע צייטונגען, און מ'איז געהעריג מקיים א מצוה פון וחי אחיך כמך, ווי דער רמב"ם פסקנ'ט אז די גרעסטע מדת הצדקה איז צו שאפן א מענטש פרנסה, ווען דו געסט געלט פאר א היימישע קאר סערוויס האסטו געשטיצט לכל הפחות דריי אידן, דעם היימישן דרייווער, דעם היימישן בעה"ב פון די קאמפעני, און דער היימישע דיספעטשער.

ווער רעדט נאך אז מ'לאזט עפעס איבער אדער מ'פארלירט א חפץ אין א קאר, ביי א גוי קען מען גיין בארן קלאפן, ביי איד איז דאך דא א השבת אבידה, דער דרייווער וועט אייביג זיין בשמחה צו קענען מקיים זיין אזא מצוה,
בדדי הוי עובדא איך האב אמאל איבער געלאזט מיין סעל אין א גוי'שע קאר סערוויס, קיצור ביז ווילאנג איך האב מיך געכאפט און גענומען א צווייטנס סעל און גערופן די קאמפאני האבן זיי זיך פארבינדן מיטן דרייווער און דער דרייווער האט געזאגט יא ער האט עס (גאנץ מענטשליך ער וואלט געקענט זאגן ער זעהט עס נישט און משה זיך מיך) זיי האבן מיר געזאגט אז ער איז שוין אוועק געפארן אבער ער וועט צוריק קומען עס אפברענגען, ער איז צוריק געקומען ביז 5 – 10 מינוט, אבער ער האט מיר געהייסן באצאלן פארן צוריק קומען, איך האב באצאלט ווי א טאטע'לע, אבער איך האב געטראכט אז א איד וואלט עס נישט געטון צו מיר, ער וואלט עס זיכער צוריק געברענגט בחפץ לב, נו פרעג איך אייך, אויב א איד איז יא גרייט צו טון אזא מצוה דארף מען אים נישט עפעס מטיב זיין פארדעם און אים שטיצן לכתחילה,

יעדער ווייסט אז כל הדרכים בחזקת סכנה, מ'זיכט דאך אלע מיני סגולות פאר שמירת הדרך, עס איז פארהאן א אינטרעסאנטע תשובה פון הרב וואזנער שליט"א אין שבט הלוי, ווי איינער האט אים אנגעפערגט אז ער דארף זאגן א דרשה נאך א אומגליק פון א עקסידענט דעריבער פרעגט ער פון הרב וואזנער וואס זאל ער מעורר זיין דעם ציבור, שרייבט אים הרב וואזנער עטליכע זאכן וואס מעורר צו זיין אין איינע פון די זאכן איז אז מענטשן זאלן טון חסד אונטערוועגנס און דאס איז א שמירת הדרך, נו איז דען דא א גרעסערע שמירת הדרך ווי שטיצן א היימישן איד אונטערוועגנס?

ס'קען אמאל זיין אז די היימישע דריווער וועט בעטן א טאללער מער ווי דער גוי, דארף מען אבער אין אכט נעמען, אז דער איד מוז דאווענען, ער מוז בענטשן, ער האט ווייניגער צייט ווי א גוי, ער מוז אריין כאפט אין ווייניגער שעות אזויפיל ארבעט מיט אזויפיל געלט ווי דער גוי,

אקעי אקעי, גיימיר רופן א היימישע קאר סערוויס, האלוי איך קען האבן א קאר...., יא, אין 2 מינוט!,
דא קומט דעם גרויסן אבער, די פאקט שטעלט זיך ארויס אז דעם היימישן דרייווער וועט מען רופן ווען מ'יאגט זיך נישט, און דעם גוי'שן דרייווער וועט מען רופן ווען מ'יאגט זיך יא, נו אז מ'יאגט זיך נישט לאזט מען דעם "היימישן" דרייווער ווארטן אביסל, לאמיר זיך צוביסלעך צוזאמען קלויבן, אראפ ברענגען קודם מיינע קינדער, און באלד וועל איך צוריק גיין ברענגען מיין פעקל און זיך אויסקראצן, כ'האב דאך צייט, און יעצט קען מען זיך נעמען פארן, שטעלט זיך די שאלה ווייל דער דרייווער איז א היימישער מוז ער ליידן?, די מציאות איז אז מיט דעם אויפהאלטן דעם דרייווער ווייל דו יאגסט זיך נישט עסט מען אים אויף זיין צייט, ער קען אין די צייט דרייוון און מאכן געלט, איז דאס יושר?, ער קען נישט בעטן קיין געלט פארן אויפהאלטן אבער שאדן האט ער דערפון, ס'איז פונקט ווי די מדרש זאגט ביי די סדום'ער (אויך ביים דור המבול עפ"י פירוש הגראדער....) ווי יעדער האט גע'גנב'ט נאר פחות משוה פרוטה און דער מענטש איז געבליבן ארעם, ממש אזוי, דער היימישער דרייווער וואס האט איבערן טאג לויטער היימישע קאלס ווי יעדער עסט אים אויף און ציפט אראפ אפאר מינוט פון זיין טייערע צייט דאס קלויבט זיך צוזאמען פון שעות וואס דאס איז א עכטע שאדן,

שוין מסכים גיימיר זיך נעמען יאגן איינס צוויי אריין אין קאר, אפשר לאמיר נאך מקדים זיין דעם דרייווער און אים אפווארטן אויף די גאס נאך פאר ער קומט אן, מסכים, אקעי מאמי! די קאר איז דא לאמיר זיך אריין זעצן אינעם קאר און פארן!
מאנכע מענטשן האלטן אז ווען מ'רופט א קאר סערוויס איז דאס אזוי ווי מ'דיגט זיך אליין א קאר און מ'האט א געוויסע בעלות אויפן קאר נאר אנשטאט איך זאל אליין דרייוון האב איך מיר יעצט א דרייווער, דעריבער שפירט מען זיך באקוועם אנצוצינדן, אויסצולעשן, קוועטשן קעפלעך, ס'אידעך "מיין" קאר...,
רבי איד ניין! ס'איז נישט דיין קאר, ס'איז יענעמס, און דו האסט יעצט נאר די רעכט צו זיצן אין זיין קאר ווייל דו באצאלסט אים ער זאל דיך אפטראגן דארט און דארט..., דריי נישט קיין סטים, עירקאנדישאן, סי די פלעיער, ס'איז יענעם אייגנטום,
ביי א גוי טוט מען נישט געווענדליך די זאכן מ'האט דאך מורא פון חילול ד', אבער א איד מעג מען דאך..., ניין? ס'איז דאך נישט קיין חילול ד', הא?.....

צווישן מיר און דיר ווייסן מיר אלע אז ווען מ'דערזעהט זיך מיט א גרויסע געזונדל און מ'איז מסופק צו דער גאנצער ציבור וועט אריין פיטן אין איין קאר איז די ערשטע אפציע צו רופן א "היימישע" קאר, ווייל מ'ווייסט קלאר אז דער גוי וועט דאך נישט לאזן זיך אריין קוועטשן מער מענטשן ווי דער געזעץ ערלויבט, אבער דער איד ער דאך א היימישער דארטן קען מען זיך אריין קוועטשן וויפיל ס'גייט.., זייט וויסן אז דער געזעץ איז גולטיג פארן איד פונקט ווי פארן גוי, און נאך אפשר ערגער ווייל די לעגאלע קאר סערוויס און טעקסי קאמפעני האבן פארשידענע זאכן וואס ביי זיי איז מותר און ביי אנדערע איז אסור (איך וועל נאך באלד צוריק קומען צו דעם געזעצליכן חלק) אבער דא רעדט מען פון פון א איד מיט א אידיש הארץ וואס וועט נישט אפזאגן די טובה און ער לאזט אריין דעם גאנצן עולם אויפאמאל, נו פארדינט נישט אזא איד מיט אזא לב טוב געהעריג באצאלט און מיט א שטיקל הוספה, פאקטיש האט ער געדרייווט דעם שטיקל וועג מיט א היפשע פחד אין הארץ אז א פאליס זאל אים נישט כאפן און טיקעט'ן דערפאר.

היימישע קאר סערוויס מיינט עפעס געבן היטשעס אומזיסט?, ס'איז נישט ווי דו טראכסט ער אידעך א היימישע, ניין? ער נעמט דאך אויף אסאך מאל מענטשן פאר היטשעס קיין ב"פ, וואס איז יעצט אנדערשט?, ס'איז דא מענטשן וואס מיינען אז ווען מ'נעמט א קאר למשל פון אלד וומס"ב צו ניי וומס"ב און דערנאך גייט מען צוריק קיין אלד וומס"ב, אז דאס איז א לאקעל נסיעה פון אלט וומס"ב ביז אלט וומס"ב, מיט א סטאפ אין ניי וומס"ב, להוי ידוע אז ניין, דאס איז א געהעריגע ראונד טרופ מיט א סטאפ, ווייל אויפן זייגער האט דאס גענומען 20 מינוט, און דאס איז טייער צייט מיט אסאך געז אויסגרעברענט,

ס'דערמאנט מיר א ווערטל מ'פלעגט זאגן אז ווען דו זעהסט א הודעה אין א צייטונג, א היימישע דירה, אין א היימישע געגנט, פאר א היימישע פרייז, מיט א היימישע לענדלאר, ביטע רופט נומ'....., זאלסטו וויסן אז די היימישע געגנט איז גאר ביים עק וומס"ב אדער ביים עק ב"פ, די היימישע דירה איז צוויי אהאלב שטובער אויפן 5'טן פלאן אנע עלעוועיטאר, און די היימישע רענט איז 2 טויזנט דאללער, און דער היימישע לענדלאר וועט דיר נישט געבן קיין סטים ביז ווילאנג ס'איז נישט בילאו זיראו....... אלעס איז היימיש...

לשבחו פון אסאך אידן וואס זענען מקפיד צו נעמען דוקא היימישע דרייווער'ס און זיי רעכענען זיך מיט סיי וועלכע יוצא מן הכלל און מ'צאלט צו אויב האלט מען אויף א דריווער מיט עטליכע מינוט אדער אויב מ'גייט ארויס אפי' פאר א קליינע סטאפ, ס'איז דא אסאך אידן וואס האבן דעם קאפ אויפן פלאץ צו פארשטיין אז דער היימישע קאר איז נישט קיין היטש געבער און מ'דארף זיך רעכענען מיט זיינע פילינגס, אויב דו טראָסט דעם היימישן דרייווער צו שיקן דיין קינד סיי ווי ווייל דו ווייסט אז דער היימישער דרייווער וועט נישט סתם אראפ לייגן די קינדער און זיך אוועק פארן נאר ער וועט זיכער מאכן אז זיי גייען אריין ביזן טיר אינעווייניג, פארוואשע זאלן מען נישט פארשטיין אז אזא טראסט איז ווערד עפעס,

ווער ס'האט א קאר און קען דרייוון וועט מעיד זיין אז דרייוון א קאר איז א זאך וואס מוטשעט געהעריג אפ א מענטש, ס'איז נישט סתם א ארבעט וואס פלעין מ'זיצט אויף א ווייכן פאטעל און מ'דרייט א רעדל אהער און אהין, ניצן די אויגן מיט ישוב הדעת אויפן ראוד שטרענגט שטארק אן דעם מח, זיצן אין טרעפיק איז א זאך וואס מאכט ממש שוואך א מענטש, אפי' דער פאסאנדשיר וואס דרייוט נישט ווערט אויך אפגעמוטשעט פון טרעפיק, און ווען מ'טראכט אז דרייוון איז א שווערע מלאכה מיט אנשטרענגעניש גיבט זיך גרינגער דעם 20'ער פארן היימישן דרייווער,

ווען א דרייווער קומט אן צו א לאקאל מיט א פארשפעטיגונג פון עטליכע מינוט, פאר מ'גייט זיך רעגן אויף אים איז כדאי צו טראכטן אז אפשר האט אים א גארביטש טראק אדער א סקול באס געבלאקט און ער האט נישט געקענט זיך ארויס זעהן פאר 7 מינוט, און ער איז געווארן ביטער נערוועז ווייל די צייט ברענט אים ווען ער ווייסט אז א קאסטומער ווארט אויף אים, און אז דו וועסט שרייען אויף אים וועט ער יעצט ווערן נאך מער נערוועז, און ווען מ'איז נערוועז איז לגמרי נישט קיין סגולה צו דרייון רואיג, פרעג איך אייך איר זיכט זיך צרות?, שריי נישט אויפן דריווער פליז, אפי' דו יאגסט זיך זייער שטארק און ער איז אנגעקומען שפעט.

איצט לאמיר צוריק גיין צום לעגאלן טייל, א קאר סערוויס וואס איז אפציעל לעגאל ביי די שטאטישע באמטע אלץ א טעקסי האט פארשידענע ראגולאציעס וואס זיי זענען אנדערשט ווי א געווענדליכע קאר, (איך קען נישט פונקטליך אלע געזעצן) איינע פון די זאכן איז סיט בעלטס אדער קאר סיט'ס, דאכט זיך מיר אז אין א לעגאלע טעקסי מוז מען נישט האבן קיין קאר סיט פאר א קלענערע קינד, דעריבער ווען מ'זעצט זיך אריין אין א היימישע קאר סערוויס און מ'זעהט דארט א קאר סיט און מ'האט מיט זיך א קלענער קינד פארוואס זאל מען נישט ניצן דעם קאר סיט, דער דרייווער איז דאך נערוועז יעדע מינוט אז א פאליס שטעלט אים אפ מיט א קוויטל פארן נישט ניצן קאר סיטס, די נקודה איז איין זאך ווי איך שרייב אלעמאל, פשוט ניצן מחשבה און טראכטן פון א צווייטן.

א ווארט צום דרייווער אליין, ביסט א היימישע דרייווער, זעה אז דיין קאר זאל טאקע זיין געשמאק און באקוועם פארן פאסאנדשיר, ס'זאל נישט האבן דעם "היימישן" באדייט ווי דער הודעה פון די "היימישע דירה מיט די היימישע רענט..., א קאר דארף זיין זויבער מבית ומבחוץ, אויב דו האסט ליב צו רייכערן ביטע.... זייער אסאך מענטשן ווערן פשוט פאריקט ווען זיי זעהן נאר רויעך אפי' זיי שפירן נישט דעם גערוך, און דא סדארף איך נישט זאגן אז ווען מ'האט פרויען אין קאר איז נישט קיין זמן פון מאכן קינצן און פליען פון איין לעין צום צווייטן זיי ווערן געפערליך היסטעריש...., קיצור פראביר באקוועם צו מאכן דעם קאסטומער ווי ווייט מעגליך אזוי וועסטו באקומען א נאמען פאר א טראסטבארע דרייווער,

וד' ישמור צאתך ובואך מעתה ועד עולם,

עפעס א צודעק האבן מיר יא – יום כיפור

2010-09-20T13:19:00.000-07:00

אינעם קעניגליכן הויף רעש'ט זיך שוין די לעצטע פאר וואכן צווישן די שרים אין די מיניסטארן אינערהאלב דעם קעניגליכן פאלאץ, פון ווען ס'איז נאר געקומען די קאמישע מעלדונג אז דער קרוין פרינץ האט זיך אויסגעקליבן א כלה נישט מער און נישט ווייניגער א מיידל פון א פשוט'ע שטוב אן קיין שום היסטאריע און איז ווייט פון האבן עפעס שייכות מיט קעניגליכקייט, פארשטייט זיך אז ס'איז געוועהן א שטיקל בושה פאר די מאנארכיע דער גאנצער שידוך אבער די קעניגליכע הויף זעענדיג זיין אנטשלאסנקייט צו טון דוקא דעם שידוך און נישט עפעס אנדערשט האבן זיי נישט געשטעלט קיין גרויסע ווידערשטאנד, איין זאך האט די קעניגליכע הויף יא געפאדערט אז כאטש קיין בזיון זאל נישט ארויס קומען פון די גאנצע זאך, און אז די כלה זאל ערשיינען צו די חתונה ווי עס פאסט זיך פאר בני מלכים, די שווערסטע פראגע וואס איז געשטעלט געווארן צום קרוין פרינץ איז געוועהן אויב די כלה האט די אלע תכשיטים און פארמאגט די אלע צוגעפאסטע קליידער מיט וואס א כלה פון א קרוין פרינץ דארף האבן אין די טאג פון די חתונה, אבער דער קרוין פרינץ האט געזאגט מיט א פיל מויל אז יא, ער ווייסט קלאר אז זי האט מכל טוב וטוב לויט אלע פארשריפטן פון די מלוכה,

פארשטייט זיך אז די תשובה פונעם קרוין פריץ איז נאר ארויסגעקומען נאכדעם וואס דער קרוין פרינץ אליין האט זיכער געמאכט און געגעבן געלט פאר די כלה איינצוקויפן פון אלע מינים וואס עס פעלט אויס, דער קרוין פרינץ האט געהאט א רואיגן געוויסן אז אלע אירע קליידער זענען מסודר על מכונו וויסנדיג אז ער האט איר געגעבן געלט און די מעגליכקייט צו קויפן אלע זאכן און אפי' געשטאנען על המשמר אז די קליידער זאלן געקויפט ווערן, און אזוי האט זיך דערנעטערט די טאג פון די חתונה, למעשה האט מען זיך אבער געזארגט אין קעניגליכן הויף אז ס'זאל נישט אנקומען צו קיין בזיון האט מען געמאלדן דעם קרוין פרינץ אז ער זאל וויסן אז אין די נאנטע טעג וועלן אריבער גיין א אפציעלע שליחות פון קעניגליכן הויף צו די כלה אין שטוב, פשוט זיכער צו מאכן אז אלע קליידער זענען דא און אלע צורינגען זענען אויסגעפיצט כדת וכראוי,

דער בן מלך האט גוט פארשטאנען דער מצב האט ער שנעל אנגערופן די כלה און געמאלדן אז ס'גייט קומען א אינספעקציע זעהן צו אלעס איז דא, ווי אין א שאק האט זיך די כלה גענומען ארויס שטאמלען פון מויל האלבע ווערטער אז ס'איז דא נישט גוטע נייעס, קוים וואס זי האט פארציילט און ארויס געזאגט די שלעכטע בשורה אז זי איז אריין געפאלן אין שווערע חובות און זי האט געמוזט פארקויפן די צורינגען און די קליידער, דער מצב יעצט כרגע איז אז זי האט נישט גארנישט מיט וואס צו גיין צו די חתונה, ווי א דינער אינמיטן העלן טאג איז געפאלן די בשורה פאר דעם בן מלך אז דא שטייט מען שוין ממש א טאג פאר די חתונה און באלד קומט א אינספעקציע פונעם קעניגליכן הויף און די כלה איז אויסגעליידיגט מכל וכל,

ער האט זיך שנעל גענומען טראכטן פון עפעס א אויסוועג און א עצה וויאזוי מ'זעהט זיך ארויס פון דעם פלאנטער, מיטאמאל רופט ער זיך אן צו די כלה, לאמיר דיר פרעגן איין זאך, דו געדענקסט ווען די האסט איינגעקויפט די קליידער זענען די קליידער געקומען איינגעפאקט אין אזא סחורה'נע האלטער, דו האסט נאך אפשר די סחורה'נע איבערדעק פון די קעניגליכע קליידער, זאגט זי יא, איך האב נאך די אלע צודעקן ביי מיר אין שטוב, גוט, זאגט דער בן מלך, נעם שנעל די סחורה'נע האלטער (גארמען בעג'ס בלע"ז) און פאק עס אן און פיל עס אן מיט שמאטעס ס'זאל אויסזעהן ווי ס'איז באמת דא דארט אריין געלייגט די קליידער, אולי ואולי וועלן זיי גלייבן די אינספעקטארן אז אין די האלטער ליגן טאקע אריין געלייגט די קליידער און זיי וועלן זיין צופרידן מיט דעם אליין,

נאך פילע שרעקיגע מינוטין איז אדורך די איספעקציע פון די משרתי המלך און בחסדי ד' אז ס'איז טאקע אדורך גלאטוג די גאנצע אינספעקציע ווי זיי האבן איר געגלייבט אויפן ווארט אז אין די האלטער'ס ליגן טאקע אריין געפאקט די קענינגליכע קליידער, ווייל די סדר איז דאך אזוי אז סתם קליידער לייגט מען נישט אין אזעלכע האלטער'ס נאר די גאר חשוב'ע קליידער, און אז די סחורה'נע האלטער'ס זענען דא איז משמע אז אונטער דעם ליגט טאקע די געפאדערטע קליידער,
אבער מיינט נישט אז מיט דעם האט זיך דער בן מלך באנגיגט, נאר ער האט פארשטייט זיך שנעל ערלעדיגט אז מ'זאל איינקויפן די ריכטיגע קליידער אזוי אז ביי די חתונה זעלבסט זאל נישט זיין קיין בושות, און ער זאל אנקומען מיט זיין כלה כדת של מלך ובית המלוכה,

הנמשל מובן, די בת מלך די הייליגע נשמה האט זיך משדך געוועהן מיטן פראסטן גוף, דער גוף האט נישט קיין השגה וואס מיינט ג"ע, וואס מיינט רוחני, אבער דער שידוך איז געשלאסן געווארן און דער נשמה מיטן גוף ווערן באשאפן אין א פריש געבוירענע מענטש, די חתונה דארף פארקומען נאך די 120 יאר פון א מענטש ווען די נשמה קומט ארויף אויך יענע וועלט אין ברענגט מיט די אלע קליידער און תכשיטים דאס זענען זיינע מצות ומעש"ט וואס דער גוף האט געטון במשך די צייט,

אזוי לעבט זיך א מענטש זיינע יארן מיט א רואיגקייט ער ווייסט אדער ער מיינט אז זיין גוף טוט טאקע מצות ומעש"ט און ס'וועט זיין גוט, ער מיינט אז זיין באגאש איז פיל מיט תכשיטים און רוחניות'דיגע קליידער, למעשה קומט חודש אלול תשרי מ'לאזט אים מעלדן אז כביכול ופמליא דילי' גייען קומען אויף א באזיך מ'גייט כאפן א בליק וואס טוט זיך אביסל מיט דעם מענטשעלע, דער נשמה ווערט אנגעצויגן ווער ווייסט וואס וועט זיך דא אויסלאזן, ער נעמט אפיר זיין גוף'ל אין איינע פון די עשרת ימי תשובה טעג און כאפט מיט אים א שמועס'ל, זאג נאר ווי האלסטו אויף די וועלט, ס'איז דא מיט וואס צו גיין צום טיש?, עפעס תורה? עפעס מצות? די האסט ביי דיר די אלע קליידער און תכשיטים?

דער גוף זאגט כ'וועל דיר זאגן דעם אמת, איך האב געהאט א שווער יאר, חובות, דער יצה"ר האט מיר פאר חובות'ט, דאס ביסל מצות וואס איך האב יא געהאט האט ער צוגענומען פון מיר כדרכו של החיצונים וואס כאפן צו די מצות וואס ווערן געטון אנע תשובה, איך שטיי יעצט כרגע בעירום ובחוסר כל, איך האב נישט גארנישט, דער נשמה וויל ממש וויינען, אוי וויי וואס וועט דא זיין ס'קומט אזא טאג ווי יום כיפור די שלוחים גייען קומען זעהן וואס טוט זיך, און געוואלד בושה תכסה פנינו וואס וועל איך טון דא?

זאגט דער נשמה גוט איך האב א עצה, ווייסט דאך אז לאחר מאה ועשרים ווען ס'קומט די חתונה איז דא אזא סחורה'נע צודעק דאס איז דער טלית מיטן קיטל וואס דאס דעקט אזוי איבער דעם גוף וואס האט מקיים געוועהן די אלע מצות, דהיינו דעי סחורות זענען דעם צודעק פאר די עכטע קליידער, כאפ שנעל דעם טלית און קיטל וויקל דיך איין אין דעם ס'וועט אויסזעהן ווי מ'שטייט שוין גרייט צו געבן דעם דין וחשבון און מ'קען שוין ברענגען די קליידער – מצות ומעש"ט וואס דער גוף האט געזאלט טון, אפשר אזוי וועט שוין זיין א שטיקל המתקה און די מלאכי מעלה וועלן דאס אדורך לאזן,

און אט אזוי מיט אזא פנים שטייען מיר כל נדרי ביינאכט, ווי דער הייליגער ישמח משה האט געזאגט אין א דרשה כל נדרי, מורי ורבותי פונקט אזוי ווי מיר שטייען איצט מיטן טלית און קיטל פונקט אזוי וועט מען שטיין פארן בי"ד של מעלה און אפגעבן דין וחשבון אויף אלע מעשים, און ס'איז צום האפן אז די הצלה פורתא וועט אדורך גיין און דער דין וועט ארויסגיין לטובה,

מיינט אבער נאך נישט אז ס'איז פארטיג ס'געשעפט, ניין, הערשט יעצט דארף מען גיין איינקויפן די מצות – קליידער, אזוי אז ווען ס'וועט קומען די חתונה אז אחר מאה ועשרים זאל נישט זיין קיין בושות, פארדעם גליך נאך יו"כ נעמט מען זיך צו די סוכה און מ'כאפט מען אריין נאך און נאך מצות, כדי צו זיין גרייט צו די חתונה הגדולה, און מ'זאל קענען אנקומען צו שמחת בית השואבה און זאגן מיט א פיל מויל אשרי ילדתינו שלא ביישה את זקנתינו, אדער כאטש אשרי זקנתינו שכפרה את ילדתינו,

האטס מיר אלע א גמר חתימה טובה אלע אידן,

ולנו בושת הפנים - כאטש איין דריי מיטן פנים

2010-09-20T13:16:00.000-07:00

א געדאנק אויף ראש השנה
דער געריכט זאל איז פיל געפאקט מיט מענטשן מקצה אל הקצה א ריזיגע פאבליקום איז געקומען מיטהאלטן די אויסגאנג פונעם לאנג פארצויגענע קעיס וואס האט שוין עטליכע מאל געפירט צו די רעש'יגע קעפלעך פון די מידיע, עס רעדט זיך פון א קלאגע קעגן איינעם מר. קלאדין וואס די פראקורן קלאגן אים איבער א שרעקליכן מארד וואס אויסגעפירט געווארן ווען א יונגע מענטש איז אומגעברענגט געווארן אויף א א שרעקליכע אופן, די לעצטע האלב יאר זענען געברענגט געווארן פארן געריכט גאר אסאך קראנטע אינפארמאציע און היפש קלארע באווייזן אז קלאדין האט טאקע געהאט א האנט אין דעם מארד.

מר. קלאדין האט גוט פארשטאנען זיין מצב און דערפאר זייענדיג א פארמעגליכע מענטש האט ער געדינגען איינע פון די אויסגערופנסטע און טייערסטע אדוואקאטן אין לאנד מיטן נאמען מר. פייערבאול, פייערבאול האט פראבירט דאס מערסטע וואס איז מעגליך צו פארטיידיגן זיין קליענט, יעדע עדות וואס איז ערשינען אויפן סטענד איז געווארן אויסגעפרעגט מיט צומישטע פראגן דורך פייערבאול כדי צו שאפן ספיקות אין די שטארקייט פון זיין עדותשאפט, אזוי איז די לאנגע פראצעס פארצויגן געווארן צו לאנגע חדשים,

עס האלט שוין דא אז אלע באווייזן זענען שוין געברענגט געווארן צום ריכטער'ס טיש יעצט איז נאר ערווארטעט אז דער אדוואקאט פייערבאול זאל געבן זיין לעצטע רעדע צו פארטיידיגן זיין קליענט מר. קלאדין, אבער צום גרויס ווינדער פון אלע פארזאמלטע שטעלט זיך אויף פייערבאול און אנשטאט ער זאל געבן זיין ברייטע רעדע אויפצוקלערן די ריכטער אז קלאדין אין ריין פון יעדן אומשולד אדער כאטש פראבירן ממתיק צו זיין אז ער זאל נישט באשטראפט ווערן מיט אזא הארבן עונש האט ער זיך אויפגעשטעלט און געזאגט אז ער האט נארוואס באקומען א ידיעה אז ס'קומט צו פארן איינער א עדות מיט קראנטע באווייזן וואס וועט קלאר צייגן דעם אומשולד פון קלאדין, נאר לויטן חשבון וואלט ער שוין געדארפט זיין דא אין געריכט זאל ווייזט אויס אז ער האט זיך פארשפעטיגט וועלן מיר מיטן רשות פונעם ריכטער ווארטן א וויילע ביז מיין עדות וועט ערשיינען,

א שטילע שפאנונג הערשט אינעם געריכט זאל, און ווען מ'הערט נאר עפעס קראץ ביי די טיר דרייען זיך אלע קעפ האסטיג אויס צום טיר זעהן צו דער עדות קומט, אזוי לויפן אדורך א שעה צוויי שעה דריי שעה, און דער שטימונג ווערט מער און מער אנגעצויגן און יעדע וויילע ווען מ'הערט נאר עפעס ריקט זיך אין די אונטערשטע טייל פונעם געריכט זאל דרייען זיך אלע קעפ אהין צו זעהן אויב דער לאנג ערווארטעטע עדות איז נישט פארצופאל אנגעקומען, ענדליך נאך 4 שעה ווארטן ווען אלעמענס געדולד האט שוין געפלאצט האט דער ריכטער זיך שוין נישט געקענט איינהאלטן און אריין געגעבן א פארציע פאר פייערבאול, איך פארשטיי נישט די גאנצע שפיל דא, דו ביסט דאס דער אויסגערופענע לויער וואס שם'ט אין די גאנצע שטאט און אזוי מאכסטו משגוע דעם גאנצן סיסטעם?!!!

פייערבאול האט זיך נישט פארלוירן ווייזט אויס אז אויף דעם מאמענט האט ער געווארט, און ער הייבט אן מיט א דראמאטישע טאון, געערטע ריכטער איך האב פראבירט צו פארטיידיגן מיין קליענט במשך די גאנצע צייט פונעם פראצעס, איך האב פראבירט מיט אלע כוחות אפיר צו זיכן זיין אומשולד אבער צו זיין שלעכט מזל זענען אבער די באווייזן צו שטארק קעגן אים, דעריבער האב איך פראבירט צו גיין פון א אנדערע וועג איך האב געזאגט אז איך האב קלארע באווייז אז קלאדין איז נישט שולדיג און ס'דארף באלד אנקומען די באוויין, צו האט איר נישט געזעהן הויכגעשעצטע ריכטער ווי יעדע פאר מינוט האבן זיך אלע קעפ געדרייט צום טיר קוקנדיג פון ווי וועט קומען דער גוטע באווייז?, אויב וואלטן אלע מענטשן דא געהאלטן אז קלאדין איז 100 פראצענט שולדיג וואלט זיך קיינער נישט געדרייט צו די טיר מיט א נייגער ווארום אלע ווייסן דאך קליפ און קלאר אז קיין אנדערע מעשה איז נישטא און קלאדין איז דער רוצח ותו לא ס'איז נישט שייך צו זאגן פארקערט, דאס אז מענטשן זענען געזעסן דריי שעה און געווארט און געקוקט מיט אנגסט צו שאפן עפעס א אומשולד אויף קלאדין איז די גרעסטע ראי' אז דער גאנצער עולם דא איז מסופק אין זיין שולד און דער ציבור איז נישט 100 פראצענט זיכער אין זיין שיקזאל....

א הילכיגע קלאטשעריי האט אפגעקלינגען אין געריכט זאל פון גרויס התפעלות ווי אזא געניטע לויער ווי פייערבאול האט באוויזן צו נעמען דעם גאנצן געריכט זאל און באהערשן איבער זייער מח מטיל צו זיין א ספק אין די שטארקע קלאגע קעגן קלאדין, דער ריכטער זעלבסט איז אויך געוועהן אין א שאק אבער גלייך האט ער געזאגט אז ביז 15 מינוט קומט ער ארויס מיט זיין ענגילטיגן פסק,

דער קלאפ מיטן האמער האט אלעמען שטיל געמאכט און יעדנס אויער איז אנגעשפיצט נישט צו פארפאסן א ווארט פונעם ריכטער וואס וועט אורטיילן דעם לאנג ערווארטע פסק, צו יעדנס ווינדער האט דער ריכטער מיט קורצע שארפע ווערטער ערקלערט אז ער באשולדיגט מר. קלאדין אין ערשטע קלאסיגע מארד און זיין שטראף וועט זיין לעבנלענגליכע טורמע אונטער גאר שווערע אומשטענדן...,
די שאק איז נאך געוועהן אין די לופטן אבער דער ריכטער האט ווייטער ממשיך געוועהן, כאטש מר. פייערבאול דער אדוואקאט האט געמאכט א גוטן ארבעט מיטן אריין ברענגען א ספק אין אלעמען מיט זיין העכסט געלונגענעם שפיל וויל איך אבער עפעס מגלה זיין, במשך די גאנצע צייט פון זיין שפיל די פאר שעה וואס מ'האט כלומרשט געווארט אויף זיין נישט געברענגטע עדות ווען אלעמענס אויגן זענען כסדר געוועהן געוואנדן צום טיר, האב איך גוט באטראכט אלע פארזאמלטע און איך האב באמערקט אז אין הכי נמי יעדער האט זיך געדרייט צו די טיר האפנדיג אז עפעס א אומשולד וועט אונטער קומען, אבער מר. קלאדין אליין איז געזעסן פארשטייפט די גאנצע צייט און במשך די גאנצע 3 – 4 האט ער זיך קיינמאל נישט אויסגעדרייט צו די טיר, וואס דאס ווייזט קלאר אן אז ער אליין ווייסט אז זיין שולד איז אמת ווייל אויב וואלט ער געהאלטן אז ער איז אומשולדיג וואלט ער אויך מיטגעשלעפט מיטן נייגער צו זעהן אפשר דאך וועט אפיר קומען זיין אומשולד פון ערגעץ, אויב אזוי איז ביי מיר קלאר זיין שולד,
פאליציי! טראגטס אים תפיסה אריין!!!!!

דער נמשל פארשטייען אלע, ראש השנה ווען כל באי עולם יעברון כבני מרון, ס'קומט פאר א גרויסע געריכט אין הימל מ'איז דן יעדעס איד אויף זיינע מעשים, אלעס ווערט אפגעמאסטן און אפגעוואויגן אינעם כף מאזנים, זיצן די קטיגורים מיט די סניגורים מלאכים ושרפים ופמליא של מעלה אבער דער קיטרוג איז נעבאך זייער גרויס, מ'ברענגט נעבאך ארויף פעק און זעק פון אידישע חטאים וואס איז געטון געווארן דעם פארלאפענע יאר, רופט זיך אן א סניגור אז ער האט א גוטע לימוד זכות וואס וועט זיכער איבערדרייען אלע מקטריגים לטובה, נו אלע מלאכים שרפים ווארטן שוין אויף דעם גוטן מליץ יושר, יעדע וויילע קוקן אלע מיט גרויסע אויגן אה ווען ברענגט מען שוין די גוטע מליצה ישרה אויף כלל ישראל,

דא אליין האט דער סניגור א פתחון פה קעגן אלע מטריגים, איר זעהט דאך קלאר אז אלעמענס אויגן זענען געוואנדן צו דעם מליץ טוב, אזי דאך א קלארע ראי' אז איר גלייבט אז ס'איז ערגעץ דא און ס'איז זיכער פארהאן מליצות טובות פאר אידישע קינדער, אויב אזוי ווי קען מען אזוי זיכער פארשרייבן חלילה א שלעכטע גזירה אויף אידן,

זייער פיין, אבער דאס איז נאר ווען דער בעל דין אליין דרייט זיך אויך דעם קאפ במשך די גאנצע געריכט, עכ"פ כאטש איינמאל דרייט ער דעם קאפ לתשובה, דעמאטץ קען מען אנצייגן אז דער בעל דין אליין האלט אויך אז ער איז אומשולדיג, אבער אויב די גאנצע צייט איז ער פארשטייפט ער דרייט נישט אויס דעם פנים לד'.... אוי געוואלד לך ד' הצדקה ולנו בושם הפנים מה נאמר ומה נדבר,

אזוי ווי עס ווערט דערציילט אז דער הייליגע קדושת לוי האט געזאגט סליחות האט זיך אריין געפאקט דעם קאפ אין שטענדער ביי ולנו בושת הפנים און געבליבן אזוי פאר צוויי שעה און נישט ארויס גענומען דעם קאפ מחמת בושה צו כביכול, אוי מה נענה אנן אבתרי' לאמיר כאטש האבן די איין מינוט'קעלע בושה צום באשעפער ולנו בושת הפנים נאר פאר איין רגע, וועט שוין עטוואס בעסער זיין....

א טאטע ביי א שמחה – קידוש

2010-08-19T15:56:00.000-07:00

א טאטע ביי א שמחה – קידוש
דאס יאר פון אונזער ערשטע ארטיקל א טאטע ביים שבת טיש ביז יעצט איז שוין ב"ה פאראיבער בכי טוב, ווי מיר האבן געשריבן עפ"י בקשת חברינו היקרים איבער די טעמעס פון זיין א טאטע דורכאויס די ימים טובים, איצט האמיר ערהאלטן פילע פארלאנגען זיך צו נעמען איבער די טעמע פון א טאטע ביי א שמחה, וחפץ ד' בידינו תצליח בסייעתא דשמיא,

איצט שטעלט זיך נאר די פראגע פון ווי זאל מען אנהייבן, מיר גייען נישט אנהייבן פון די חתונה, ווארט, תנאים, באווארפן, ווייל אונזער קעפל איז דאך "א טאטע ביי א שמחה" און ביי די אייגענע חתונה איז ער דאך נישט קיין טאטע (אפשר אין ישיבה איז ער געוועהן א טאטע בחור.. אבער מיר רעדן פון א עכטע טאטע), דעריבער וועלן מיר אנהייבן ביי די שמחה פון געבורט און דערנאך גיין צום אפשערן, בר מצוה, און אזוי ווייטער.

צדיקים טייטשן וישישו בשמחה, א שמחה וואס מ'מאכט זאל זיין טאקע בשמחה וטוב לב, צומאל מאכט זיך אז א מענטש איז טאקע זוכה צו א שמחה אבער ווען די שמחה ווערט געפראוועט איז עס שלא בשמחה, זאגט דער פסוק וישישו בשמחה מ'זאל פרייליכערהייט מאכן די שמחה, דאס איז דער עיקר תפקיד פון א בעל שמחה, אז זיין שמחה זאל געפראוועט ווערן ריכטיג בשמחה, און זיך נישט לאזן אוועק שלעפן פון די טרדות הזמן.

ווען א איד איז זוכה צום געבורט פון א געזונט קינד, איז דאס א שמחה עצומה, און מ'דארף דאס נעמען אויף די מחשבה אז דאס איז כלו טובת ד', און נישט קלערן אז דאס איז בלויז די סדר העולם און דרך הטבע, דער דרכי היצר איז אלעס צו מאכן דרך טבע און מאכן דעם מענטש פארגעסן אז יעדע אטעם איז א טובה פון קב"ה ועל כל נשימה ונשימה תהלל ק"ה, ממילא ראשית דבר גלייך נאכן געבורט פון זיין געזונט לעכטיג קינד איז א איד שולדיג א שבח והודאה פאר קודשה ב"ה, די מעשה איז נאר אז די מציאת הזמן והמקום איז גורם אז ווען א מענטש האלט דא אז זיין ווייב האט אין א מזל'דיגע שעה געהאט א קינד איז מען טרוד מיט אסאך טרדות און די בהלה מאכט פארגעסן א מענטש ווי ער שטייט, קודם איז ער מיד פון די שלאפלאזע נאכט (און אמאל מער ווי א נאכט) פון זיין אין שפיטאל ביים געבורט, דערנאך ווערט מען טרוד מיט צוטיילן די קינדער, ווי אויך צוגרייטן די שמחה אליין, רופן מענטשן וכדומה, און דאס מאכט פארגעסן פון דעם עיקר אז מ'איז שולדיג א שבח והודאה על כל החסד אשר עשית,

א איד א בעל השגה האט מיר געזאגט אז זיין שכן האט געהאט א קינד הערשט 10 יאר נאך די חתונה, דער שכן איז געוועהן א בעל יכולת ער האט זיך געלאזט וואוילגיין, פארשטייט זיך ער האט געגעבן א גרויסן קידוש און געטיילט גרויס געלט פאר צדקה, קיצור געמאכט א טראסק, האט דער איד דער בעל השגה מיר געזאגט ער מאכט זיך א חשבון מה דאך דער שכן האט געווארט 10 יאר אויף א קינד מאכט ער אזא טראסק און טוט אלע פעולות אין די וועלט ארויס צו ברענגען זיין שמחה, איך וואס איך האב געהאט מיין קינד בלויז נאך איין יאר על אחת כמה וכמה דארף איך זיין בשמחה פיל מער ווי יענער.... אז מ'מאכט אז חשבון איז די מעשה גאר אנדערשט.

ס'וואלט געוועהן א גוטע זמן דעם ערשטן שבת נאך די לידה צו ווידמען לכה"פ איינמאל מסיים צו זיין תהלים אלס א שבח והודאה ווייל אז מ'באשטומט דעם ערשטן שבת פאר א שבח והודאה איז דאס א שטיקל צוריקהאלט פון ווערן אפגעשטופט, במשך דעם שבת קען מען אלץ טרעפן א זמן פון צוויי שעה אויסצוזאגן תהלים, תהלים איז נישט בלויז א געבעט תהלים איז א שבח והודאה,
הרב ר' יוסף חיים גרינוואלד שליט"א פארציילט: אז ווען ער איז געוועהן א בחור אין א"י און געהאט פראבלעמען זיך ארויסצודרייען פון דינען ביי די דארטיגע מיליטער האט ער געטון די עצה הידוע פון זיך משוגע מאכן, ער איז אזוי געגאנגען אהין צואמען מיט זיין פאטער ע"ה און למעשה האבן זיי אים צום סוף באפרייט, אנקומענדיג אהיים איז ער פארשטייט זיך געוועהן פארמאטערט פון אזא שווערע איבערלעבניש האט ער זיך געוואלט גיין אראפ לייגן כאפן א דרימל, האט אים זיין פאטער געזאגט יוסף חיים! דו ביסט געווארן באפרייט יעצט גיי זאג אויס תהלים אלס א שבח והודאה!!!,
כמו כן דארף א איד וואס איז זוכה צו מאכן א שמחה נעמען די פאר מינוט צו זאגן א שבח והודאה ווי רש"י זאגט שאינך כפוי טובה.

די עיקר צומישעניש ווערט ווען אלעס פאלט ארויף אויפן קאפ פונעם טאטן און מ'ווערט טרוד, הן צוטיילן די קינדער, זיי אוועק שיקן אין זייערע אכסניא'ס, באגלייטן און צוהעלפן די יולדות, און צוגרייטן די שמחה, בנוסף פון די טאג טעגליכע טרדות, לכן מוז מען זיך צו דעם אלעם אביסל מסדר זיין, צו אויף פאפיר, צו אין די מחשבה, וואס מ'דארף ערלעדיגן היינט און מארגן, אסאך מאל דריקט דער מח אז מ'דארף מסדר זיין אסאך זאכן און מ'ווייסט נישט ווי אנצוהייבן, אבער ווי נאר מ'שרייבט אלעס אראפ זעהט מען אז ס'איז נישט געפערליך מ'קען אלעס גאנץ פיין מסדר זיין, (מיר גייען נישט שרייבן וויאזוי מ'באהאנדלט א שוואכע יולדות וואס אירע גיסטעס זענען עולה ויורד.....) די עיקר איז זיך צו האלטן מסודר,

איך וויל מיך אפשטעלן אויף א נקודה וואס ווערט בזמנינו שטארק אפגעשוואכט ס'ווערט אזוי קאמערשול, דאס איז רופן מענטשן בזמן שמחה, צו מודיע זיין איבער די מז"ט, צו איינלאדענען באקאנטע צו די שמחה, איך באקום אסאך מאל טעקסט מעסעדשעס מזל טוב איטס א באוי....., א רגע, אויב בין איך גענוג נאנט צו דיר אז דו האלסט אז ס'איז כדאי מיך מבשר צו זיי די בשורה איבער דיין בן זכר, דאן רוף מיר אויפן טעלעפאן אדער זיך מיר אפיר אין ביהמ"ד און זאג מיר פערזענדליך די גוטע בשורה און איך וועל דיר ווארעם צוריק אנוואונטשן מזל טוב, ווידער אויב בין איך נישט גענוג נאנט צו דיר אז דו זאלסט זיך שפירן פאר א פליכט אויפצוהייבן א טעלעפאן און קאלן, צו וואס שיקסטו מיר בכלל א טעסט?...., דער טעקסט נעמט אוועק דעם גאנצן געפיל און נאנטקייט פון איין מענטשן צום צווייטן, וויפיל מער טעם האט דאס ווען איינער רופט אן זיין חבר, ברודער, שוואגער, האלאו א גוטן דעיס איז דוד ס'קומט מיר א מזל טוב,
אה! מזל טוב, וואס?,
א אינגל, ב"ה,
ב"ה ב"ה, די וויפלטע קע"ה?,
די פיפטע, קעניינעהארע, ב"ה,
יא ב"ה געזונטערהייט אי"ה אויף שמחות,
נאר אויף שמחות זאלסטו מיך רופן, כל טוב בשורות טובות,
אידן וואונטשן זיך ברכות בשמחה ובטוב לב אהין און צוריק א אידישע ברכה גייט נישט לאיבוד, ווידער דער טעקסט מעסעדש הרג'עט אלעס אפ און לייגט אוועק אין די זייט אזויפיל אידישע ברכות, ס'איז ממש א שאד...

אפגערעדט אז ס'שטייט אין מאור עינים פ' ויצא אז ווען א איד איז מבשר א גוטע בשורה ווערט נתלבש אין אים א ניצוץ פון אלי' הנביא, א פחד פון א לשון וזל"ק כי באמת איש המגיד בשורה טובה נתלבשה בו בחי' ניצוץ אלי' ממש כי הוא המבשר כל הבשורות טובות שבעולם רק שמתלבש במגיד ההוא, שפעטער זאגט ער וזל"ק וגם האיש שנתבשר הבשורה נכנס בו הניצוץ אלי' בקרבו, ונרחבה דעתו ג"כ יוכל לדבק אל הבורא ית' עכל"ק, סך הכל אז דער מבשר איז א שלוח פון אלי' הנביא און באקומט א כח פון אלי' הנביא, און דער וואס הערט דאס באקומט אויך א ניצוץ פון אלי' הנביא, נו נעמט מען אזעלכע גוטע מתנות און הייליגע ניצוצת און שליחות'ער פון אלי' הנביא און מ'ווארפט אים אריין אין א בעלק בערי?, ס'איז א עכטע שאדן אויף דעם.

די זעלבע זאך איז ווען מ'טוט רופן דורך א טעקסט מעסעדש א באקאנטן זאל ערשיינען צו די שמחה איז דאס א טויטע רוף, דער סעלפאן געט א דריזל און ס'קומט ארויף א טעקסט פון מיין בעסטע חבר וואס שיקט ארויס די זעלבע טריקענע מעסעדש פאר אלע זיינע באקאנטע, און האלב באקאנטע, וכמו באקאנטע, אדער סתם גאסן גריסער, און אפי' גאר נאנטע משפחה מיטגלידער, יעדע באקומט דעם זעלבן טריקענעם נוסח, "יו אר אינווייטעט טו מיי קידוש דיס שאבעס אין ספינקא שול", אמת, ס'איז גאנץ באקוועם מ'שיקט ארויס א טעקסט פאר אלע קאנטאקטס און מ'ווייסט זיכער אז יענער האט דאס באקומען ס'נעמט נאר איין מינוט און אראפ א עול פון קאפ, אבער דאך ווען מ'הייבט אויף א טעלעפאן און מ'רופט יענעם אן האט דאס גאר א אנדערן טעם,
האלו משה? דא רעדט יענקל איך מאך קידוש דעם שבת,
אה! (משה ווייזט ארויס זיין פרייד) מזל טוב!, אסאך נחת, ביי דעי און ביי אלע, ווי איז דער קידוש?
אין ספינקא,
(וועלכע?.......) גוט, אי"ה אויף שמחות, שכוח פאר רופן, ביי,
ווי אנדערשט קומט משה אן צו די שמחה נאך אזא טעלעפאן קאל פון יענקל, די קשר צווישן די צוויי מענטשן זענען אסאך שטערקער ווי פריער, און דער קשר ווערט נאך מער און מ'פרייט זיך צוזאמען מער ווי פריער, ווידער ווען א חבר, ברודער, קרוב, וואס קומט צו א שמחה בלויז דורך א טעקסט מעסעדש איז ער געקומען קאמערשול, נישט מתוך פערזענדליכע געפיל, ס'איז א טויטע מעשה אן קיין טראפ געפיל, אבער גיי פיקס די וועלט... לכה"פ כאטש זאל מען וויסן אז מ'הרג'ט אפ מענטשליכע געפילן, מ'ווערט פארוואנדלט אין קאמפיאטער ראבאטן וואס קומען און גייען, אנע ברעקל הארץ און געפיל, (כאטש וואס איך בין מודה אז די האלבע גוטע פריינד וועמען מ'איז נישט גענונג נאנט צו רופן פערזענדליך ווידער א טעקסט איז יא א שטיקל וועג, אדער נאכן רופן פערזענדליך זאל דער טעקסט דינען פאר א דערמאנונג, עכ"ז איז נישט קיין מהלך צו רופן נאנטע און גוטע פריינד בלויז דורך א טעקסט).

קידוש
לאמיר אנהייבן צו די עצם שמחה מיטן בת תחילה, סוף כל סוף זאגן דאך חז"ל בת תחילה סימן יפה לבנים, יעדע זאל טון אזויווי זיין מנהג ומנהג אבותיו, אדער צו געבן קידוש שבת קודש אדער גאר אינמיטן די וואך ביי קריאת התורה, אבער הכל מודים אז מ'קען נישט סתם אזוי אפכאפן אזא שמחה, צדיקים האבן מפקיד געוועהן אויב מ'האט פארפאסט א קידוש זאל מען דאס משלים זיין צב"ש מ'גיבט א נאמען יו"כ, זאל מען געבן קידוש שבת, כדי צו האבן די געלעגנהייט ווען אידן זאלן וואונטשן ברכות לרוב,

געווענדליך קומען די נאנטע בני המשפחה אויך צום דאווענען שחרית אינעם ביהמ"ד ווי דער בעל שמחה מאכט דעם קידוש, אויב דער ביהמ"ד איז א קליינע ביהמ"ד איז כדאי פארן בעל שמחה צו קומען גענוג פרי איינצוטיילן די זיץ פלעצער פאר זיינע געסט זיי זאלן זיך נישט אראפ זעצן אויף פלעצער ווי אנדערע מתפללים זיצן יעדע וואך, ס'מאכט זיך אלץ עטליכע פלעצער ווי מ'קען פלאצירן די געסט דארף דער בעל שמחה קעיר נעמען אז מ'זאל זיך טאקע דארטן זעצן און נישט צונעמען מקומות קבועות, ווי אויך דארף דער בעל שמחה האלטן קאפ אויב ס'איז דא א פעטער אדער א נאנטע קרוב המשפחה וואס האלט זיך א בעל תפלה אים צו געבן דעם כיבוד (א שטייגער ווען שאץ מאץ איז א קרוב...), אדער איינער וואס ווערט מכובד דורך אן עלי' אים צו געבן אן עלי', (מאך נישט צופיל הוספות ווייל דאס גייט אויף די נערוון...).

ויקרא שמה בישראל שרה שפרינצא בת.... בעבור... לחופה ומעש"ט ונאמאהאאאאאר אמן... מזל טוב! מזל טוב!, וויאזוי הייסט די בעבי?, (וואס איז דיין חילוק? איך לאך אלץ ווען סתם מענטשן פרעגן א בעל שמחה וויאזוי הייסט דער בעבי?, וואס איז דיר א חילוק וויאזוי דעי מיידל הייסט?, מילא א משפחה מיטגליד וויל דאך וויסן ער מוז דאס פארציילן אינדערהיים פארן ווייב, אבער דו? וואס אין דיר א נפק"מ?.... אקעי, באלד וועט מען זאגן אז איך לאך אפ פון מנהגי ישראל),
למען האמת שטייט אין תשובות והנהגות פון הגאון הראב"ד ירושלים שליט"א (ח"ב סי' קל"ב) צוויי טעמים איבער דעם קידוש שבת, איינס זאגט ער איז פונקט ווי ביי א פדיון הבן שטייט ס'זאל זיין מיט א פירסום אז ער איז נפדה געווארן די זעלבע זאך איז ביי קריאת השם, וויבאלד א מענטש איז זיין נאמען און זיין גאנצע בריאה דעריבער דארף דאס זיין מפורסם, און די צווייטע טעם איז משום סעודת הודאה, אז די יולדת איז ארויס פון די לידה געזונטערהייט, (דא איז ער אויך מעורר אז מ'זאל נישט מאכן קיין טייערע קידושים ווייל ס'איז מעורר עין הרע'ס וכו')

דער אמת איז אז דער גאנצע קידוש געדויערט נישט מער ווי א שעה אדער אביסל מער, דעריבער איז לדעתי נישט כדאי זיך משוגע צו מאכן מיט גרויסע אויסברענגעריי מיט געלט פארשווענדענישן, מענטשן עסן זיך אן אומזיסט און ס'שטערט די אמת'ע סעודת שבת, מ'האט שפעטער חרטה, צו וואס פעלט עס אויס?, בכלל איז טשאלענט ביי א קידוש א נייע זאך וואס איז אלט קוים אפאר יאר, אדרבה פרעגט'ס ענק נאך ביי סיי וועלכע מענטש וואס געדענקט עפעס מער פון 20 יאר צוריק, צו ס'איז געוועהן אזא זאך א קידוש מיט טשאלענט, אמת, מ'פלעגט געבן ביי א קידוש קוגל מיט געפילטע פיש אבער נישט קיין טשאלנט,

ס'איז א ווייטאג און ס'איז בכלל נישט קיין אידישע מנהג זיך אנצוטרינקען מיט שארפע משקאות שבת ביים קידוש, און דא זעהט מען נאך היינטיגע צייטן בעלי שמחה האלטן א פלעשל שארפע משקה און כאילו ס'איז גאר א מצוה מן המובחר גיסט מען אן דעם עולם מיט משקאות וואס מאכט פארלירן דעם באלאנס, און איין כוס שלעפט דאס צווייטע און די תוצאות איז קענטליך, ס'איז נישט אידיש ס'איז נישט ערליך, אידן האבן זיך קיינמאל נישט אנגעשיכור'ט שבתים, ס'איז דא זמנים וואס מ'האט אין אלע דורות געטרינקען, ווי פורים, שמחת תורה, ביי חתונות, אבער שבת? איז קיינמאל נישט געוועהן אזא זאך פון טרינקען משקה המשכר,
(דער דברי ישראל ממאזדיץ שרייבט פ' וירא אויפן מדר' אין לך שבת ושבת שאין קורין בפרשתו של לוט, אז וויבאלד אידן זענען זיך מורה היתר צו טרינקען גרויסע כוסות יי"ש אין שבת, מוז מען זיי ווארענען יעדן שבת בפרשת לוט, זיי זאלן נישט ווערן שיכור ווי לוט אין שבת....) אסאך מומחים טענה'ן אז דאס שטערט טייל מאל שלום בית פון מענטשן און ס'צוברעכט שטובער ווייל וואס פארא פנים האט א טאטע פאר זיין קינד ווען א קינד אהיים שבת צופרי אנגעיאשקנט (מ'דארף נישט קיין שלום בית מומחה דערצו ס'איז פשוט שכל), פארוואס זאל ארויס קומען א מכשול פון דיין שמחה, צו וואס מוז מען זיך זיכן נייע התחכמות'ער, וואס איז שלעכט אזא קידוש ווי אמאל?

דער עיקר איז דאך די ברכות וואס מענטשן וואונטשן, נעם אן די ברכות וואס אידן וואונטשן, און אלס בעל שמחה וואונטש צוריק מיט הארץ און געפיל, א בעל שמחה האט דאך א כח צו וואונטשן (פרעג אלע בדחנים....), און אויף דעם איז כדאי צו לייגן דעם דגוש, א איד וואס האט זיך מטריח געוועהן צו קומען צו דיין שמחה דארף מען דאס שעצן און זיך באדאנקען, איך וואלט געזאגט אז דאס איז מסתמא די שווערסטע זאך ביי א שמחה אינזינען צו האבן יעדן יחיד וואס האט זיך באטייליגט אין דיין שמחה, אסאך מאל גייען מענטשן אוועק פון א שמחה מיט א שווער געפיל, איך האב מיך מטריח געוועהן צו קומען צו זיין קידוש און ער מאכט זיך ניטאמאל וויסנדיג פון מיר?, דעריבער דארף מען פראבירן צו לייגן א דגוש אויף די יחידים וואס האבן זיך מטריח געוועהן צו קומען צו דיין שמחה, און זיך באדאנקען און ווייזן אז מ'איז דאנקבאר אז יענער האט זיך מטריח געוועהן צו קומען צו דיין שמחה.

זייער אסאך מאל מאכט זיך דורכפעלער ביי א שמחה, למשל מ'האט באשטעלט איין זאך און ס'איז נישט אנגעקומען, איינע פון די משפחה האט נישט געברענגט וואס דו האסט אים געבעטן, דו האסט אים למשל געהייסן פאר שבת ברענגען א גלאז פאר קידוש און יענער האט פארגעסן, מ'קען ווערן מלא תערומות אויף יענעם (און מ'קען זיין אפי' 100 פראצענט גערעכט) עכ"ז דארף מען זיך קענען באהערשן און מקבל זיין באהבה, חז"ל זאגן אדם ניכר בכוסו בכיסו ובכעסו זאגט מיר א קלוגער איד אז א בעל שמחה האט אלע דריי ס'איז כיסו ס'קאסט אים געלט, ס'איז כוסו ער טרינקט ער עסט למעלה מן המדה, ס'איז בכעסו ער ווערט עמאשענול (כעס מיינט נישט דוקא ווען ער ווערט גערעגט, כעס קען מיינען פשוט זיין געפיל איז שטארק יעצט) זיינע געפילן זענען העכער און שטערקער ווי געווענדליך,

אט יעצט איז דער זמן ווי א מענטש ווערט דערקענט, און טאקע ביי א שמחה דארטן קען איך כאפן דעם תוך תוכיות פון א מענטש, צומאל האב איך א בליק אויף איינעם אלס איש פשוט מאד אבער ביי זיין שמחה זעה איך זיינע מידות און זיין באנעמונג ווי ער רעכנט זיך מיט יעדן יחיד ווי ער איז נישט מקפיד אויף די אלע שטערונגען פשוט איך כאפ התפעלות פון דעם מענטש, ווידער זייער אסאך מאל איז ממש להיפך, מענטשן וועמען איך האב געהאלטן פאר חשוב'ע וואוילע אידן אבער איצט ווען איך קוק אים אן ביי זיין שמחה זעה איך אז דער יוד איז ל"ע גארנישט מיט גארנישט, ער האט נישט קיין ברעקל מדות, ער האט אין זיך אזא שלעכטן נאטור, ער קערט נישט פאר א צווייטן ער רעכנט זיך נישט מיט א צווייטן, בעת ווען ער איז טרוד אין די שמחה כאפט ער נישט וואס ער טוט און ער האט נישט אזוי דעם קאפ צו בלאפן און צו האלטן זיין מאסקע ווי געווענדליך און ס'קומט ארויס זיינע נישט גוטע מדות אין די עפנטליכקייט, פארדעם זאג איך מ'דארף זיך היטן מ'זאל נישט פארלירן דעם מח אפי' ביי א שמחה,

כ'האב געזעהן א טייטש וזכינו לקבל וכו' מתוך רוב שמחה, די אויתיות וואס זענען בתוך "שמחה" איז "מח" מ'זאל האבן דעם מח בעת רוב שמחה, און קענען פראווענען א שמחה ווי א איד, דעם אשר בחר בנו מכל העמים זאל ארויסשרייען פון דיין שמחה, און דער יעצטיגע שמייכל זאל זיך נישט אפטון פון דיר ביז ווען דו וועסט זעהן דיין טאכטער אונטער די חופה ועד בכלל, ויה"ר אז מ'זאל טאקע מאכן שמחות בשמחה וישישו בשמחה, און מגדל זיין דעם טאכטער לבעל תורה ולחופה ולמעש"ט, זי זאל וואקסן א ערליכע אידישע מאמע, און א געזונטע אלטע באבע, ביז 120 יאר,

א טאטע בימי בין המצרים

2010-07-13T14:34:00.000-07:00

א טאטע בימי בין המצרים / טאג בוך שאץ מאץ

איך האב שוין געמיינט אז די סעריע פון טאטע'ס במעגל השנה איז שוין פארטיג און מ'קען שוין מאכן א בורא נפשות רבות, ביז דערווייל זאגן זיי די חברה אז בין המצרים זאל איך אויך אויסטרעפן עפעס טעמעס פון וואס צו רעדן בנוגע א טאטע בימי בין המצרים,

אין אמת'ן אריין אז מ'טראכט אריין פשוט אין די עברי טייטש אין אזא חודש ווי חודש מנחם אב וואס איז טייטש "אב"?
אב איז טייטש א טאטע.... שטעלט זיך די פראגע מילא חודש ניסן ווען מ'זיצט מיט די קינדער ביים סדר, אדער חודש תשרי ווען ס'איז א ירח האיתנים ס'איז דא דערין אזויפיל ימים טובים וואלט זיך מער געפאסט ס'זאל הייסן אב – א טאטע, פונקט אזא אומוטיגע חודש אזא טרויעריגע זמן ווי אב זאל טראגן דעם נאמען אב – א טאטע?

נאר וואשע דען, לאמיר דאס ממשיל זיין צו א געווענדליכע טאטע וואס האט א שטוב מיט קינדער, וויפיל צייט גיבט ער באמת אוועק פאר זיינע קינדער יעדן טאג ווען ער איז צוזאמען מיט זיי, נישט קיין סאך, אמת?, דא איז מען פארנומען מיט די ביזנעס, דא האט מען נישט קיין נערוון נאך א שווערן טאג, און דא איז מען סתם אזוי פארטון מיטן בלעק בערי, קיצור משבת לשבת איז נישטא קיין סאך שעות וואס מ'איז צוזאמען מיט די קינדער,

וואס טוט זיך אבער אז דאס קינד איז אראפגעפאלן און זיך שטארק צוקלאפט און ליגט נעבאך אין שפיטאל צוגעבינדן און באנדאזשירט, אוודאי וועט דער טאטע זיצן שעות לאנג נעבן קינד'ס בעטל און נישט אוועק טרעטן, און צומאל קען מען אפזיצן אין שפיטאל נעבן קינד גאנצע נעכט עס קען זיך ציען לאנגע טעג און וואכן ביז דאס קינד ווערט נישט אויסגעהיילט פולקאם, ס'איז נישט קיין חילוק ביים טאטן צו איז וואכן אדער שבת, ער זיצט דארט און טרעט נישט אוועק, ווייל ווי קען מען דען איבערלאזן אליינס א קינד אין שפיטאל אין אזא מצב, דוקא דא ביים בעטל אין שפיטאל ווען דער טאטע איז נישט אינדערהיים אויף א געווענדליכן אופן דא איז ניכר און ס'דערקענט זיך זיין חלק טאטע,

טייערע ברודער! דאס איז חודש אב, ווען אידישע קינדער האבן געכאפט אזא קלאפ און מ'איז צובראכן אויף שברי שברים, דייקא דא זיצט דער טאטע דער אב הרחמים דער אבינו מלכינו מיט אונז צוזאמען נעבן אונזער קראנק בעטל און טרעט נישט אפ פון אונז, ווען מיר זיצן תשעה באב אויף דער ערד און קלאגן אויפן חורבן הבית, זיצט כביכול מיט אונז צוזאמען טאקע דארט אויפן נידריגן ערד און וויינט מיט אונז מיט ס'איז חודש אב - טאטע, והשתא דאתית להכא איז דאך פשוט מן השכל אז ס'איז רעכט אין חודש "אב" צו שרייבן וועגן א טאטע...

עס איז זייער שווער צו זאגן פאר א טאטן ער זאל איבער געבן פאר זיין קינד די צער החורבן און די ווייטג וואס אט די טרויעריג טעג ברענגען מיט זיך, בו בזמן וואס דער טאטע אליין ווייסט נישט און שפירט נישט קיין שום צער ויגון אויפן חורבן הבית..., דערפאר מראשית כזאת הודעת אז דער טאטע מוז ארבעטן אויף זיך צו שפירן עטוואס דעם צובראכנקייט און די חסרון הקודש והמקדש און נאכער קענען איבער געבן פאר די קינדער, איך וועל עס צוטיילן אין צוויי קודם פראקטיש און נאכדעם אביסל במחשבה,

קודם די פראקטישע וועג פון מרגיש זיין דעם חסרון און דעם חורבן הבית איז צו וויסן וואס דער בית המקדש איז געוועהן און דערנאך אביסל פארשטיין דעם ועכשיו שחסרנו כל אלה, לערנען מס' מדות איז א שיינע לימוד וואס מאכט טראכטן אביסל וואס פארא געשטעל דער בית המקדש איז געוועהן און וויפיל חכמה און הפלא'דיגע פרטים ס'איז געוועהן אין יעדן ווינקל פונעם בית המקדש, די פרקים אין מס' יומא, מס' פסחים, וואס רעדן פון עבודת הקודש והמקדש דאס איז מעורר א בענקעניש און א תשוקה צו וועלן נאכמאל זוכה זיין צום דעם בית המקדש, עס איז דא א סעריע ספרים אויף אידיש מיטן נאמען אשרי עין ראתה, ווי ער לייגט אראפ אין פארם פון א מעשה די ימים טובים וואזוי מ'געפינט זיך אין בית המקדש, ווען מ'ליינט דאס שפירט מען זיך ממש ווי מ'איז א חלק פון עלי' לרגל, ווען א טאטע קען דאס ליינען און איבער שמועסן מיט זיין קינד איז נישט שייך קיין בעסערע וועג וויאזוי מסביר צו זיין דעם חסרון הבית.

עס איז לעצטנס ארויס געקומען א סי - די וואס הרב פריעדמאן פון סיגעיט האט ארויס געגעבן מיטן נאמען והראינו בבנינה, עס איז דא צו באקומען אין אלע ספרים געשעפטן דאס איז מער ווייניגער א שפאציר אינעם בית המקדש באגלייט מיט אסאך געפיל און תוכן, איך אליין האב דאס דורך געקוקט גלייבט'ס מיר רבותי ס'איז מיר ממש געקומען טרערן אין די אויגן ער לייגט אראפ די המשכה פונעם הר המורי' ווי עס איז פארוואנדלט געווארן אין א הר הבית, ביזן חצר המקדש, ער ברענגט דיר אריין אינעם עזרת נשים מיט אזא קאמפיאטערייזד טרי-די, ער גייט נענטער און נענטער, ער פארט דורך אלע שטובער און ווינקלען פונעם מייעסטעטישן הייליגן בנין, ביז ער קומט שוין צום מזבח באגלייט מיט פסוקים פון שיר השירים הבאנו המלך חדריו בין האולם למזבח ביזן היכל וקדשי קדשים באגלייט מיט אזא הרגש אז מ'שפירט ממש יעדע ריר פונעם ביהמ"ק, איך וואלט גע'עצה'ט יעדן איד וואס האט א טראפ געפיל צום בית המקדש זאל זיך נעמען די צייט און דאס דורך טון, און איך בין מבטיח (אן אפענע הבטחה פון שאץ מאץ...) אז ער וועט אנדערשט זאגן איכה ישבה בדד.

דאס איז פשוט פראקטיש אז מ'לערנט עניני הבית האט מען א געפיל דערצו, ווידער איז דא די חלק המחשבה דאס איז זיך מתעמק צו זיין וואס דער בית המקדש האט געמיינט פאר אונז און וואס דאס מיינט אז מיר האבן דאס נישט, איך האב אמאל געהערט פון הראש ישיבה ר' משה גרין שליט"א ווי ער האט אראפ געגעבן א ביאור אויף דעם באקאנטן ווארט וואס צדיקים האבן געזאגט אז ס'שטייט אין שו"ע אז א ירא שמים זאל מקונן זיין אויפן חורבן, פרעגט זיך גלייך די פראגע פארוואס נאר א ירא שמים דארף קלאגן אויפן חורבן, האבן צדיקים געזאגט ווען איינער איז נישט קיין ירא שמים דארף ער קלאגן אויפן אייגענעם חורבן..., אמת ס'איז א שארפע ווערטל אבער דא ליגט באהאלטן א טיפע אמת זאגט דער ראש ישיבה, ווייל דער בית המקדש איז געוועהן דער מקום ווי יעדער איד איז נתעלה געווארן ברוחניות און ווען א איד איז ארויף צום ביהמ"ק האט ער באקומען פרישע כוחות צו קענען דינען השי"ת און אנגיין מיט עבודת ד', יעצט אז דו שטייסט אין אזא מצב ווי דיין רוחניות איז עשר מעלות אחורנית איז דאס נאר צוליב דעם וואס דו האסט נישט דעם ביהמ"ק וואס זאל דיר הייבן ברוחניות, דערפאר ווען צדיקים האבן געזאגט אז ווען א מענטש איז נישט קיין ירא שמים דארף ער קלאגן אויפן אייגענעם חורבן איז נישט פשט אז ער דארף נישט קלאגן אויפן חורבן הבית, נאר ער דארף קלאגן אויפן אייגענעם חורבן ווייל זיין אייגענעם חורבן איז נאר צוליב דעם גרויסן חורבן הבית, בערך דאס איז דער תוכן וואס כ'האב געהערט פונעם ראש ישיבה,

יעצט ווען א מענטש מאכט זיך אזא חשבון אז דער גאנצע רוחניות'דיגע ירידה, די שווערע ניסיונות, די שווערקייטן ביים לערנען, דאס איז זיין קינד פאלט דורך ביים פארהער, דאס אז ס'איז אים אזוי שווער מכוון צו זיין כוונות פשוטות ביים דאווענען, דאס אז ער האט אזא שוואכע הרגשה צו יעדע מצוה, דאס אז ער שפירט זיך אזוי רחוק פון אלקית און פון העכערקייט, איז אלעס נאר צוליב דעם חסרון הרוחני וואס דער בית המקדש האט אמאל צוגעשטעלט און היינט עס איז נישטא, מיט אזא מחשבה ווערט דאס הארץ גענוג צובראכן אז א מענטש זאל שפירן א טעם אין דעם איכה ישבה בדד, ס'איז גארנישט לעול ולמשא די פאר שעה וואס מ'זאגט די קינות לת"ב, און דאס איז שוין א געפיל וואס מ'קען איבער געבן פאר די קינדער,

די עכטע בין המצרים פאנגט זיך אן ר"ח אב וואס ציט זיך ביז נאך ת"ב ביי חצות, דאס איז קלאר אז דעם טאטנס אומדערעקטע התנהגות איז עושה רושם אויף די קינדער נישט נאר די דיבורים וואס מ'רעדט צו זיי, קינדער שפירן און זענען גוט מרגיש אז דער טאטע האט נישט קיין געדולד צו די גאנצע מעשה די ניין טעג איז אים סתם א אפקומעניש אויב ער ברענגט עס ארויס אויף זייער א נעגעטיווע אופן, אמת קיינער האט נישט ליב צו זיין דיפרעסד און בעצבות, קיינער האט נישט ליב די טרויעריגע טעג, אבער אפי' ווען מ'האט נישט קיין געדולד צו די טעג און צו די באגרענציטע זאכן וואס די ניין טעג ברענגען מיט טאר מען דאס נישט ארויס ברענגען נעגעטיוו, פאקטיש לערנען די קינדער די הלכות אין חדר פון זיך נישט וואשן, פון נישט טוישן די וועש וכו' וכו', ממילא אפי' ס'מאכט זיך אז דער טאטע האט א היתר איבער זיך וואשן אדער טוישן קליידער זאל דאס זיין בצנעה נישט במעמד ובידיעות די קינדער, זיי דארפן דאס נישט וויסן, ס'טאר נישט זיין א סתירה די חדר מיטן היים,

ביי זייערע אסאך מענטשן איז דער מנהג אז שבת נחמו זענען זיי אין די לופטן, מ'זיכט זיך אויף וויקאציעס, מ'פארט אויס אין סיי וועלכן ווינקל מ'קען נאר, פארשטייט זיך אז מ'קען נישט פארן אין ערגעץ אן פלאנירן פון פאראויס, דאס מיינט צו זאגן אז די פלענער פון שבת נחמו ווערן געמאכט אין די טעג פון בין המצרים פון פאר ת"ב, דא קען א קינד צוזעהן פון די זייט ווי זיין טאטע מאמע ארבעטן מיט פלייס און התלהבות צום גרויסארטיגע וויקאציע אין די סאמע ניין טעג, פארשטייט זיך דאס האט די פארקערטע עפעקט אויפן קינד, דעריבער אז עלטערן ווילן מאכן וויקאציע פלענער לכבוד שבת נחמו איז כדאי עס מאכן בצנעה עכ"פ נישט אין די אויגן פונעם קינד און נישט מיט אזא ברען און התלהבות.

שבת חזון, איז פון די הייליגסטע שבתים אין יאר, ווי דער תפארת שלמה זאגט אין פ' דברים רב לך שבת בעמק הבכא, א שבת בעמק הבכא איז גאר הויעך אויף א מדריגה גבוה, ווי אויך שטייט פון ר' צדוק הכהן מלובלין אז וויבאלד תשעה באב איז יום לידת משיח, און דער זוה"ק זאגט אז כל ברכאן דלעילא ותתה הייבט זיך אן פון שבת, קומט אויס אז שבת חזון איז דער טאג וואס קומט אראפ אורו של משיח, אינטרעסאנט אז אין מונקאטש פלעגט מען נישט זינגען ממקומך ביי שחרית נאר צוויי מאל א יאר שמחת תורה און שבת חזון (אפשר צוליב דעם ווייל אין דעם שבת הייבט זיך שוין אן אורו של משיח),

פארשטייט זיך אז ווען א מענטש ווייסט דאס אז דער שבת איז גאר העכער פון אלע אנדערע שבתים און נישט נידריגער ווערט דער שבת אויסגעניצט מיט אביסל מער מחשבה דיבור ומעשה, מיט אפאר קאטילעך תהלים, און מיט אביסל מער לערנען, און מיט אביסל מער פארברענגען מיט די קידנער, צו פארציילן מדרשים פון כבודו של ירושלים, מ'מוז נישט דוקא פארציילן פרטים פונעם חורבן, מ'קען אבער פארציילן די שיינקייט פון ירושלים ווי די מדר' פארציילט די קלוגשאפט פון אנשי ירושלים, די שיינקייט פון בית המקדש, די הפלא'דיגע עבודת הקרבנות, וויאזוי די נביאים האבן פאראויס געזאגט דעם חורבן און קיינער האט זיך נישט צוטון געמאכט, (איך גיב פשוט די איידיע ווי מ'קען זיך צוברייטערן)

ערב תשעה באב
ערב ת"ב איז זייערע א שווערע טאג, נאך חצות טאר מען נישט געהעריג לערנען, מ'קען נישט שפאצירן, מ'איז אנגעצויגן ווייל מ'גייט פאסטן, מ'דארף זיך אביסל מסדר זיין, וואס צו טון און וויאזוי דעם טאג אוועק צו שטעלן, נאך מנחה עסט מען די סעודת המפסקת, דא איז פארהאן א מקום ווי א טאטע קען מחנך זיין אפי' זיינע קליינע קינדער צום ערנסקייט פונעם זמן, סוף כל סוף איז דאס זיצן אויף דער ערד און עסן דעם איי מיט אש א מילתא דתמי' וואס גייט אריין טיף אין זכרון פון א קינד, און דא קען דאס קינד באמערקן צו דאס איז ביים טאטן א ערנסטע זאך צו סתם א דשאק, אז דער טאטע זעצט זיך אראפ אויף דער ערד און טראכט ביי זיך איך בין יעצט ווי א אבל וואס האט פארלוירן זיין נאנטע קרוב, אזוי זעץ איך מיר אראפ כהאבל וואס האט פארלוירן זיין קרוין ירושלים, גלייבסט מיר אז אפי' אזא קליינע מחשבה קען טוישן א מענטש מקצה אל הקצה,

ליל תשעה באב
שטייט פון ר' פנחס'ל פון קאריץ אז א שמייכל ליל תשעה באב איז א סכנה, מענטשן כאפן זיך נישט און מ'קען זיך פארלירן מיט א געלעכטער וואס לפי' דער הייליגער קאריצער איז דאס ממש א סכנה, נו ווער ווויל זיך דען אריין לאזן אין סכנות?, ליל תשעה באב האט דאך שוין כביכול געזאגט אין מדבר אז ס'וועט זיין א נאכט א בכי' לדורות, דער נוסח אליין איז שוין מעורר צו א בכי' לדורות, בליל זה יבכיון וילילו בני.... זכור ד' מה הי' לנו... אוי תרחם ציון כאשר אמרת... השיבנו ד' אליך ונשובה חדש ימינו כקדדדדם....

מ'מיינט אז קינדער באמערקן נישט דאס געלעכטער און דאס ביטול צום גאנצן תשעה באב, אבער נישט נאר אלץ די קינדער דארף מען טראכט נאר פשוט פאר דיר אליין, די באוויסטע פראגע צפית לישועה וועט געפרעגט ווערן פאר יעדן איינעם, און וואס וועט זיין דיין ענפער?, כאטש איינמאל א יאר זאל דער צפית לישועה האבן עפעס א שטיקל האפט, סוף כל סוף וויל דאך יעדער זוכה זיין צו דעם ותחזנה עינינו בשובך לציון צו קענען מיטהאלטן מיט גרויסן אור וואס וועט זיין ווען משיח וועט קומען, זאגט אבער דער זוה"ק אין פי' בשלח (זייט מיר נישט חושד אז איך לערן זוהר ס'ווערט פשוט אראפ געברענט אין חק לישראל פ' מסעי....) קול צפיך נשאו קול יחדיו ירננו, זאגט דער זוהר הק' קול צפיך נשאו קול ווער עס הייבט אויף זיין קול און קלאגט אויפן חורבן, איז זוכה צו וואס דער פסוק זאגט ווייטער יחדיו ירננו, ער וועט זעהן די שמחה פון שבות ציון, אנדערע זאגן נאך שארפער אז ווער ס'קלאגט נישט דער איז נישט זוכה, ס'איז דא ספרים וואס לייגן דאס אראפ גאר ביטער אז מ'וועט קומען אהין און אלעס וועט זיין בשמחה יעדער וועט טאנצן און שפרינגען, נאר איין איד וועט שטיין אין די זייט און נישט מיטהאלטן די שמחה ער וועט אפי' נישט זעהן געהעריג די גאנצע פאראד, ווער איז דאס, דאס איז דער אינו מתאבל על ירושלים... א פחד נורא,
פאר דו שיקסט ארויס דיין טעקסט מעסעדש תשעה באב ביינאכט שטעל דיך אפ א רגע, אפשר איז כדאי בכלל אויסצולעשן דעם סעל במשך די קינות,

די עיקר נסיון ווערט ווען מ'בלייבט שמועסן תשעה באב ביינאכט נאך קינות ווייל פון א שמועס וווערט פארשלעפט אין א געלעכטער, בעסער צו נעמען א מדרש אדער אפי' אויף אידיש טייטש עפעס מדרשים ומעשיות פונעם חורבן און דאס ליינען, אפי' די מדרשים וואס מ'לערנט יאר יערליך עכ"ז איז עס יעדעס יאר מעורר ווי ירמי' הנביא איז געגאנגען אויף קברי אבות איינרייסן פאר אידישע קינדער וכו' וכו'..., מ'קען לערנען נ"ך די קאפיטלעך פון ירמי' ווי אזוי ער האט נביאה געזאגט פאר כלל ישראל, אדער גאר אהיים גיין און נישט בלייבן שמועסן מיט חבירים, ס'איז בכלל נישט קיין זמן פון פארברענגען,

תשעה באב
תשעה באב צופרי האט דאך שוין זיינע הלכות, פון נישט וואשן די הענט, און זיך נישט מאכן די פיאות, אבער דאס דארף מען געדענקען אז געווענדליך האט דאס פאסטן מער מיטן קאפ ווי מיטן נישט עסן, אז דער קאפ לויפט אגאנצע צייט אוי די קאווע אוי די פרישטאג דעמאטץ פאסט מען 10 מאל שווערער, פאקטיש גייט דורך גאנצע טעג אין יאר וואס א מענטש עסט נישט פאר 1 אזייגער און ער שפירט נישט גארנישט ווייל זיין קאפ איז אים נישט ביים עסן, אויב איז דער קאפ ביים עסן פאסט מען שווער, מ'טאר נישט טראכטן פון עסן און פון פאסטן,

לגבי ברענגען קינדער אין שול איז דאך שוין אזוי אז וויבאלד דאס ווייב פאסט אויך זיכט מען איר אביסל גרינגער צו מאכן, עכ"ז דארף מען זעהן אז די קינדער זאלן נישט שטערן אנדערע פון זאגן קינות, און נישט ארום לאכן אין ביהמ"ד, עכ"פ ער זאל מרגיש זיין אז היינט איז א טרויעריגע טאג, מ'מאכט אים נישט די פיאות און ער עסט נישט קיין נאש, נישט עסן נאש תשעה באב איז א שטארקע חינוך פאר די קינדער, אויסצולערנען אז היינט פאסטן די טאטעס און ער פאסט פון נאש, ער עסט געזונטע עסן וואס גיבט כח אבער נישט קיין נאש,

די עצם קינות נעמט נישט אזוי לאנג מ'קען עס אויסהאלטן, און דא איז אויך שייך וואס מיר האבן געשריבן ביי ליל ת"ב, דאס ביסל צפית לישועה פון אגאנץ יאר זאל מען נישט פארפאטשקענען, מענטשן מיינען וואס איז דען שוין א קליינע לאך א קליינע שמועסל א נארישע טעקסט מעסעדש תשעה באב ביי די קינות, די פראבלעם איז אז דא הייבט זיך עס אן און עס ציט זיך גאר ווייט, עס איז דא א פירוש פונעם חוות דעת אויף מגילת איכה זאגט ער דארט אויפן פסוק טמאתה בשולי' לא זכרה אחריתה ותרד פלאים, לכאורה ווי איז געשעהן די ירידה פון כלל ישראל אז די פסוק איז מעיד אז ותרד פלאים, זאגט ער למשל איינער גייט אין מאראסט אין די עקן פון זיין הויזן ווערט אים פארשמירט, אויב קומט ער אהיים און פיצט עס גלייך אפ איז דאך גוט, אבער אויב לאזט ער דאס אזוי פאר לאנגע טעג און וואכן דאן קען מען עס שוין נישט פיצן, זאגט דער חוות דעת (פארגעסט נישט דער חוות דעת איז געוועהן א למדן... א לומדיש ווארט...) טמאתה בשולי' די שולים זענען געווארן פארשמירט און ווייל לא זכרה אחריתה מ'האט נישט געקוקט אויפן אחרית דאס האט גורם געוועהן א ותרד פלאים אידן זענען געפאלן פלאים,

א פחד פון א ווארט, איך מיין אז ס'איז שטארק נוגע היינטיגע צייטן, מ'איז מזלזל אין קלייניקייטן און לא זכרה אחריתה מ'קוקט נישט וואס איז דער גורם, און דער סוף איז ותרד פלאים כלל ישראל פאלט אין אזעלעכע ירידות, (איך מיין מיך אליין אויך....) אונז דארף מיר זיין די סעמפל פאר אונזערע קינדער, איך געדענק ווי עטליכע יאר בין איך געוועהן תשעה באב ביינאכט אין סאטמארע ביהמ"ד אויף ראדני אלץ גאר יונגע יונגערמאן, ווי מ'האט געזאגט איכה אין פאליש, איין יאר האט ר' משה הענדלער פארגעזאגט, איין יאר האט ר' יקותיאל הערש ווערצבערגער פארגעזאגט, ביידע מיטגעמאכטע אושוויץ אידן זיי האבן געזאגט דעם איכה מיט אזא צובראכנקייט און וויפיל מאל זיך געשטיקט פון טרערן, עפעס נאר די אושוויץ אידן מעגן קלאגן אויפן חורבן?, אונז טאר מען דען נישט קלאגן אויפן חורבן?.

אמת די ביינער טוען ווי פון זיצן אויף דער ערד, אבער מיין פראגע איז וויאזוי האבן דאס די עלטערע אידן יא געקענט דורך מאכן, איך געדענק אלץ קינד די עלטערע אידן זענען געזעצן ממש אויף די הוילע ערד און געוויינט כמים הפוגות, איך וואס איך זיך אויף א 11 אהאלב אינטשיגע תשעה באב בענקל און ממש איך קען נישט איינזיצן אלעס טוט מיר וויי...., ווייזט אויס אז יענע אידן האבן אפי' נישט געוויסט אז זיי זיצן אויף דער ערד די חורבן איז זיי ממש געשטאנען פאר די אויגן,

תשעה באב נאכמיטאג
ס'איז א זמן וואס מ'דארף הרג'נען צייט...., דאס בעסטע ווען מ'קען זיך אנגרייטן עפעס מלחמה ביכער צו ליינען, וויסן אביסל פון די צרות פון אונזערע זיידעס און באבעס, ווי אויך אביסל קעיר נעמען פון די קינדער, סוף כל סוף פאסט דאך דאס ווייב אויך, לגבי מאכן נוי סוכה תשעה באב נאכמיטאג מיט די קינדער שמעתי פון א דיין אז כאטש ס'איז נישט קיין לכתחילה אבער צו האלטן די קינדער רואיג איז עס יא א לכתחילה, (אויף למעשה זאל זיך יעדער אליינס פרעגן) די עיקר האלטן פאר די אויגן אז מ'טאר נישט מסיח דעת זיין פון אבילות, און טון וואס שטייט אין שו"ע,

דער תשעה באב'דיגע מנחה איז א טעם בפני עצמו, מ'לייגט תפילין, מ'זאגט די השלמה פון צופרי, ס'איז זייער אייגנארטיג ס'האט זיך עפעס זיין טעם, דאס איז שוין אביסל ממתיק דעם תענית אז מ'גייט שוין באלד אויספאסטן..., נאך מנחה ותפילין דר"ת ווארט מען צו מעריב, ווי מ'לייגט שוין אויס אויף די טישן מזונות צום אויספאסטן, (ווען איך בין געוועהן א קינד האבן מיך די טאטעס נישט געלאזט נעמען קיין קעיק ביים אויספאסטן... זאג נאר יונגעלע דו האסט געפאסט?.... אלץ נקמה אקציע בין איך מיך נוקם אין יעדן יונגל וואס נעמט קעיק ביים אויספאסטן און איך פרעג אים זאג נאר דו האסט געפאסט היינט?......)

דער עיקר איז מ'זאל פועלן די גאולה, ווי דער הייליגער קדושת לוי (אדער ר' מרדכי'לע נאדבורנה איך געדענק נישט פונקטליך ווער) האט אמאל געטראפן א בחור, פרעגט ער אים בחור וואס טוסטו?, זאגט ער אים אז ער עסט טעג, נו אז דו עסט טעג אפשר עסטו אויף די ניין טעג....

ס'זאל שוין זיין א מנחם אב, וינחם אותנו, ותחזנה עינינו,

א טאטע אין די זומער חדשים, קעמפ, קאנטרי,

2010-06-30T23:18:00.000-07:00

א טאטע אין די זומער חדשים, קעמפ, קאנטרי, / ט.ב. שאץ מאץ

התנצלות: לכבוד דעם היימישן דשורנאל האב איך מיר גענומען אין די האנט אריין צו שרייבן וואס פריער עפעס אן ארטיקל מ'זאל נישט זאגן איך בין סתם א נאה דורש און נישט קיין נאה מקיים, אין די צייט וואס איך האב אזויפיל געבעטן מ'זאל מאכן א דשורנאל זאל איך נישט שרייבן אליין עפעס דשורנאל'דיג?, איך האב ערהאלטן פילע בקשות צו שרייבן עפעס א א טאטע ארטיקלן לכבוד'ן זומער, אבער ס'האט מיר נישט געטריבן צו שרייבן ביז היינט ווען איך האב באקומען א מעסעדש פון די הויכע פענסטער אז דשורנאל איז א ריאלעטעיט, אה אז מ'האלט שוין דא קען מען נישט שטיל בלייבן, האב איך מיר צוזאמען געקליבן און ויסעו, מ'פארט אריין אין זומער,

אמת דער זומער האט זיך שוין אנגעפאנגען און אפשר איז שוין שפעט צו שרייבן אזא ארטיקל אבער די וועלט זאגט בעסער איינמאל ווי קיינמאל, א טאטע אין זומער קען מען צוטיילן אין פיר חלקים,
1) איינוואוינער אין שטאט זומער אבער זיי האבן קינדער אין קעמפ,
2) איינוואוינער פון קאנטרי און האבן אויך קינדער אין קעמפ,
3) וואוינען אין שטאט און האבן נישט קיין קינדער אין קעמפ,
4) וואוינען אין קאנטרי און האבן נישט קיין קינדער אין קעמפ,

פאר די אלע פיר קאטעגאריעס איז דא פיל וואס צו רעדן איך וויל עס נישט צוטיילן אין פיר עקסטערע ארטיקלען איך וועל פראבירן צו שרייבן אין איין ארטיקל זאכן וואס קענען זיין נוגע פאר יעדן איינעם און במשך דעם גאנצן ארטיקל וועט זיין נקודות ווי יעדער פון די פיר וועט זיך טרעפן דאס פלאץ און ארויס נעמען זאכן וואס איז נוגע,
אבער לאמיר אנפאנגען מיט אייניגע ווערטער פאר נומבער איינס - א טאטע וואס בלייבט אין שטאט און שיקט אוועק די קינדער אין קעמפ, בלייבט ער מיט א האלבע משפחה אין שטאט, צומאל שפירן די עלטערן אז די קינדער וואס בלייבן אין שטאט ווערן באזייטיגט און האבן נישט די אלע בענעפיטן וואס די גרויסע קינדער האבן, און דעריבער פראבירט מען זיי צו מאכן העפי און צו פארגיטיגן, די כלל פון דעם איז איין זאך, קינדער דארפן נישט קיין גרויסע פרייזעס און קיין גרויסע מתנות, זיי דארף איין זאך "עטענשאן" פון א טאטע און פון א מאמע, מ'קען קויפן א טייערע געים און דער ווערד דערפון איז אסאך ווייניגער ווי א נארישע ראקער בעלאן (6 שטיק פאר א דאללאר ביי וואט עי בארגן....) וואס דער טאטע בלאזט אים אויף און שיסט עס ארויף מיטן קינד צוזאמען און מ'לויפט עס כאפן, אט די נארישע בעלאן וואס דער טאטע בלאזט מיט אים צוזאמען איז מער ווערד ווי דער טייערע געים וואס ווערט געגעבן פאר קינד מיט אזא מינע האסטו א טייערע געים גיי שפיל דיך און שטיי מיר נישט אונטער די פיס....

און דאס איז שייך אויך ביי א טאטן פון קאנטרי וואס זיינע גרויסע זענען אין קעמפ און די קליינע זענען מיט אים, און ער קומט ארויס סוף וואך מיט מתנות פאר די קינדער, די מתנה מוז נישט זיין קיין טייערע און קיין גרויסע, ס'דארף אבער זיין עפעס וואס זאל אים אינטרעסירן, יעדער קען זיין אייגן קינד, דער טאטע קען אפי' קויפן א מין פאזל אדער דומה לזה וואס דער קינד אליין קען עס נאך נישט אליין שפילן און צוזאמען שטעלן נאר מיטן הילף פונעם טאטן / מאמען, דאס איז אים אסאך אינטרעסאנטער ווען ער קען האבן די פאר מינוט וואס זיין טאטע שפילט נאר מיט אים,

מ'דארף געדענקען אז פאקטיש אין א פארנומענע שטוב מיט קינדער פון יעדע עלטער אין די רייע איז שווער צו געבן פאר יעדן באזונדער עטענשאן, אבער זומער היות ס'איז צוטיילט די גרויסע זענען אין קעמפ זיי קען מען געבן עקסטער עטענשאן (ווי מיר וועלן באלד שרייבן) און די קליינע וואס זענען דא דערנעבן קען מען געבן באזונדער עטענשאן, און מ'קען פיל אויפטון אין די זומער חדשים, א קליינע דוגמא איז אזא פראבלעם וואס מיר האבן בארירט אינעם שבת ארטיקל אז א טאטע האט א פראבלעם צו טרעפן א אייניגע שפראך פאר אלע קינדער פון יעדן עלטער ווי אויך איז באמת שווער צו טרעפן א טעמע וואס איז אייניג אינטרעסאנט פאר אלע קינדער פון יעדן עלטער, אבער זומער היות ס'איז צוטיילט די משפחה די יונגערע מיט די עלטערערע איז באמת גרינגער פארן טאטן צו פירן די שבת טישן, ער לייגט זיך אריין אין די קליינע שיך און מ'רעדט זאכן וואס איז אינטרעסאנט נאר פאר קליינע,

זיצנדיג אין שטאט אגאנץ זומער קען זיך אריין גנב'נען א געדאנק אז יעדער איז אויף וויקאציע נאר איך נישט און איך מוז דאס משלים זיין ערגעץ ווי, און דאס ברענגט צו אז שטאט'ישע מענטשן זאלן וועלן ארום לויפן אהער און אהין, די זונטאג'ס זאל ווערן א קייט פון נסיעות, און צומאל זענען די שבתים א עת רצון צו אנטלויפן אין א גלות בתוך גלות ביי עפעס א מחותן'ס א קרוב'ס האלבע שטוב אין זיין צובראכענע כאטקע אין די הרי הקאנטרי..., ראשית מ'טאר זיך נישט לאזן פארפירן פון די אלע מחשבות מ'דארף מחליט זיין אז די שטאט איז די בעסטע קאנטרי, די אלע לאוזער'ס שטופן זיך ארויס אין קאנטרי צו די פליגן און סקאנקס און מאכן אונז פריי די לופט, ס'איז מחי' די שטאט ס'איז דא פארקינג, ס'איז דא פלאץ אין שול, קיינער מוטשעט נישט און פארטיג, מ'דארף זיך דאס אזוי לאנג איינרעדן ביז מ'גלייבט אין דעם אליין....

אויב וויל מען עפעס געבן א טריעט פאר די קינדער קען מען אין סתם א גרינעם מאנטאג נאכמיטאג צוזאמען פאקן אלע בייקס אין קאר און פארן ערגעץ צו א שטילע פארק און זיך אויסבארדענען דארט, און עסן סענדוויטשעס און טרינקען דרינקס און מ'פארט אהיים, (עני וועי עסן רוב קינדער אין די קאנטרי'ס סענוויטשעס ווען די טאטעס זענען אין שטאט.... איך זעה עס בחוש די רוח פון די נשים אין קאנטרי איז אראפ צו ווארפן פון זיך יעדע עול, דער טאטע איז אין שטאט מוז מען נישט קאכן קיין סאפער, מ'געט סענוויטשעס פאר די קינדער, מ'זיצט אין די רונדע און מ'פלוידערט און ווען ס'יונגל מוטשעט זאגט מען אים מוישי גיי נעם א פאקסי פון פריזער און שפיל דיך שיין.... און ווען דער טאטע קומט ארויס סוף וואך הערט ער א באריכט אז מוישי איז געפערליך צולאזט אגאנצע וואך.... נו אוודאי פארוואס דען נישט?...)

מ'קען יעדע קלייניקייט מאכן אינטרעסאנט, (איך האב עס געשריבן אין מיין חול המועד ארטיקל) ווען מ'פארט סיי ווי קען מען יעדן שטות מאכן אינטרעסאנט, מ'קען אויסרופן "קינדער אונז גיי מיר באלד זעהן א ריזיגע וואסער אפשר איז דא דארט שיפן", ווער גייט קענען טרעפן דארט א שיף?, אונז גיי מיר ארויף פארן אויף א בריק...., ס'ארבעט וואונדערבאר די קינדער וועלן מיטן גאנצן עקסייטעמענט אויסשרייען טאטי איך זעה דארט א שיף, און אלע קינדער ווי מיר א כאר וועלן אויסשרייען (בנוסח א פאליס! א פאליס!....) א שיף! א שיף! א שיף! שיף!, יעדע ריר קען זיין אינטרעסאנט, יעדע טראק וואס פארט פארביי קען זיין אינטרעסאנט, קינדער! דעי טראק טראגט עפלעך צו אלע סטארס, דעי טראק טראגט טאמעיטאס מיט פיקל צו אלע סטאר'ס אא"ו,

די געדאנק איז פשוט זיך אריין צו לייגן אין זייערע עמעדשינעשאנס, און צולייגן קאפ עס צו מאכן אינטרעסאנט, ווייל אזעלכע קלייניקייטן איז פיל מער ווערט און ס'שטעלט פיל מער צופרידן די קינדער ווי אלע טייערע אויספלוגן און טרופ'ס, איינער וואס בלייבט אין שטאט קען מיט אזעלכע קליינקייטן מאכן אז זיין קינד זאל זיין פיל מער צופרידן ווי די קינדער אין קאנטרי, פארשטייט זיך אז ס'איז מיט די ריכטיגע הכנה, מ'קען נישט מחליט זיין היינט בו ביום אקעי מ'פארט יעצט אין פארק, דאס דארף מען אויסבעטן און צוגרייטן אפאר טאג פריער אז אויב גייט מען זיין וואויל גייט מען אפשר גיין צו א פארק, און אויב יעדער גייט שלאפן פרי גייט מען אפשר גיין ערגעץ א שיינע פלאץ, פשוט צו האלטן די אינטערעסע פון די קינדער,

יעצט לאמיר זיך נעמען די זאכן וואס זענען נוגע מער ווייניגער פאר אלע מיני טאטעס צוגלייך, שטייצעך די ק"י'לע און מאסני'ער איינוואוינער וואס זיצן נישט אין גלות קאנטרי / קעמפ איז דער גאנצער ארטיקל נישט נוגע, זיי קענען שוין צומאכן דעם אשכול (חוץ אז זיי ווילן ליינען שאץ מאץ פארוושע נישט)

וויקענדס - פרייטאג
דער סדר העולם איז אז די מענער פארן ארויס סוף וואך אין די קאנטרי'ס צו די בני המשפחה, ווי מ'האט אביסל איבריג צייט, די זעלבע איז גולטיג פאר די מענטשן וואס בלייבן אין שטאט אז אין די זומער וואכן זענען דא אין די וויקענדס מער צייט ווי סתם א פרייטאג שבת זונטאג, ס'איז אסאך מאל ממש ווייטאגליך וויפיל טייערע צייט ס'ווערט פארלוירן אין די זומער וויקענדס וואס קען אויסגעניצט ווערן לטוב, איך רעד נישט יעצט פון זיצן איבער די גמ' גאנץ פרייטאג שבת זונטאג, איך רעד פון אויסניצן לתועלת זיך זיין ווייב און זיינע קינדער,

לאמיר אנהייבן אזא פרייטאג, איך האב א שטארקע פראגע וואס ערגעבעט מיך שוין יארן לאנג, איך זיץ שוין אין קאנטרי שוין 12 יאר צום גוטן מיין פראגע איז יעדן פרייטאג "ווי איז דער עולם"? דער פארקינג לאט איז פיל, דער ביהמ"ד איז ליידיג, דער סווימינג פול איז ליידיג, שלאפן שלאפט מען נישט ווייל פרייטאג צונאכטס אין ביהמ"ד איז דער עולם טויט מיד, אויב אזוי ווי יא?, ווי איז דער עולם? וואס טוט מען אין אזא ריזיגע פרייטאג נאכמיטאג?

ס'איז קלאר אז פארפאטשקענען א פרייטאג נאכמיטאג איז מעשה יצר ממש, יעדן ערליכן איד וואס איך האב נאר געקענט פלעגט זיך אראפ לייגן פרייטאג נאכמיטאג, ס'איז אזוי מקובל פון צדיקים, ס'איז דא אין דעם כוונות פשוטות אויך, מ'זאל זיין אויסגערוהט צו די סעודת שבת מ'זאל האבן א אויסגערוהטן גוף צום ליל שבת (פונקט אזוי ווי מ'האט קובע געוועהן נר איש וביתו משום שלום בית האט מען קובע געוועהן מ'זאל כאפן א דרימל ערב שבת) למעשה איז דאס כאפן א דרימל ערב שבת כמעט פארגעסן געווארן ביי רוב ציבור, לדעתי איז דאס מעשי יצר פונקט ווי ס'שטייט אין ספרים אז דער יצה"ר פראבירט צו מאכן מחלוקת ערב שבת כדי צו צושטערן דעם שלום בית לכבוד שבת וואס שבת דארף ווען זיין דער טאג פון שלום ואחוה זעהט מען אז דער יצה"ר פראבירט אויסצוניצן די אנגעצויגענע מינוטין פון ערב שבת צו מאכן מחלוקת (איך האב יעצט נישט דעם מקור אבער איך האב עס 100 פראצענט געזעהן אין א ספר), די זעלבע ווערט מיטן שלאפן ערב שבת איינער וואס שלאפט ערב שבת, איז זיין קבלת שבת אנדערשט, זיין סעודת שבת אנדערשט און זיין שלום בית גאנץ ליל שבת אנדערשט, און איינער וואס שלאפט נישט ערב שבת איז זיין קבלת שבת אנע טעם, זיין סעודה אן א טעם זיין שלום בית אנע טעם,

כהיום יום איז 99 פראצענט איינוואוינער פון די קאנטרי איינוואוינער שוין דא אינדרויסן פרייטאג 2 אזייגער נאכמיטאג, און די זעלבע זאך איז ביי די שטאט'ישע מענטשן 99 פראצענט עולם איז שוין פארטיג מיט די ארבעט אין די פריע נאכמיטאג שטונדן, יעצט איז מיין פראגע צו די אלע מענטשן, פון 2'ע 3'ע נאכמיטאג ביז 8 אזייגער ביינאכט וואס טוסטו די אלע שעות אין אזא ריזיגן נאכמיטאג? איך הייס דיך נישט מעביר סדרה זיין, איך הייס דיך נישט לערנען חומש רש"י מיט אלע מפרשים, איך הייס דיך איין זאך לייג דיך אראפ פאר א האלבע שעה אדער א שעה.... ס'איז אזוי שווער צו טון?

סך הכל איז מען זיך אביסל מסדר זיין דעם טאג, האבן א סדר פון 3'ע ביז 4'ע טו איך דאס, און שפעטער בין איך מעביר סדרה, און באלד גיי איך אין מקוה, וועט מען קלאר זעהן אז ס'קומט אריין א ברכה אין די צייט, מ'קען אזויפיל אויפטון און אריין כאפן אין אזא פרייטאג נאכמיטאג, עד אין לשער,

לגבי די קינדער איז שווער צו זאגן פונקטליך וואס צו טון לגבי שלאפן פרייטאג נאכמיטאג, ס'איז דא מענטשן וואס קענען באשטיין די קינדער זאלן גאנץ ערב שבת ארום הוצקענען און ביים זמן זאל ער איינשלאפן ביז צופרי, אסאך עלטערן ווילן יא אז די קינדער זאלן שלאפן נאכמיטאג און זיין אויף ביי די סעודה אזוי ס'זאל זיין בניך כשתולי זיתים סביב, יעדער קען מחליט זיין וויאזוי מ'וויל, אבער ס'איז קלאר אז ס'דארף זיין אין דעם א מהלך יעדע וואך די זעלבע, מ'קען נישט איין וואך באשליסן די קינדער מוזן שלאפן און איין וואך באשליסן אז ניין די קינדער זאלן גיין שלאפן ביים זמן, וואס מ'טוט זאל זיין רוטין יעדע וואך די זעלבע, וואס יא, אויב פירט מען איין די קינדער זאלן גיין שלאפן ביים זמן קען מען מאכן א קליינע סעודה'ניו ביים זמן, די קינדער זאלן מאכן קידוש אויף א קליין בעכער עסן א שטיקל חלה מיט פיש, אדער זיפ און פלייש און שלאפן גיין, ווייל קינדער ווילן נישט זיין אינדרויסן פון בילד, זיי ווילן זיין א חלק פון די סעודה, און דאס טרייבט זיי צו וועלן אויפבלייבן שפעט כאטש זיי זענען נישט געשלאפן נאכמיטאג און צום סוף שלאפן זיי איין מיט די קליידער אויפן קאוטש, ממילא מיט א קליינע ערב שבת סעודה איז אלעס מסודר,

שבתים
ווי געשריבן אויבן איז אין די זומער חדשים פיל גרינגער צו טרעפן א טעמע א מעשה וואס צו דערציילן פאר די קינדער ביים טיש ווארום די עלטערע קינדער זענען נישט אינדערהיים קען מען דאך רעדן איין שפראך און איין מין טעמע, מ'קען אפיר זיכן לייכטע מדרשים, דערציילונגען פון צדיקים, קינדערישע ניגונים וכדומה, אמת פרייטאג צונאכטס איז כמעט נישט במציאות אין די שפעטע זומער מאריך צו זיין ביי די שבת סעודות, אבער בייטאג איז פיל לייכטער און באקוועמער מאריך צו זיין מיט די סעודה, צו זינגען א לידל אדער דערציילן א מעשה,

איך מוז מיטייטל דעם עולם וואס די באקאנטע אויסגאבע "מעלות" האט געשריבן אין די לעצטע פאר חדשים אין זייערע סעריע פון שבת טישן, א געדאנק וואס האט מיר ממש צובראכן אויף שברי שברים, ער לייגט אראפ אז יעדע טאטע מוז זיך צוגרייטן חומר וואס צו רעדן ביים טיש פאר זיינע קינדער ווייל דאס איז זיין אויפגאבע אלץ טאטע, ער לייגט אראפ א משל ווי א מאן האט זיך געוואשן צום שבת סעודה ער הייבט אויף זיין חלה דעקל און טרעפט דארט אפאר מצות, ער ווינקט אזוי פאר זיין פרוי נא?, דהיינו ווי זענען די שיינע ראפאגאש בארכעס? זי זאגט אים אז זי איז געוועהן זייער ביזי זי האט נישט געהאט קיין צייט צו מאכן חלות, גוט ער פארשטייט, באלד קומט אריין די פיש לכבוד שבת, ס'קומט אריין א טעלער טונא פון א קען, ער פרעגט איר וואס גייט פאר דעם שבת?, זי פארענפערט זיך אז זי איז געוועהן זייער אפגעמוטשעט און געהאט א שווערע וואך האט זי נישט געהאט די מעגליכקייט צו קאכן פיש,
פארשטייט זיך אליין אז די פרוי איז נישט גערעכט, דיין אויפגאבע איז צו קאכן און צושטעלן סעודת שבת און ס'איז נישטא קיין תירוצים, די זעלבע איז מיטן טאטן זיין אויפגאבע איז צו רעדן צו זיינע קינדער און צו פארציילן עפעס א מעשה, אדער זינגען א ניגון לכבוד שבת מיט די קינדער, דאס אז ער האט געארבעט שווער אגאנצע וואך און ער האט נישט קיין צייט איז לגמרי נישט קיין תירוץ, ווייל אויב תירוצים האט דיין ווייב אויך תירוצים נישט צו מוזן קאכן יעדן שבת..... ודו"ק כי עמוק הוא,
גלייבטס מיר אז די ווערטער האבן מיר געשטאכן טיף טיף, ווייל וויפיל מאל טראכט מען אוי איך האב נישט קיין כח דעי וואך שוין נעקסטע וואך וועל איך שוין עפעס דערציילן און עפעס זאגן, להוי ידוע קיין תירוצים ארבעטן נישט, ס'איז מיין תפקיד און פארטיג,

די זעלבע גרויסע פראגע וואס מיר האבן געפרעגט פריער וואס טוט מען אין אזא ריזיגן פרייטאג נאכמיטאג פרעג איך אויף שבת נאכמיטאג, וואס טוסטו אין אזא ריזיגע שבת נאכמיטאג, די סעודת שבת ווערט גענדיגט צום שפעטסטן 2:30 מ'שלאפט 3 שעה איז שוין 5:30, אקעי ווילסט זיך אויסדרייען אויף די לינקע זייט פאר נאך א שעה איז שוין 6:30..., דער זמן הדלקת הנירות ומנחה איז דאך 8:00 וואס טוט מען מיט אזא ריזיגן נאכמיטאג?,
פארוואס זאל מען נישט נעמען אזא נאכמיטאג און מאכן א עונג שבת מיט די קינדער, אויפשניידן אביסל מעלוינע, פיטשעס, אביסל ניסלעך און דערציילן א שיינע מעשה פאר די קינדער, אדער פארלערנען אבסיל פרק, ווילסט די קינדער זאלן זיין שטיל מאך אייזקרים קאונס ספעציעל געאייגנט פאר שבת נאכמיטאג ווי מ'וועט אנפאקן דעם קאון מיט אייזקרים און מ'וועט לעקן פאר א 20 מינוט מיט א שטאק שטילקייט..... און דאן וועט דער טאטע דערציילן וואס ער וויל,
ס'איז קיין שום בושה זיך נאך צו פרעגן אין ביהמ"ד ביי חבירים, האסט אפשר א גוטע מעשה פאר מיינע קינדער?... (איך טו עס כסדר, נישט אלץ איז מיין מעשה אוצר אפן פרעג איך מיין שכן ביין ליינען צו ער האט נישט עפעס א גוטע מעשה וואס מ'קען דערציילן... גיי פרעג מיינע שול שכינים....)

און דערנאך קען מען אליין אויסניצן די צייט פאר זיך צו מיטן תהלים, צו עפעס א לייכטע לימוד, אפי' סתם נעמען עפעס א ביכל אדער א תולדות ספר וואס באשרייבן א צדיק אדער א היסטארישע ענין מ'זעצט זיך איבער א שאכטל ניסלעך און מ'ליינט און מ'קויפט זיך איין ידיעות אין די וועלט, סך הכל איז די כוונה איין זאך אויסניצן די צייט נישט סתם ענדיגן אזא פרייטאג שבת און אהיים פארן נאך ליידיגער ווי מ'איז געקומען,

איך האב באקומען א זויערן טעקסט מעסעדש וואס האט זיך געליינט ווי פאלגענד: אויב איז ריטייערן גלייך אזויווי א לאאאאאננננגע שבת נאכמיטאג וויל איך נישט ריטייערן......, זייער א פיינע הלצה, אבער וואס ליגט אונטער דעם טעקסט מעסעדש? ס'ליגט אונטער דעם אז דער שבת נאכמיטאג איז אים לעול ולמשא ער האט נישט דעם געשמאקן רואיגקייט וואס מ'קען אויסניצן צום גוטן פון דעם שבת נאכמיטאג אפי' בעניני גשמי אויב האט ער נישט דעם בלעק בערי ווערט ער ממש משוגע פון די צייט, איך זאג אויף אזא איינעם איין ווארט, נעבאך....

זונטאג
פון זונטאג'ס וויל איך אפי' נישט רעדן, איך זעה ווי מענטשן ווערן פאריקט אין אזא זונטאג, ס'דערמאנט מיך פון א דרשה פונעם מגיד ירושלמי רבי שלום שוואדראן זצ"ל ווי ער לייגט אראפ דעם "סאנדעי" אז ער האט געווארט פארנט פון ביהמ"ד זונטאג צופרי ביז 9 אזייגער ווי דער ערשטע מתפלל האט זיך באוויזן מיט זיין קאר ווי הונטער איר שלעפט זיך צוגעטשעפעט א שיף, ער פרעגט דעם איד וואס איז היינט? זאגט ער וואס הייסט וואס "זונטאג – סאנדעי"!!!!!!...... מ'גייט פארן...., מענטשן לויפן ארום אויף באזיכן, מ'הרג'ט צייט אז ס'גייט א רויעך, נאכמאל ס'איז נישט קיין עבירה מ'קען גיין שפאצירן, שאפינג, באזוכן קרובים ידידים, פארוושע נישט, אבער יעדער פארשטייט אז ס'איז דא א חילוק פון גיין ביז גיין, און פון ארום פארן ביז ארום פארן, איך רעד דא צו חכמים ונבונים והכל מובנים אז מיין נקודה איז מאכטס א לעבן וויפיל מ'וויל אבער בלייבט'ס נארמאל און פארלירט'ס נישט דאס אנושיות.

קעמפ
ווער ס'האט שוין געשיקט קינדער אין קעמפ ווייסט אז ס'איז א איבערלעבעניש סיי פארן טאטן און סיי פארן קינד, ס'הייבט זיך אן מיט די 4 קעמפ ליסט'ס וואס איז איינס מער פארגעשריטן פונעם צווייטן געטייפטע און האנט געשריבענע, מ'איז שוין נערוועז 2 וואכן פריער צו מ'גייט האבן אלעס אין קעמפ, טאטע און מאמע פראבירן זיכער צו מאכן אז אלעס ליגט אין באקס און ס'זאל גארנישט פעלן פארן קינד אין די 8 א האלב זומער וואכן, מ'שיקט די קינדער אוועק אין קעמפ ער זאל זיך אביסל מסדר זיין דארט אויף די אייגענע פיס און זיך אויסלערנען צו ווערן א מענטשן וואס שטייט אויף די אייגענע, (היינט איז אין סטייל אז דו מאמעס גייען אויספאקן די קינדער דעם ערשטן טאג אין קעמפ... איך גיי נישט קאמאנטירן אויף דעם....)

ס'איז אבער דא עטליכע כללים וואס קען צוניץ קומען פאר עלטערן וואס האבן קינדער אין קעמפ, קודם שיקט מען מיט געלט, דאס קינד דארף זיך אליין פירן זיין בוקיפינג און חשבונות ווי ער גיבט אויס געלט, וויפיל ער האט נאך, וויפיל ער קען ספענדן, וויפיל ער גייט אויסגעבן פאר נאש, א טאטע דארף מחנך זיין א קינד צו דעם און יעצט איז דער זמן, פשוט צו פירן און צו לעבן מיט א חשבון, נישט פלי פלוי מ'גיבט אויס געלט ווי ס'גייט און נאך 3 וואכן קאלט מען טאטי איך האב שוין נישט קיין געלט...., דאס בעסטע זאך איז צו זאגן פארן קינד דא האסטו אפאר דאללאר מאך דיר א ביכל און צייכן דיר אן ווען דו קויפסט עפעס וויפיל ס'האט געקאסט און וויפיל געלט דו האסט נאך, דאס איז א חינוך וואס באגלייט די קינדער כל ימי חייו צו לעבן מיט א חשבון,

איך האב געזאגט פאר איין קינד (וויסנדיג אז ער איז אביסל א צופלויגענער און קען זיך נישט באהערשן ווען ס'קומט צו קויפן נאש) אז איך גיב אים געלט אנפאנג זומער וויפיל געלט ער ברענגט צוריק אהיים קריגט ער נאכמאל אזויפיל, דהיינו אויב ברענגט ער אהיים 10 טאללער אויסער דעם וואס דער 10'ער בלייבט זיינס באקומט ער פון מיר נאך א צענער, איך מוז זאגן אז ס'האט געארבעט וואונדערבאר, ער האט אהייים געברענגט סוף זומער אסאך מער געלט ווי איך האב מיך געראכטן, און איך האב מקיים פסק געוועהן און אים צוגעגעגבן אזויפיל, (למעשה האט ער גענומען דאס גאנצע געלט און מיך געקויפט א מתנה א חלה ברעטל צו שניידן מוציא'ס לכבוד ראש השנה, ס'אזי געוועהן א שיינע שריט פון אים אבער ס'איז קלאר אז ס'איז געקומען צוליב דעם אהבה וואס ער האט געשפירט אז איך האב אים געגעבן דעם סכום נגד דעם וואס ער האט אהיים געברענגט).

אין קעמפ איז א זמן וואס מ'קען אויסלערנען קינדער צו שרייבן בריוו'ן, כאטש מ'רעדט אזויפיל אויפן טעלעפאן און 15 מינוט רעדן קאסט ביליגער ווי איין פאסטל סטעמפ עכ"ז איז שרייבן א בריוו א מורא'דיגע זאך, א געשריבענע ווארט האט א כח, ווען א קינד איז זיך מצמצם צו נעמען א פעדער און שרייבן אפאר שורות אויף א פאפיר מאכט דאס עקסערסייז אויף זיין מח מרכז צו זיין אויף א פונקטן, ס'איז מצמצם זיין מח צו שרייבן זיין אייגענע מחשבה און ס'קען אויפטון אויף א קינד'ס מח מורא'דיג, ווייל ס'איז אנגענומען איבעראל די עצה פאר א קינד וואס זיין קאפ פליט אים און ער קען נישט אויסהערן דעם שיעור אז שרייבן איז די בעסטע טעראפי פאר אים,

פארשטייט זיך אז ווען א קינד שרייבט אהיים א בריוו מוז מען אים צוריק שרייבן, מ'האט נישט קיין השגה וואס דאס מיינט פאר א קינד אין קעמפ צו באקומען א בריוו, איך בין לעצטנס געוועהן אין א קעמפ אינמיטן די וואך ביי סאפער ווען דער מנהל האט אויסגערופן די נעמען פון די בריוון, יענקל בערקאוויטש פון כתה ז' א בריוו!!!!, די קינדער האבן ממש געיובל'ט פאר אים און ער אליין איז אויפגעשטאנען ווי א חתן און צוגעגאנגען צום אויבן אן אפנעמען זיין זיסן בריוו וואס זיין שוועסטער האט אים געשיקט אויף א מיידלישן סטעשאנערי...,
א טאטע וואס וויל אמאל זאגן עפעס א מוסר ווארט אדער התחזקות פאר זיין קינד נאר ער טרעפט נישט קיין געלעגנהייט עס צו זאגן קען עס מלבש זיין אין א קעמפ בריוו, א בריוו ליינט מען איבער אין קעמפ לכה"פ 10 מאל, פארן קינד איז דער בריוו א שטיק חיות, ער לייגט דאס אוועק צווישן זיינע טייערסטע ארטיקלען, דער טאטע קען שרייבן ליבליכע ווערטער אויף מאמע לשון, טייערע יענקי איך הער גוטע גריסן פון דיין רבי אז דו לערנסט פלייסיג, איך האף אויך צו הערן אז דו הערסט אויס ביים פארלערנען וכו' וכו'...., דיינע גוטע גריסן פארשאפן נחת פאר טאטי און פאר מאמי וואס ארבעט אגאנץ יאר אזוי שווער נאר פאר דיר....,
איך ווייס אזויפיל אז די אלע בריוו'ן וואס איך האב באקומען זייענדיג 3 יאר מעבר לים אין ישיבה האב איך נאך עד היום הזה אוועק געלייגט און מפסח לפסח קוק איך דאס איבער מיט אזויפיל בענקעניש און געפיל.

באזיכן – פעקלעך
מנהג העולם אז עלטערן שיקן פעקלעך פאר די קינדער אין קעמפ, ווי אויך מ'קומט באזיכן אין קעמפ און מ'ברענגט מיט מכל טוב וטוב מכל הבא ליד, ראשית ס'איז נישט קיין מצוה אפצוקויפן יעדע מין נאש וואס געפינט זיך אין גראסערי און שיקן פארן רחמנות'דיגער קינד וואס איז נעבאך אין גלות און געפינט זיך נישט אינדערהיים, סתם נאש מאכט משוגע די קינדער, אז זיי האבן נאש עסן זיי נישט די געהעריגע עסן פון קעמפ און די מאגן מיטן מח ווערן געפיטערט שלעכט און איז משפיע שלעכט'ס, אויב שיקט מען זאל מען אויסקלויבן אזא זאך וואס מ'ווייסט אז דאס קינד האט זייער ליב, אבער עפעס א היימישע זאך פון דערהיים וואס איז צום הארצן פונעם קינד, אין קינדערגארטן איז אנגענומען ביי די מלמדים (איך האב דאס געהערט פון ר' משה בראווערמאן אויך) אז ווען א מאמען געט א קינד א גאנצע פעקל פאטעיטא טשיפ וואס דאס ווערן צוריסן אויפן באס און צוטיילט מיט די חבירים, ווידער ווען א מאמע גיבט ריסעס א שטיקל קעיק אדער אפי' אביסל פאפקארן אין א בעג וועט דאס קינד אנהאלטן במשך די גאנצע טאג און נישט וועלן ארויסלאזן פון די האנט, פארוואס? ווייל אט די בעג איז א חלק פון זיין היים, דאס איז זיין שטיק היים וואס ער ברענגט מיט אין חדר און האלט עס אין די האנט און וויל נישט זיין היים אויסלאזן א רגע....

א שטיקל היימישע קעיק אדער עפעס א היימישע בילקע איז דער שטיקל היים וואס א קינד קען זיך אנכאפן מיט זיך ווען ער איז אין קעמפ, סתם נאש איז נישטא אין דעם קיין שום געפיל, יא ס'איז אפשר גוט אז דאס קינד זאל פארגעסן פון זיין בענקשאפט פון 10 מינוט ווילאנג ער עסט אויף אלע טשוינג גאמס, אבער ותו לא, און אפי' מ'שיקט יא נאר דאס ביסל נאש און נישט עפעס מער היימליך אז מ'קען צושרייבן 3 שורות צום שבת פעקל האט זיך אלעס געלוינט,
ווי למשל א גוט שבת פאר אונזער חשוב'ע כתה ח' בחור יענקל מאשקאוויטש נ"י וואס לערנט זייער פליייסיג אין קעמפ, מיר האפן צו הערן פון דיר גוטע גריסן, און הערן ווי דו שטייגסט און וואקסט בתורה ויר"ש פון טאטי און מאמי וואס בענקען זיך צו דיר יעדן טאג און אוודאי שבת,
נ.ב. א גריס פון רחל'ע, הערשעלע, און ביילי,
צו איר גלייבט מיר צו נישט א קינד וואס באקומט אפי' אזעלכע דריי פשוט'ע שורות, וועט דאס איבערליינען 10 מאל, און יעדעס מאל ער גייט צו צום באקס נעמען נאך נאש וועט ער עס נאכמאל ליינען מיט געשמאק, טאקע אט די גריס פון הערשעלע און ביילי אוי איז דעס א זיסן געפיל פארן קינד ווען ער דערמאנט זיך זיינע זיסע געשוויסטער, איך רעד שוין נישט אז מ'קען שיקן אמאל א בילד פון די משפחה דאס איז שוין ממש א געפיל ביז צו די נשמה, ווייל א קינד וואס באקומט א בילד אין קעמפ פון דערהיים לייגט דאס ממש צוקאפנס אונטערן קישן אלס סגולה פאר זיסע חלומות.....

ווען עלטערן קומען באזיכן דארפן עלטערן פארשטיין אז דאס קינד נעמט זיך אליינס קעיר פון זיינע זאכן (אט די קומענדיגע שורות איז מער געאייגנט איבער צו געבן פאר די ווייבער) ער מאכט זיך אליינס די פיאות, און קלויבט זיך אליינס זיינע קליידער אנצוטון, ביטע האלטסט אים נישט פאר ביים באזיך אז זיינע פיאות זענען צופלויגן אדער אז זיין הויזן מעטשט נישט מיט די העמעד לאז אים אפ.... זיין שיך מעג זיין שמיציג אין קעמפ, פאקט איז אז א קינד קוקט ארויס זייער שטארק אויף די פאר מינוט ווען זיינע עלטערן קומען אים באזיכן, און יעדעס ווארט וואס זיין טאטע און מאמע זאגן אים אין יענע מינוטן גייען אריין טיף אין די נשמה ווייל היות ער בענקט זיך אהיים איז די יעצטיגע מינוטן די ערפילונג פון זיין בענקעניש, און אז די עלטערן זאגן אים אין די אויסגעבעטענע מינוטין א הערה אויף זיין צופלאטשקעטע פיאות דאן גייט אריין דער מעסעדש טיף אז דער עיקר ביים טאטן און מאמען איז זיינע שיינע פיאות, ווידער אויב זיין טאטע און מאמע ראאגירן נאר אויף זיינע חדר און זיין רבי אויף זיין גוטע התנהגות באקומט דאס קינד דער מעסעדש אז די עיקר איז ביים טאטן ווען ער איז וואויל און גוט, זייער פשוט,

אז דער באנק איז שמיציג אדער צוזאמען געפרעסט, לאז נישט פאלן קיין ווערטער צום קינד, ס'איז נישטא קיין לופט דא, אוי די טוילעט שטינקט דא, וואס ווילסטו פונעם קינד?, ער קען גארנישט העלפן ס'מאכט אים סתם שפירן אז דער טאטע האט נישט ליב זיין באנק און ס'ברענגט אריין אין אים אויך א רצון נישט צו זיין צופרידן פונעם באנק צו פונעם בעט און די צייט וואס ער אליין איז העכסט צופרידן, קיצור רעד נאך נישט אפ צום קינד אויף זיין מצב הגשמי, און נישט אויפן מצב הגשמי פונעם מקום, אויב האסטו א הערה זאג עס פאר די הנהלה,

ווען א קינד רופט אהיים מיט א קאמפלעין אז זיין האנטוך איז פארלוירן אדער אז ער טרעפט נישט זיין שווים הויזן, ביטע ווערט נישט היסטעריש און דרייט נישט איבער די שטאט, ס'איז זייער געזונט פאר קינד זיך אויסצולערנען אליינס זיך א עצה צו געבן, די קעמפ וואכן קענען דינען א שטארקע יסוד פאר א קינד זיך אליין צו ספראווענען אין צייט פון א נויט און ארויסצוקריכן פון די קינדערישע שיך, און די עלטערן קענען צוהעלפן דעם קינד דערצו, און אויך פארקערט זיי קענען נעמען אזא געגלנהייט און פאר'הרג'נען לעולם,

דער עיקר איז אז ד' ישמור צאתנו ובאינו לחיים ולשלום מ'זאל צוריק קומען נאך זומער מיט פרישע כוחות און מער דערהויבן בגשם וברוח ווי פאר מ'איז געפארן, מ'קען דאס זעהן בחוש אז אסאך יונגעלייט ענדיגן א זומער נאכן גוט אויסניצן די זומער וואכן, די נעכט פון זיצן אליין אין די שטאט דורך געשמאקע שפאצירנס מיט חבירים און צוגעלייגטע שיעורים, און די שבתים און וויקענדס מיט עטוואס מער טעם ווי פריער, און לעומת זה איז דא אסאך יונעגלייט וואס ענדיגן דעם זומער מיט א זויערן טעם אין מויל אפגעשחט'ן גאנצע שבתים, ארום געהוצקעט די נעכט אין שטאט אליין, אנשטאט מוסיף צו זיין שיעורי תורה האט מען נאך פארמינערט ווארום ער האט נישט ס'ווייב וואס זאל אים קאנטרילירן צו ער גייט צום שיעור,
ווי זאגט דער פסוק? ראה נתתי לפניך את החיים והמות, אבער ובחרת בחיים למען תחי' אתה וזרעך, זאגט דער אמרי נועם א מענטש מאכט א לעבן, פיין, אבער ס'איז נישט אזא זאךך וואס דו קענסט דיך אויפשטעלן אין ביהמ"ד זיך אויפטון פאר דיינע חבירים הויעך אוי האב איך געמאכט א לעבן נעכטן איך בין געפארן דא און דארט, ווי אויך וואלסטו נישט געוואלט הערן אז דיין קינד האט זיך אזוי אויפגעפירט און געהאקט אזא מין לעבן, משא"כ א חיים של תורה,
ובחרת בחיים זאלסט אויסקלויבן אזא לעבן, למען תחי', אתה, דו אליין זאלסט דיך קענען אויפטון מיט דעם, וזרעך, און דו ווילסט דיינע קינדער זאלן זיך אזוי אויף פירן,

האסט מיר א לעכטיגן זומער
כה תברכו את בני ישראל אמור להם,
כ"ה איז 25 קעגן די 25000 קערעקטערס פונעם ארטיקל

אויפן ריכטיגן וועג איז געפינט מען אלעס - שבועות

2010-05-12T22:04:00.000-07:00

אויפן ריכטיגן וועג איז געפינט מען אלעס

זייער שווער האבן די לאנדסלייט אויפגענומען די שלעכטע בשורה אז די שכינות'דיגע מדינה וועלכע האט דעם גרעניץ ממש הארט לעבן דעם גרעניץ פון אונזער לאנד האט ביטערליך אטאקירט מיט א הייסע אטאקע די גרעניץ שטאט שיקנדיג מיט דעם א קלארע צייכן אז ער איז גרייט אויף א קריג און ער רישט זיך אויף א מלחמה, און וואס א קריג מיינט און וואס דאס ברענגט מיט זיך האבן די מענשטן גאר גוט געוויסט, מיט די לעצטע בשורה איז קלאר געווארן אז רוב ארבעט'ס פעאיגע מענטשן העכער 25 יאר וועל זיך מוזן אריין ריקן אין מליטער דינסט, וואס דאס וועט זיין א דירעקטע גורם פון שוואכע עקענאמיע צוליב ווייניג מענטשליכע ארבעטס קראפט אין לאנד, און אוודאי וועט דאס אויך מיינען אז פיל מענטשן וועלן אומקומען ל"ע אויפן שלאכט פעלד.

אינעם הויפט קאבינעט זיצן שוין די הויכראנגיגע מיליטערישע פירער וואס טראגן שוין א רייכן היסטאריע מיט פילע אויסצייכענונגען אויף זייער הארץ, און מ'פארהאנדלט מיט מאפעס אויף די ווענט וועלכע סטראטעגיע צו נעמען און ווי אהין מ'זאל גיין און וואס איז די בעסטע פלאן אנידער צו שלאגן דעם שונא, דער קעניג זעלבסט צוליב דעם וויכטיגקייט פון אזא זיצונג וויבאלד ס'הערש אזא סכנה אויף זיין לאנד האט זיך אויך פערזענדליך באטייליגט און מיטגעהאלטן די פארהאנדלונגען פון די גענערלער,

ווען די מליטערישע גענעראלן האבן פארבירט אויסצוארבעטן דעטאלן און פלענער פונעם קריג, איז אויפגעקומען די ברענעדיגע פראגע אז ווען מ'שלעפט אהין צום שלאכט פעלד אזא גרויסן מיליטער פון ווי נעמט מען עסן און קליידונג ובעיקר פרישע געווער אין די צייט וואס מ'וועט זיין אזוי ווייט פון די הויפט שטאט און אזוי ווייט פון די גרויסע מאגאזינען, דא האט דער קעניג אליין גענומען דאס ווארט און געזאגט אז ער האט ביי זיך סודות המלוכה וואס ער האט קיינמאל נישט ארויס געגעבן און מיטגעטיילט מיט אנדערע, אז ער ווייסט ווי עס זענען פארהאן אין די טיפע וועלדער אויפן וועג נאנט צום שלאכט פעלד באהאלטן אוצרות מיט עסן און קליידונג, טאקע צוליב דעם צוועק אז אויב ס'וועט זיך מאכן אזא מלחמה זאל זיין איבעראל אוועק געלייגט גענוג צו קענען שפייזן אלע סאלדאטן און קענען אנגיין ווייטער מיטן קריג אומגעשטערט,

נו אז דער קעניג זאגט אז ס'איז דא גענוג האט מען אנגעהויבן צו גיין מיט דעם סטראטעגיע וויסנדיג אז עסן קליידונג און געווער מוז נישט זיין א באזונדערע טראספארט ווארום ס'איז דא אונטערוועגנס גענוג אוצרות, דער קעניג האט אנגעצייכנט אויף די מאפע בערך ווי זיי זענען באהאלטן און אויף דעם וועג האט מען אוסגעארבעט א מהלך וויאזוי צו פירן דעם קריג און ווי צו מאשירן פאראויס.

נאכדעם וואס אלע באשטעטיגטע פלענער זענען פארטיג געווארן און די מיליטער מיט אלע זעלנער האט זיך פארזאמלט און מושטירט און טרענירט האט מען זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג צום שלאכט פעלד, צופיל איבריגע עסן און קליידונג האט מען נישט מיטגענומען וויסנדיג אז אונטערוועגנס איז דא גענוג, די מעשה איז אבער געוועהן אז מיט אזא גרויסן פאלק איז דאס גיין אהין פארשפלעפט געווארן און ס'האט געדוירט לענגער ווי מ'האט געטראכט, די וועטער איז געוועהן קאלט, און עסן איז למעשה נישט געוועהן, מ'איז שוין אויפן וועג עטליכע טעג און די סאלדאטן פאלן ממש אום פון קעלט און הונגער, ווי קען מען געפינען עסן דא אינעם טיפן וואלד, עטליכע האבן גענומען די שטארקייט און מ'טרעט צו צום הויפט גענעראל און מ'זאגט אים אז דער מצב טויג נישט, ס'איז נישטא קיין עסן און קיין קליידונג,

דער גענעראל שטייט פארווינדערט דער קעניג האט דאך מיר בפי' געזאגט אז אונטערוועגנס איז דא אוצרות מיט עסן און קליידונג, ווי איז מעגליך אזא זאך אז איר האט גארנישט געפינען?, לאמיר נאכמאל אפיר נעמען די מאפע לאמיר זעהן ווי געפינען מיר זיך יעצט און ווי זענען די אוצרות, ווייל דאס איז זיכער אז אויפן ריכטיגן וועגן איז דא גרייטע אוצרות פון קליידונג און עסן, און אויב מ'טרעפט נישט גארנישט איז א סימן אז מיר זענען נישט אויפן ריכטיגן וועג, וכן הוה, זיי האבן באמערקט אז זיי זענען אביסל פארקראכן פונעם וועג און דערפאר האבן זיי גארנישט געטראפן צו עסן,

הנמשל מובן, יעדע מענטש יעדע נשמה קומט אראפ אויף דער וועלט צו א שווערע ביטערע מלחמה, דער יצר אטאקירט מיט אלע כוחות, בראתי יצה"ר בראתי תורה תבלין, מיר שלאגן צוריק מיט די תורה, א מענטש גייט ארויס אין די גאס מ'האנדלט מ'מאכט געשעפטן מ'איז אויסגעשטעלט טאג טעגליך אויף מלחמת היצר, תורה דאס איז די מלחמה קעגן אים, האט דאך אבער א מענטש די שטערקסטע דאגה, אויב נאר תורה פון ווי וועל איך לעבן, פון ווי קען איך אויסקומען, דערפאר האט קב"ה געגעבן תרי"ג מצות ווי יעדע מצוה האט זיך זיין סגולה, איין מצוה ברענגט קינדער, איין מצוה ברענגט פרנסה, איין מצוה איז א סגולה פאר געזונט, די תורה ומצות זענען ארום גענומען מיט אורך ימים בימינה ובשמאלו עושר וכבוד, אויב מ'גייט אויפן דרך התורה איז נישטא וואס צו דאגה'ן ווייל אויפן וועג וועט מען טרעפן די אוצרות, אויב ח"ו מ'טרעט אוועק פון די תורה דאן איז מען שוין נישט פארזיכערט אז מ'וועט טרעפן די אוצרות, נאר מער אויב טרעפט מען נישט די אוצרות איז א סימן אז מ'איז נישט אויפן ריכטיגן וועג א שטייגער ווי דער גענעראל וואס זעהט אז ער איז נישט אויפן וועג אדאנק דעם וואס ער געפינט נישט די אוצרות.

המשל והנמשל עפ"י היהודי הק' מפארשיסכא זי"ע

מ'קען צולייגן א קליינע הוספה, ווען ס'קומט יו"ט שבועות זאגט די גמ' הכל מודים בעצרת בעינן נמי לכם ווייל יום שנתנה תורה, פרעגן דאך אלע די קושיא פונקט פארקערט אז ס'איז יום שנתנה בו תורה דארף מען ווען מער לערנען נישט עסן?, לפי הענין פארשטייט מען גוט, ווייל אז מ'גייט אויפן דרך התורה ווארטן דאך אפ די אוצרות, קומט אויס שבועות איז דער טאג וואס א מענטש איז זיך מקבל צו גיין אויפן דרך התורה והמצות, ס'איז א קבלת התורה מחדש בכל שנה ושנה, דעמאטס איז דער זמן וואס דער מענטש באקומט די הבטחה אז יא ס'ווארט דיך אפ די אוצרות אונטערוועגנס, נו איז טאקע רעכט אז שבועות איז דער זמן וואס בעינן נמי לכם,

שטייט טאקע פון החיד"א פארוואס ביי קבלת התורה זעהט מען איז אלעס דריי, אוריין תלתאי לעם תלתאי בירחא תלתאי וכו', ווייל סגולת התורה איז אויך דריי, אורך ימים בימינה ובשמאלו עושר וכבוד, איז דא דריי אורך ימים, עושר און כבוד, ווי דער הייליגע טריסקער מגיד האט געזאגט שבועות ביינאכט רבוש"ע ווילסט אידן זאלן מארגן מקבל זיין די תורה, ביי קבלת התורה איז געוועהן נאך ביזת הים און ביזת מצרים, אלע חולים זענען נתרפא געווארן, האט דער טריסקער מגיד ממשיך געוועהן רבש"ע אז אידן וועלן זיין געזונט ווי לייבן און רייך וועט מען קענען מקבל זיין די תורה, עכ"פ לפי זה איז דער בעינן נמי לכם גאר א תנאי....

איצט די זעלבע רייען אויפן גראם

(ניגון כל זמן די נשמה איז דא)
וסימנך –ערשטע פאל,
"הויכע פאל,
=דריטע פאל

--די כח פון תורה צו פארשטיין מער,
פון יוד הק' נאך זאגן במילין יקירין,
א מלך האט געשיקט זיין מיליטער,
א גרויסע מלחמה אנצופירן,
--זיי האבן געמוזט אדורך פארן,
א גרויסע מדבר א וועג א ווייטן,
דער מלך האט דאס גענומען אין זכרון,
וויאזוי צו שפייזן און קליידן אלע סאלדאטן,
--ער האט צוגעגרייט אוצרות ביז גאר,
פון אלע מיני עסן און קליידער,
אנגעצייכנט אויף א מאפע קלאר,
אז מ'וועט גיין אויפ'ן ריכטיגן וועג מיט א סדר,

"אויף וועלכן פלאץ ליגט די אוצרות גרייט,
יעדע זאך קלאר באשטומט,
פארשריבן מיט א פונקטליכקייט,
מ'זאל אלעס טרעפן ווען דארטן מ'קומט,
"אבער מיט אמאל זיי בלאנזען ארום,
און טרעפן גארנישט צוגעשטעלט,
שוואכערהייט זיי פאלן אום,
פון גרויס הונגער און שטארקע קעלט,
"דער גענעראל נעמט די מאפע אין דער האנט,
ס'מוז זיין אז מ'זעמיר נישט אויפן גוטן וועג,
ווייל אויפ'ן ריכטיגן וועג איז אלעס קראנט,
מ'וואלט געטראפן די גוטע אוצרות אויפן וועג,

=כל זמן די וועג איז גלייך, טרעפן מען דארט פון אלעם גוטן,
מיט קלארע סימנים יעדע זאך, אונטערוועגנס אינדערמיטן,

--דער נמשל פארשטייט מען יעצט,
אז מ'טראכט אריין מסתמא,
דער באשעפער דער מלך על כל הארץ,
שיקט מענטשן אריין צו א מלחמה,
--דער מלחמת היצר מיט די נשמה,
זייער א לאנגע שווערע וועג,
מ'קריכט אריין אין א מדבר שממה,
אסאך יארן וואכן און טעג,

"טאמער מ'גייט אויפ'ן דרך התורה,
באזארגט אונז דערצו דער הייליגע יוצר,
פון ווי מ'וועט לעבן דארף מען נישט האבן מורא,
ווייל ביי יעדע מצוה טרעפט מען א אנדערע אוצר,
"ווייל אויפ'ן ריכטיגן וועג בדעת ובתבונה,
איז עס קיינמאל קיין דבר האבוד,
אורך ימים בימנה,
ובשמאלו עושר וכבוד,
"אויב מ'קריכט חלילה אוועק איז נורא ואיום,
מ'זעהט נישט די אוצרות פונעם רבון עלם,
נאר דרכי' דרכי נועם,
וכל נתיבותי' שלו',

=כל זמן די וועג איז גלייך, טרעפן מען דארט פון אלעם גוטן,
מיט קלארע סימנים יעדע זאך, אונטערוועגנס אינדערמיטן,

א פרייע מענטש אדער א קנעכט? - שבועות

2010-05-03T00:26:00.000-07:00

א פרייע מענטש אדער א קנעכט?

כאפט'ס אים!!!! לויפט'ס אים נאך!!!
הערט זיך א געשריי אינמיטן די ברענעדיגע מלחמה צווישן די פארצויזן און די רוסן, אט די מלחמה וואס האלט שוין אן עטליכע יאר האט שוין אפגעקאסט שווערע טויזנטער קרבנות פון ביידע זייטן און ביז דערווייל זעהט מען נאך נישט קיין ענדע, ביידע זייטן קעמפן מיט אלע כוחות פארביטערטעהייט, מ'האלט אין איין פאנגען סאלדאטן איינער פונעם צווייטן, ווי יעדע געפאנגענע סאלדאט ווערט גלייך געקייטלט און צוגעבינדן און אוועק געפירט באוואכט מיט א שווערע וואך ער זאל ניטאמאל טראכטן פון אנטלויפן.

אין איין צופרו זענען די סאלדאטן אריין געקומען צום הויכן אפיציר מיט א אינטרעסאנטע געשעניש, אז אין די פארגאנגענע נאכט האט מען געכאפט א געוויסע סאלדאט וואס האט זיך אנטזאגט פון זיך לאזן ארויף לייגן די קייטלעך און ער פארלאנגט גאר אז ער וויל רעדן צום אפיציר פריוואט אליין, דער אפיציר גיבט ארויס דעם באפעל, ברענגט'ס אים אהער,

מ'ברענגט אריין דעם פריש געפאנגענעם סאלדאט צום אפיציר, דער אפיציר מיט די גרויסע וואנצן באטראכט דעם נייעם ארעסטאנט מיט טיפע בליקן און פרעגט אים, איך הער זאגן אז דו לאזסט דיך נישט קייטלען צו קען איך אפשר וויסן דער טעם דערפון?, זאגט דער נייע געפאנגענע יא אדוני האפיציר, זייט וויסן איך בין גאר אנדערשט ווי אלע אנדערע ארעסטאנטן וואס זענען פארכאפט געווארן דורך די מיליטער, זיי אלע זענען געכאפט געווארן צו דינען אין דעם מיליטער געצווינגענעהייט נישט פון זייער אייגן ווילן, דעריבער אז מ'האט זיי געכאפט מוז מען זיי צובינדן די הענט אז זיי זאלן נישט וועלן אנטלויפן, ווידער איך בין אנדערשט, מיין טאטע און בעיקר מיין מאמע זענען געוועהן געטרייע דינסטן פאר דעם קעגן זייטיגע קעניגרייך און איך בין בין מסכים אריין צוקומען דינען אין מיליטער מיט מיין אייגענעם ווילן, דעריבער איז גאר א איבריגע זאך מיך צוצובינדן מיינע הענט, ווייל איך בין אייביג גרייט צו זיין א קנעכט סיי ווען, אפי' אן קייטלעך.

דאס האט דוד המלך געזאגט אני עבדך בן אמתך, איך בין א געטרייע קנעכט - א זון פון א דינסט וואס דאס עבדות ליגט מיר אין די טבע, דעריבער איז עס פון די איבריגע זאכן מיך איינצובינדן, על כן, פתחת למוסרי, מאך אויף דעם שטריק...,
(עפ"י ס' פרי הארץ לפ' החודש)

סך הכל זעהן מיר, אז ס'איז דא צוויי מיני עבדים, ס'איז דא א עבד וואס איז א עבד געצווינגענעהייט אז מ'דארף אים בינדן, ווידער איז דא א עבד וואס איז א עבד פרייוויליג, ווייל ער איז אזוי געבוירן מיט אזא אטמאספער, דעריבער זאגט די משנה אין לך בן חורין אלא מי שעוסק בתורה, ווער איז דער ריכטיגע בן חורין א פרייע עבד, דער וואס איז א עוסק בתורה - דער איז א פרייער עבד.

קען זיין דערפאר זאגט די מדרש בעפאר קבלת התורה נתקנאו בהם אומה"ע מה ראו אלו להתקרב, די גוים האבן מקנא געוועהן אידישע קינדער מיט זייער גרויסארטיגע מתנה – די תורה הק', האט קב"ה געזאגט הביאו לי ס' יוחסין כשם שמביאין בני, אהער מיטן יוחס בריוו, לפי הנזכר איז זייער פארשטענדליך ווייל ווען איינער איז געבוירן געווארן ביי א טאטן א עבד אדער א מאמע'ן א דינסט ער איז גאר א פרייוויליגע עבד אים דארף מען נישט בינדן, אזא עבד שרייט ארויס פון זיך אליין נעשה ונשמע אמרו כאחד,
און עס פארמאכט די מיילער פון די גוים וואס טענה'ן כלום כפית עלינו ההר?, צו האט מען דען אויף אונז געלייגט א בארג?, אפשר ווען מ'זאל ווען לייגן איבער אונז א בארג וואלט מיר אויך געהאלטן די תורה און געזאט נעשה ונשמע ווי די אידן, ס'איז אבער נישט אזוי, ווייל אונז אידן פאלגן מיר די תורה אפי' אומגעצווינגען מחמת אונזער טבעית פון די אבות הק', און דאס כפיית ההר איז נאר לפחד דעלמא, ווידער דער גוי להבדיל ער קען טון מצות "נאר געצווינגענעהייט" דעריבער איז דאס קיין טענה לגמרי.

דאס איז די כוונה פונעם יו"ט שבועות, יעדע יו"ט האט עפעס א מצוה וואס בינד אן דעם מענטש צום יו"ט, פסח איז דא פסח מצה מרור און בל תאכל חמץ, סוכות איז דא א סוכה מיט ד' מינים, משא"כ שבועות איז נישטא קיים שום ספעציעלע מצוה וואס בינדט אראפ א איד צום יו"ט, הוא הדבר אשר דברנו, שבועות איז דער זמן וואס יעדע איד ווייזט ארויס אז ער איז א עבד פרייוויליג מ'דארף נישט האבן קיין שום מצוה וואס זאל אים צובינדן, מ'דארף נישט קיין שום קייטל אויף די הענט, נאר בלב שלם שרייטס מען אויס, אנא עבדא דקודשה ב"ה דסגינא קמי' ומקמי' דיקר אורייתא.....

איצט כמעט די זעלבע רעיין אויפן גראם,

(ניגון שמרה נפשי)
--א קעניג האט א מלחמה געטון פירן,
געכאפט דעם צווייטנס סאלדאטן און אפיצירן,
זיי פארשפארט און געשטעלט שומרים ביי די טירן,
רופט זיך אן איינער איך בין דאך דעם קעניג'ס קנעכט,
מיין מאמע איז געוועהן דא א דינסט טעג און נעכט,
מ'דארף מיך נישט היטן און באהאנדלען שלעכט,

--שמרה נפשי,
דוד המלך בעט ביים בורא ברוך הוא,
צו דינען דעם באשעפער איך האב די ברירה,
הושע עבדך,
בן אמתך,
פתחת למוסרי,

"מיין מאמע איז געוועהן א דינסט,
ס'איז אינגאנצן אימזיסט,
מיך איינצובינדן מיט גרויסע שטריקן,
חנינו ד',
יעדע שוועריקייט געב א נעם,
וועל איך זיך צום באשעפער אייביג בוקן,

(הויכע פאל פון תורה הקדושה)
אוי אוי אוי תורה הקדושה,
התחננו בבקשה,
קומט'ס לערנען א בלאט אויף בלאט, אוי אוי
באשעפער נעם אוועק,
די שטריקן די שווערע זעק,
וועלן מיר לערנען צו יעדע צייט,

(שמרה נפשי)
--צום הייליגן יו"ט שבועות,
מיר קומען מיט אזא מציאות,
א יו"ט אן קיין מצוה באזונדער,
בלויז תורה ותפלה,
מיט מידי דאכילה,
אנדערשט ווי יעדן יו"ט אזא ווינדער,

--מיט א תפלה אבינו מלכינו,
טאטע והאר עינינו,
והאר עינינו בתורתיך,
הושע עבדך,
לבינו במצותיך,
הבוטח אליך,

"אוי חנינו ד',
יעדע צער יעדע קלעם,
נעם אוועק מכל מקום,
עפן יעדע שטריק,
גענוג שוין גענוג,
כי אליך אקרא כל היום,

"שבועות מ'קען זיך טרעפן,
אלע שטריקן מ'געט א עפן,
בלויז איין שטריק ולא ידום,
יעקב חבל נחלתו,
ככל משפטו וחקתו,
כי אליך אקרא כל היום

(הויכע פאל פון תורה הקדושה)
אוי אוי אוי תורה הקדושה,
התחננו בבקשה,
קומט'ס לערנען א בלאט אויף בלאט, אוי אוי
באשעפער נעם אוועק,
די שטריקן די שווערע זעק,
וועלן מיר לערנען צו יעדע צייט,

רבותי! אט דעם שבועות האבן מיר די הכרה אז, "אין לך בן חורין אלא מי שעוסק בתורה" מיר זענען פרייוויליגע עבדים מיטן עוסק זיין בתורה וירושת אבותינו.

צמאה לך - לג בעומר

2010-05-02T19:32:00.000-07:00

אוי בר יוחאי!! נמשכת אשריך, שמן ששון מחבריך.....

אלע ל"ג בעומר ניגונים האט איין קאליר, און אזא שמעק פון פריש געוואקסענע ביימער מיט אזא אנפאנג זומער טעם,

אוי ואמרתם כה לחי....
אשריכם אשריכם, אשריכם ישראל.....

און פיל מקומות פירט מען זיך צו זינגען צמאה לך נפשי, די טעם דערפון איז מיר נישט זיכער אבער די צדיקים ואדמורי"ם געפינען כסדר טעמים איבערן זינגען צמאה דוקא ביום ל"ג בעומר, ס'איז דא וואס זאגן אז די רמז דערפון איז ווייל כמה לך "בשרי", בשרי ר"ת 'רבן 'שמעון 'בר 'יוחאי,

דאס מאל לאמיר דאס מסביר זיין אביסל אויפן גראם,

(בניגון צמאה לך - בעלזא)
ל"ג בעומר במה דברים אמורים,
שטייט אין מד' שיר השירים,
מעשה באשה אחת,
א פרוי איז געוועהן, ליידער נישט זוכה געוועהן, צו האבן קינדער מיט נחת,

--נאך 10 יאר האבן זיי געפרענט ר' שמעון וויפיל איז די שיעור,
האט ער געזאגט אז ער זאל זיך שיידן פון איר,
אבער איין זאך האט ער געזאגט פאר זיי ביידן,
אזוי ווי ביי די חתונה איז געוועהן, א סעודה מיט פריידן,
די זעלבע סעודה איידער מ'גייט זיך שיידן,

"ביי די סעודה האט זיך דער מאן אנגעטרינקען מיט וויין,
ער האט געזאגט ווען איך געזעגן מיך מיט דיר אין דעם זמן,
די חשובסטע זאך וואס דו זעהסט דא אין הויז,
קענסטו נעמען ווען דו גייסט צו דיין טאטען ארויס,
"ווען ער איז איינגעשלאפן האט זי פאר די באדינער'ס געטון זאגן,
מען זאל אים אזוי שלאפערדיגעהייט אויפן בעט אהיים טראגן,
ווען ער איז אויפגעשטאנען האט ער געפרעגט וואס גייט דא פאר,
זאגט זי איך קען דאך נעמען דעם חשובסטן זאך האסטו געזאגט קלאר,

*אהוי און דו ביסט ביי מיר די חשוב'סטע זאך,
זענען זיי אריבער צו רשב"י גלייך,
ווי רשב"י האט דאס פון זיי געהערט,
מיט א תפלה צום הימל ער האט זיך געקערט,
אז ס'איז אזא אהבה צווישן זיי,
שיק זיי א בן זכר ווייל זיי זענען אזוי געטריי,
ביז א יאר איז געוועהן א קינד יונג און ניי,

*אהוי פירט אויס דער מדרש מה דאך איין מענטש זאגט פארן צווייטן,
די ביזט פאר מיר די חשובסטע זאך האט ער ישועה א גרייט'ן,
יודישע קינדער זאגן דאך יעדן טאג מיט אזא פעסטע החלטה,
אין לנו מלך אלא אתה,
אפי' בארץ צי' ועיף,
מ'האלט זיך פעסט און שטייף,
הייליגע באשעפער מיר האבן דיר ליב בכל לב,

*אהוי און מ'זאגט צמאה צמאה לך נפשי,
נאר צו דיר קודשה בריך הוא
כמה כמה לך בשרי,
יחד כולם הודו הימליכו ואמרו,
אידישע קינדער אזויפיל יארן ווארטן דאך,
כי מחכים אנחנו לך,
נעם אונז ארויס פון דעם גלות יאך,

*אהוי שוש תשיש ותגל עקרה,
ירושלים הייסט עקרה מיט ווערטער קלארע,
וקיבוץ בניה בתוכה
ווען איז מען שוין צו דעם זוכה,
ס'זאל שוין זיין רנו עקרה זיך אמת'דיג פרייען,
כי בשמחה תצאון,
בשובה ונחת תושעון,

"כן בקודש חזיתך,
בביאת מלכא משיחא,
ועריכת נר לבן ישי משיחך,
לראות עזך וכבודך,

זעה מיר דאך בפירוש מתוך דברי רשב"י אז ווען איינער זאגט פאר א צווייטן דברי אהבה פועל'ט ער א ישועה, איז דאך אוודאי ווען אידן זאגן דאס לאבינו שבשמים אחותי רעיתי, אין לנו מלך אלא אתה, און בלויז צו דיר צמאה לך נפשי, קען מען דאך זיכער אלעס פועלן ביים באשעפער.

לכן אין אזא טאג ווי ל"ג בעומר יומא דהילולא דרבן שמעון בר יוחאי, איז רעכט אז מ'זינגט "צמאה לך נפשי" און אט אזוי פועלן פאר אידן בני, חיי, ומזוני רויחא,

צאתכם לשלום, פאר די אידן וואס פארן קיין מרון אויסצופועל'ן אלעס גוט'ס,

בואכם לשלום, פאר די אלע אידן וואס בלייבן דא זאלן אריין באקומען כל מיני השפעות,

אוי בארץ צי' ועיף בלי מים......
.

טאטע זאג שוין ווער דו ביסט!!!! (ר"ה)

2010-04-29T15:41:00.000-07:00

טאטע זאג שוין ווער דו ביסט!!!!

די אלע שאצונגען און איבערגעטריבענע שמועות איבער פרינץ זאמאסקי'ס פארמעגן האט נישט געהאט דאס מינדעסטע שייכות צו די אמת'ע ווירקליכקייט, ווייל פאקטיש איז פרינץ זאמאסקי געוועהן דער איינציגע יורש פון זיין גרויסן פאטער וועלכע האט געקעניגט איבער עטליכע גרויסמאכן אין די געגענט, וואס נאך פיל מלחמות און שלאכטן האט ער זיך ערווארבן צו א אומשאצבארע פארמעגן פון גאלד זילבער, דימאנטן, און גאר ווערדפולע שטיקער, און צוגאב פון טויזנטער שאף און רינדער מיט הונדערטער מיליטערישע פערד, וואס איז אייביג געשטאנען גרייט פאר די מלוכה צוועקן.

גאר אנדערשט איז אבער געוועהן דער יעצטיגע פרינץ זאמאסקי - דער הערשער פון בעהמען, ער האט קיינמאל נישט געזיכט דעם פאבליקום, און אייביג געשטאנען ווייט פון יעדן געפעכט מיט זיינע ארומיגע שכינים, אפי' די ברייטע גרויסארטיגע באלן און מאלצייטן וואס פלעגן אמאל זיין א אפטע ערשיינונג אין קעניגליכן פאלאץ איז אין די יעצטיגע צייטן געוועהן אייגעצויגן און אלעס אויף א שטילע פארנעם, פרינץ זאמאסקי האט געטראגן א כאראקטער ווי א ציווילע בירגער און נישט געזיכט זיך צו ווייזן און זיך גרויסהאלטן מיט זיין הערשאפט און פארמעגן,
אויסער איינמאל אין יאר ווען עס איז אויסגעפאלן דעם יארטאג פון די קעניגרייך פלעגט זיך דער קעניג ארויף זעצן אויף זיין שטול, און אלע סאלדאטן האבן אדורך מאשירט מיט גרויס פאראד און כבוד.

די בירגער פונעם גאנצן לאנד האבן געשפירט אז דער הערשער איז א נאבעלע און באזעסענע מענטש א זאטער וואס פארשטייט דעם הונגעריגן, און צוליב זיין נאכגעביגקייט האט ער געמינערט די גרויסע שטייערן און קאפ צאל פון די בירגער, און פארמערט בענעפיטן פאר גרויס און קליין, אין אזא הערשאפט האבן זיך אלע איינוואוינער געשפירט פארזיכערט און רואיג, כאטש מ'האט דעם קעניג ווייניג געזעהן אין פאבלוק צוליב זיין צוריק געצויגנקייט האבן זיי פארשטאנען אז ער איז געטריי און איבער געגעבן.

א פינטעלע זארג האט זיך געדרייט ביי יעדן אין הארצן וויסנדיג אז דער פרינץ שעפט נישט קיין נחת פון זיינע זון, זיינע זון זענען געוועהן דאס פארקערטע פון אים, ווי גוט און באשיידן דער טאטע איז געוועהן זענען די קינדער געוועהן מהיפך להיפך, אויפרייסעריש און הארטנעקיג און מיט אזא שטייפקייט פלעגן זיי ארום רייטן אין די גאסן און שלעכט'ס טון פאר די אומשולדיגע איינוואוינער, מענטשן האבן זיך אפי' געווינדערט ווי קומט צו אזא גוטע און באשיידענע טאטע אזעלכע ווילדע שלעכטע קינדער.

וואס א טאג שפעטער זענען זיי געווארן ערגער און ערגער, ווען די עוולות זענען נאך געוועהן קליין און פארהעלטנמעסיג האט מען נאך געקענט פארדעקן און מכפר זיין, אבער די נאכאנאדע ברוטאלע פירונגען האט שוין נישט געלאזט שטיין פון די זייט מיט פארלייגטע הענט, דער סוף דבר איז אבער געוועהן ווען אין איין נאכט האט מען זיי געכאפט ביי די האנט מיט א ריזיגע גניבה, ווען זיי האבן זיך איינגעבראכן אין די קעניגליכע באנק ווי עס ליגן באהאלטן די ווערפולע אוצרות פון אלע שרים און הארן.

דער נידריגע שריט פון די קעניגליכע קינדער האט אויסגערופן ביי די געזעץ געבער'ס א שטארקע פראבלעם, דא מוז מען פארסירן דעם געזעץ פונעם לאנד, ווידער פון די צווייטע זייט ווי קען מען מצער זיין דעם באליבטן הערשער, באין ברירה האבן זיך די שופטים צוזאמען געזעצט און מיט א איינשטומיגע החלטה באשטומט אז דער קנס וועט זיין איינצוזעצן די קינדער אין א תפיסה פאר עטליכע יאר.

דאס איינזעצן די קינדער אונטער די שווערע שטאלענע גראטעס האט שטארק אפעקטירט דעם קעניג'ס געפיל און זיין אפנקייט צום באפעלקערונג, כאטש וואס ביז איצט איז ער נישט געוועהן דער גאסן קעניג נאר זיך געלעבט שטיל ביי זיך אין פאלאץ אבער יעצט מיט די ווייטאגליכע פאקט אז זיינע קינדער זענען פארשפארט אין תפיסה איז נאך געוועהן פיל ערגער און דער קעניג האט זיך ממש פארשפארט אין זיינע צימערן.

די קינדער אליין וואס זענען געזעסן אין תפיסה האבן אויך נישט געלעקט קיין האניג, ווי א טאג, געווויסע צייטן זענען געוועהן איבער זיי שוווערע און שטרענגע הארן וואס האבן זיין אונטערדריקט מיט אלע ערליי מיטלען, אבער אין טייל טעג זענען זיי געפירט געוווארן דורך גאנץ גוטע און איבערגעגעבן הארן וואס האבן געזיכט זייער וואוילזיין.

אזוי זענען דורך געלאפן עטליכע וואכן וואס די צייט האט גורם געוועהן אז די קינדער האבן צוביסלעך פארגעסן זייער אמאליגן לעבן, און די תפיסה לעבן איז געווארן א חלק פון זייער רוטינע סדר החיים, ויהי היום זיי זיצן אזוי אין זייער קעמערל און שמועסן צוזאמען ווי קיינמאל בעפאר, פלוצלינג עפנט זיך דער טיר און א מענטש ווערט אריין געשטופט אין זייער קעמערל און דער טיר פארמאכט זיך אונטער אים, זיי קוקן און שטוינען אויף וואס ארויף האט מען זיי דא צוגעשטעלט א נייעם שכן, א זאך וואס איז נישט געטון געווארן ביז יעצט.

אבער צו זייער שרעקליכע ווינדער און שטוינונג האבן זיי נאך א האלבע שטונדע אנפלעקט אז דער ניי געקומענע איז נישט קיין צווייטער נאר זייער אייגענע טאטע!!! דער הערשער פונעם לאנד!!!, מיט אפענע מיילער זענען זיי געזעסן ארום נישט וויסנדיג ווי אנצוהייבן פרעגן זייערע פראגן וואס ער זיכט דא און צוליב וואס האט מען אים איינגעזעצט אונטער אזעלכע שווערע דיקע ווענט.

דער טאטע האט זיך נישט געלאזט ווארט און האט זיי געזאגט, אז זינט זיינע קינדער זענען געווארן פארשפארט אין תפיסה האט ער מער נישט געקענט אנגיין מיט זיין טאג טעגליכן לעבן, ס'איז נישט דורך א מינוט אין טאג וואס ער זאל נישט טראכטן פון זייער שיקזאל, צוזענדיג אז מער וועט ער סייווי נישט האבן קיין נארמאלע גליקלעך לעבן האט ער בסוד סודות זיך אויסגעקויפט מיט גרויס געלט מ'זאל אים אריין לייגן אין תפיסה צוזאמען מיט זיינע קינדער, כאטש זאל איך נישט זיין איינזאם אליין אין פאלאץ האט דער טאטע געקלאגט, ענדערשט וועל איך זיצן אין תפיסה מיט מיינע קינדער ווי איידער הערשן אין קעניגליכן פאלאץ אליין.... האט דער טאטע אויסגעפירט מיט ביטערנישט.

אזוי זיצט זיך דער אויסגערופענע באליבטע פרינץ זאמאסקי אין תפיסה אונטער שווערע אומשענדן בלויז מיט די איינע סבה צו זיין נאנט מיט זיינע קינדער, די קינדער זענען צוריסן געוווארן פאר צער צוזענדיג ווי טאג טעגליך איז מען מבזה מיט אלע מיני דערנידערונגען זייער באליבטע טאטע, אבער אויפן שטרענגע באפעל פונעם טאטן טארן זיי נישט ארויס רעדן א ווארט, בלייבט זיי נאר איבער דאס ליידן און שווייגן, אדער זיך אויסוויינען באהאלטענעהייט ווען קיינער זעהט נישט.

דער יאר - טאג פון די קעניגרייך האט זיך דערנענטערט, די קינדער האבן זיך דערמאנט ווי שיין אין יענעם טאג פלעגט זיין יאר יערליך ווען דער טאטע דער קעניג פלעגט זיך ארויס זעצן מיט זיינע שענסטע מלוכה קליידער און אלעס האט אדורך מאשירט מיט אזא כבוד המלכות, און דא זיצט דער טאטע אין תפיסה צוזאמען מיט זיי נאר צולב זייער זינד, וואס א טאג נענטער איז דער ווייטאג געווארן גרעסער, די ליפן זענע שוין געוועהן צוביסן פון גרויס ווייטאג אז זיי מוזן גאר שווייגן.
אבער אין די פרימארגן פון דעם גרויסן טאג ווען די זון האט אויפגעשיינט, די קינדער האבן געזעהן זייער באליבטע טאטע בשפל המצב זיצן לעבן זיי, האבן זיין אויסגעשאסן מיט א געוויין..... טאטע!!!! גענוג! זאג שוין אויס ווער דו ביסט..... מיר קענען נישט מער.....

הנמשל מובן, דער מלך מלכי המלכים דער טוב ומטיב לכל, דער מכין בשר לכל בריותיו, דער בורא ומנהיג לכל הברואים, אין לו משיגי הגוף, מ'האט אפי' נישט קיין השגה אין זיין גרויסקייט, מ'קען אים נישט זעהן כי לא יראנו האדם וחי, דער קשה לכעוס ונח לרצות, ער האט קינדער, כלל ישראל בני ק'ל חי,

ומפני חטאינו זיצן מיר אין גלות מחמת אונזער חטאים מוזן מיר אפקומען גלות פאר א באשטומטע צייט, זאגט אבער כביכול, במסתרים תבכה נפשי, און די שכינה הק' זאגט ארד עמהם איך גיי מיט אין גלות צוזאמען מיט די אידן, כלל ישראל זעהט נעבאך טאג טעגליך ווי מ'טרעט אויף כבוד שמים, די כבוד פון די היי' שכינה ווערט דערנידערט אויף א שרעקליכן אופן, מ'מוז נעבאך לידן און שווייגן, קיין סאך צו טון איז נישטא.

ס'קומט אבער דער טאג פון ראש השנה, אוי זה היום תחילת מעשיך, א טאג וואס כביכול זיצט אייביג על כסא המלוכה וכל באי עולם יעברון לפניו כבני מרון, און אנטשאט אזא מלך עליון זאל זיצן בכבודו של עולם בירושלים עיר קדשך, איז נעבאך שכינתא בגלותא, דאס הארץ ווערט צוריסן פון צער און ווייטג, אז מיר קענען שוין נישט מער שטיל זיין,

מיר שרייען ארויס טאטע!!!! זאג שוין ווער דו ביסט!!! נעם דיך אן פאר דיין כבוד,

אוי וידע כל פעול כל אתה פעלתו, ויבין כל יציר כל אתה יצרתו.

המשל והנמשל מפי השמועה מהרב אפרים וואקסמאן שליט"א בתוס' ביאור

איצט די זעלבע געדאנק אויפן גראם
(מיוסד אויפן גראם פון הרב וואקסמאן מיט עטליכע שיניום)

וסימנך
-- ערשטע פאל,
"צווייטע פאל
*דריטע פאל
^פערדע פאל

(ניגון: ניין טאטע ניין – אייזיק האניג)

--ונתנה תוקף קדושת היום,
דער הייליגע טאג עד שמו רום,
ראש השנה ווי גרויס איז דער שעה,
אזי מלך שמו נקרא,

--א מלך האט געהאט צוויי זון,
זיי זענען ארויס אין די וועלט געשעפטן צו טון,
זיי האבן נישט געטון זייער התחייבות,
זיי האבן זיך אריין געלאזט אין גניבות,

"ביז מען האט זיי נעבאך געכאפט,
אין א שווערע תפיסה זיי פארשקלאפט,
געפיינגט אן קיין אויפהער,
ס'איז זיי געוועהן זייער שווער,

"מ'האט זיי שטארק געשלאגן,
ביז איינע האט פארן צווייטן געטון זאגן,
קוק ווי אונז זעמיר אריין געפאלן,
מיט די ערגסטע קרימינאלן,

--איין טאג האבן זיי געזעהן,
עפעס אין תפיסה איז געשעהן,
מ'ברענגט אריין א אלטע מענטש מיט קייטן אויף דער האנט,
זיין פנים איז זיי באקאנט,

-זיי לויפן צו באלד,
נעמען זיך שרייען אוי געוואלד,
זיי זעהן אז דאס איז זייער טאטע דער קעניג פונעם לאנד,
מאכט מיט דעם גרויסן שאנד,

"דער טאטע זאגט ווען כ'האב געהערט ווי איר זענט,
האב איך שלאפן נישט געקענט,
און איך האב מיר אויסגעקויפט מיט געלד,
ביז מען האט מיר אריין געשטעלט אין תפיסה פארשטעלט,

"איך בעט ענק מיינע טייערע זון,
זאגט'ס נישט אויס ווער איך בין,
זיי האבן נעבאך געמוזט צוזעהן דעם גרויסן צער,
ווי מ'איז מבזה דעם טאטן עד אין לשער,

*ס'פלעגט זיין איין טאג אין יאר,
וואס איז געוועהן ביים מלך א שמחה ביז גאר,
דער טאג וואס ער איז געווארן דער מלך אין דעם לאנד,
אלע מינטסטארן פלעגט מען אדורך פירן,
די סאלדאטן פלעגן מאשירן,
ס'פלעגט זיך פרייען דער מלך מיט זיינע גוטע פריינד,

^האבן די קינדער צו זיך געטראכט,
היינטיגן טאג פלעגט דאך ביים טאטן זיין אזא פראכט,
און ביז דערווייל זיצט ער אין תפיסה אצינד,
און פארוואס איז דאס געשעהן,
אז מ'קען זיין שיינקייט נישט זעהן,
אלעס נאר צוליב אונזער גרויסע זינד,

"זענען זיי געלאפן ווי דער טאטע איז געליגן,
געוויינט און געשריגן,
טאטע טאטע די מוזסט,
שוין זאגן ווער דא ביסט,

--דער טאטע איז אבינו שבשמים,
און דער זון איז הבן יקיר לי אפרים,
ומפני חטאינו גלינו,
אין דעם תפיסה ישבנו גם בכינו,

--האט דער באשעפער געזאגט ס'איז מיר כדאי,
אין גלות מיט מיינע קינדער צוזאמען מיט זיי,
דער באשעפער זיצט אויך אין תפיסה,
אוי שכינתא בגלותא,

"און אונז דארפן דאס כסדר זעהן אזוי,
ווי מ'טרעט אויף כבוד שמו,
אויפן כבוד פון זיין הייליגע תורה,
ס'איז דאך ממש איום ונורא,

"ס'פארשטערט דאך די גאנצע הוד,
און כסדר בעט מען גלה כבוד,
אבער דער באשעפער באהאלט זיינע כתרים,
און וויינט במסתרים,

*אבער ווען ס'קומט ר"ה דער גרויסער טאג,
יעדעמ'ס מעשים לייגט מען אויף וואג,
א טאג וואס איז זה היום תחילת מעשיך,
מ'כאפט זיך אז דער מלך זיצט אויף דער ערד,
יעדע'נס מנוחה ווערט צושטערט,
און מ'בעט און מ'שרייט ובכן תן כבוד ה' לעמך,

^טאטע מיר קענען עס נישט צו קיקן,
ווי מ'טיט דיין כבוד אונטער דריקן,
ווייז שוין דיין גרויסקייט איבער די וועלט,
טאטע טאטע די מוזסט,
שוין זאגן ווער דא ביסט,
אז דו האסט אלעס אויף געשטעלט,

"וידע כל פעול,כי אתה פעלתְו,
ויבין כל יציר, כי אתה יצרתְו,
מיר בעטן אלע אויף אמאל, אחת שאלתְי,
והשב ישראל לדביר, בירושלים קרתא,

אמן ואמן

א טאטע אין יו"ט חנוכה

2010-04-29T15:36:00.001-07:00

א טאטע אין יו"ט חנוכה / ט.ב. שאץ מאץ

הכנות לחנוכה
פון ווי הייבט מען אן?, פארשטייט זיך פון די הכנות, אה חנוכה, אזא זיסע ווארעמע יו"ט, א יו"ט וואס ווארמט אן די ביינער אין די קאלטע ווינטער נעכט, די אכט טעג חנוכה האבן דאך אזא אייגנארטיגע שמעק, די ניגונים די נוסחאות אלעס איז אזא געמיש פון וואכעדיגע רוחניות, ס'אידעך נישט קיין יו"ט וואס די איסור עשיית מלאכה שיידט אפ די מענטשהייט פון די וואכעדיגע וועלט, ס'איז אכט טעג וואס די ארבעט גייט אן געהעריג מ'לויפט אין די געשעפטן און דאך איז חנוכה....

דעריבער וואלט זיך געזאגט אז אין חנוכה דארף זיין מער הכנה ווי סתם א יו"ט, בשלמא פסח, שבועות, סוכות, בלויז דאס פייף פונעם שבת פייפער אליין ברענגט אריין דעם מענשט אינעם יו"ט אריין, מ'פארט נישט, מ'ארבעט נישט, די יו"ט'דיגע ברכו פונעם חזן ברענגט אריין אין הארץ א געפיל און א רושם פונעם יו"ט, אזוי אז אפי' מיט ווייניג הכנה קען מען צוגיין צום יו"ט'דיגן קידוש און דאך שפירן אז ס'איז יו"ט, ווידעראום חנוכה קומט מען אהיים פון די ארבעט און גלייך מיט די ארבעט'ס רושם צינד מען אן דעם אור הגנוז... ס'איז עפעס פון דרום צו צפון מיט אזא ווייטן אפשייד,
נמנו וגמרו אז ס'פאדערט זיך הכנה יעדע נאכט באזונדער צו צוגיין צו די חנוכה לעכט מיט עטוואס פירוד און אפשייד פון די ארבעט, און עטוואס דערהויבנקייט פון די ימי המעשה און עולם העשי' צום נר מצוה ואורות הגנוזות.

(אין תפארת שלמה שטייט אז חנוכה דארף האבן מער הכנה ווי סתם א יו"ט, ער פארענפערט מיט דעם דעם ב"י'ס קושיא, אז די ערשטע טאג כאטש ס'איז נישט געוועהן א נס, מאכט מען זיך א כלי להכנה מקבל צו זיין דעם אור פון אלע אנדערע נעכט חנוכה, ווי אויך אין באר משה להרה"ק ר"מ מקאזניץ איז ער מאריך אז די ברען פון די אור חנוכה ווענט זיך לויט די הכנה,
כאטש וואס ס'שטייט אין ישמח ישראל אז חנוכה איז מצותו מפתח ביתו מבחוץ, חנוכה קען מען צוקומען אפי' מ'איז מבחוץ אינדרויסן אן קיין שום הכנה עיי"ש, דאך איז כדאי דאס ביסל הכנה מרגיש צו זיין אפס קצהו פון דעם אור הגנוז דעם פינק וואס ליגט באהאלטן אין יעדן איד)

אין אופני הכנה איז שווער צו זאגן פונקטליך וואס מ'דארף טון, אבער ס'איז קלאר אז יעדע ביסל הכנה וואס טאטע טוט ווערט דערשפירט דורך די קליינע ריינע נשמה'לעך פון די זיסע קינדער וואס האבן אזוי ליב דעם יו"ט חנוכה,

איך וואלט געזאגט אז כאטש מענטשן האבן א מסורת אבות און גלייכן צו טון וואס זיי האבן געזעהן ביי די טאטעס, און מכח דעם וואס ער גלייבט אזוי אין מסורת אבות וויל ער נישט זיין פרומער פון זיין טאטן און וויל נישט צולייגן קיין שום הוספה מדילי', אבער היינטיגע צייטן איז אנדערשט, היינט איז א זמן וואס מ'מוז מוסיף זיין ענינים און פרומקייטן והידורים כאטש מ'האט דאס נישט געזעהן ביים טאטן, דיין טאטע האט נישט קיין אינטענעט דו יא (והא ראי' אז דו ליינסט דעם ארטיקל....) דארפסטו האבן מער הידורים פון דיין טאטן, א גרעסערע חתן מנורה האסטו?.... אפי' גרעסער פון דיין טאטן'ס..., נו פארוואשע זאל מען נישט זיין גרעסער מיט נאך זאכן, אויב דיין טאטע גייט נישט אין מקוה פאר חנוכה לעכט שאדט נישט אז דו זאלסט יא גיין, עכ"פ די ערשטע נאכט לכה"פ ווי יעדן ערב יו"ט ווען מ'גייט פאר די ערשטע טאג יו"ט אין מקוה, אז דיין טאטע זינגט נאר 5 צו 10 מינוט פון די האלבע שעה זמירות, שאדט נישט מוסיף צו זיין נאך און נאך זמירות, מ'דערלייגט נישט פון מוסיף זיין סיי וועלכע הידור אין א יו"ט.

בנוגע הכנות יעדע נאכט קען א מקוה זיין א שטארקע טרייב קראפט און א הבדלה פונעם עולם העשי' ביז צו די חנוכה לעכט, פאקטיש נאך א מקוה פילט מען זיך אפי' בגשמיות פריש, פשוט מ'ווערט פריש פון פיזישע מידקייט, אויסער די חלק הרוחני וואס א מענטש שפירט זיך העכער נאך א מקוה, קומט נאך צו דאס אז די קינדער זעהן דעם טאטן מיט נאסע פיאות אהיים קומען נאך מעריב צו חנוכה לעכט צינדן, דאס גיבט זיי דעם מעסעדש חברה דא קומט עפעס פאר... דאס איז נישט סתם א לעכט געצינדעכטס...., דער טאטע גייט אין מקוה די מצוה ברענט אין אים!!!,

אויב דער טאטע דרייווט אהיים יעדע נאכט פון די ארבעט קען מען אינטערוועגנס הערן א שיעור פון עיניני חנוכה, די אויסוואל איז גרויס קע"ה, אויב זיצט מען אין א קאר, טרעין, באס, געפירט דורך א דרייוער, קען מען נעמען א ספר'ל אפי' א ליקוט און זעהן איינס צוויי גוטע ווערטער אויף חנוכה יעדע נאכט, אז נישט כאטש צווישן מנחה ומעריב אריין קוקן אין א ספר בין גברא לגברא מעניני דיומא, בני יששכר, זרע קודש, דברי חיים, צו דברי יואל, צו סיי וועלכע ספר וואס מ'שפירט א טעם דערון, דאס איז פארן טאטן אליין געזאלין ער זאל אליינס זיין אין די מצוה און האבן עטוואס שייכות צו די נירות חנוכה, ווייל אז דער טאטע האט די מינדעסטע שייכות מיט הדלקת הנירות שפירט דאס שוין אטאמאטיש זיין קינד,

ווער רעדט נאך א טאטע וואס האט שוין גרעסערע קינדער און זיי אליין לערנען שוין אין חדר אין ישיבה מגודל קדושת אור חנוכה, און דאס קינד אליין שפירט שוין א שטיקל טעם אינעם צינדן, וואס פארא פנים האט דעם טאטנס צינדן בעת ער אליין איז קאלט ווי אייז און דער זון איז שוין א בר הכי און א בעל מדריגה ביים צינדן.... דאכט זיך ס'איז גארנישט קיין געשמאקע טעם,
מיין ר"י ז"ל פלעגט זאגן אז דער יצה"ר פון אמעריקא איז זיך נישט אפצושטעלן א רגע, גיי, לויף, פלי, און קום, טיים איז מאני, נאר טראכט נישט...., דער בעל דבר פארלייגט כוחות מ'זאל אלעס טון נאר זיך נישט אפשטעלן א רגע מיט התבונונות, און דאס איז די ערשטע תפקיד פון א טאטע בימי חנוכה, צו זאגן פאר זיין אייגענעם הו הא "סטאפ", לייגן א האלד אויף דעם גרויסן כף הקלע פון אמעריקא, און נעמען עטליכע מינוטן פאר זיך, פאר מיין נשמה, זיך צו צוגרייטן צום חנוכה לעכט צינדן, (שטייצעך דעם שווארצן בערי לייגן אויף וויקאציע פאר א שטונדע).

אין אסאך מקומות האט מען זיך נוהג געוועהן אנצוטון בגדי שבת צום צינדן, איך גלייב אז בגדי שבת איז א שטארקע געפיל און מצב פאר די גאנצע שטוב ווען מ'זעהט דעם טאטן אנטון דעם שטריימל בעקיטשע, (למען האמת, ביי מיין טאטן אין שטוב איז מען נישט געגאנגען קיין בגדי שבת צו חנוכה לעכט, אבער מן השמים איז מיר אויסגעקומען אז מיין חתונה נישט מער געדאכט איז אויסגעפאלן יום ה' לשבוע אור ליום כ"ב כסלו, איז די ערשטע נאכט חנכה געוועהן זונטאג נאכט, זונטאג, מאנטאג, דינסטאג, מיטוואך, האב איך געהאט א שטריימל מחמת שבע ברכות, דאנארשטאג איז געוועהן מוצאי שבע ברכות האב איך נאך אלס געהאט דעם שטריימל, פרייטאג צונאכטס און מוצש"ק ווייטער א שטריימל, נו אז כ'האב שוין גאנץ חנוכה געהאט א שטריימל האב איך מיר אנגעטון דעם שטריימל זאת חנוכה זונטאג נאכט אויך, ומן אז ועד היום הזה צינד איך מיטן שטריימל)
זייענדיג אמאל חנוכה ביי מיין גרויסן ברודער אין שטוב, האב איך געזעהן ווי ער טוט אן בלויז זיין בעקטישע צום צינדן, ס'איז מיר זייער געפאלן כ'האב הנאה געהאט פון דעם בייפאל, סיי ס'הייסט נישט משנה געוועהן ממסורת אבות, און סיי ס'איז מוסיף געוועהן א טעם און א הידור צו חנוכה, דאכט זיך אז ס'איז גאנץ א שיינע איינפיר זיך אנטון א בעקטישע לכבוד חנוכה...

אויב נישט די בעקיטשע כאטש אנטון דעם שבת'דיגן גארטל, צו וואס זאל מען צינדן די הייליגע חנוכה לעכט מיט אזא דינעם מנחה מעריב גארטל... מ'דארך מאכן כאטש עפעס א שינוי פון סתם א קר"ש שעל המטה ליינען.

הדלקת המנורה
די שיינע חתן מנורה איז אויסגעפיצט ער ליגט שוין גרייט אויפן קליינעם נר מצוה טישל און ווארט גרייט מ'זאל אים אנצינדן, לאמיר זיך פארשטעלן דעם בילד ווי די קינדער שטייען ארום מיט שפאנונג און ווארטן דער טאטע זאל צורעכט מאכן זיין מנורה, קומט זיך דער טאטע מיט עטליכע גלעזלעך פון נר מצוה מ'געט אזא ברעך אראפ דעם קעפל און ויסעו מ'איז גרייט...... יאלא.... מ'קען שוין זאגן ברוך...
עה נעה.... רבותי! ס'האט נישט קיין פנים, ס'איז נישט קיין חינוך...

וואס יא?, ווי שוין געשריבן אין די פאריגע ארטיקלען דארף די ימים טובים און די מצות זיין מערקבאר און ס'דארף זיין קארילפול מיט זאכן וואס ווערט אריין געקריצט אין זייער מח מיט אהבה און טעם מיט געשמאק צו יעדן דבר מצוה, ווי אנדערשט איז ווען א טאטע קומט אהיים מיט די נאסע פיאות און נעמט ארויס א גרויסן שטיק קאטן, (נישט די פיצי קאטן באלס נאר די גרויסע שטיק) און ציפט אראפ דערפון אביסל און הייבט אן צו דרייען קנויטן, ס'ווערט א מערכה פון קנויטן געדרייעכטס, מ'פסקנט וועלכע קנויט איז גוט און וועלכע נישט (פארשטייט זיך די קינדער זענען די גדולי הפוסקים...) איי ואת"ל דיינע קנויטן ברענען נישט אזוי שיין, וואסא חילוק, מיינסט מ'דארף אין הימל דיינע שיינע פלעמעלעך?, מ'דארף פון דיר דיינע אייגענע פעולות וואס דו טוסט און פלאגסט דיך לכבוד חנוכה, מ'דארף אין הימל דיין דרייען קנויטן...., מ'דארף דיין מחשבה און מעשה וואס מ'לייגט אריין אין א מצוה, צו ס'ברענט שיין צו נישט איז דיר נישט נוגע,

נאכדעם וואס דער קנויט איז שוין אינעווייניג גיסט מען אריין דעם אויל, איי א פחד וויפיל כוונות און יחודים איז דא ביים גיסן דאס אויל, נישט אימזיסט האבן צדיקים געזאגט אז דער קדושת לוי וואלט ווען אויסגעגאסן ס'גאנצע אויל, (אני כשלעצמי צינד דוקא אין מיין מנורה זעלבסט, איך האב פיינט די געלעזלעך וואס מ'לייגט ארויף אויפן מנורה ווייל דאס הייסט נישט געצינדן אין א זילבענע מנורה, ס'איז אפשר געצינדן אין גלאזענע גלעזלעך..., אבער נישט יעדער מנורה איז געמאכט און אויסגעשטעלט אזוי, פערצופאל מיין מנורה איז דא אזעלכע לעכער אז קען מען צינדן אינעווייניג גוט און באקוועם) די אויל איז יעצט אינעווייניג און מ'מען אנצינדן דעם וואקסענעם שמש אין זאגן דעם לשם יחוד.

יש שנוהגים קודם צו זאגן דעם לשם יחוד און נאכדעם אנצינדן דעם לעכט - שמש, ויש שנוהגים קודם אנצוצינדן און מיטן ברענעדיגן לעכט זאגט מען דעם לשם יחוד, (הגה: וכן אני נוהג), כאטש ס'איז דא היינט א אויסוואל פון זאגער'ס מיט שיינע דיזיינטע בלעטער ווי מ'קען געפינען אלע לשם יחוד'ס מיט די נוסח הברכות, דאך האט מער טעם און מער רושם פאר די קינדער ווען מ'מישט אויף א דיקן סידור (א שטייגער ווי מיין טאטנס אלטן יעב"ץ סידור) און דארטן זאגט מען דעם לשם יחוד, ס'איז נאך א פעולה אינעם ערנסקייט פונעם זמן, ס'מאכט עס מער אפציעל ווען מ'נעמט א דיקן סידור מער ווי נעמען אזא איינצעלענעם בלעטעל אדער א דינעם קונטרס און זאגן דערון דעם נוסח.

דער וואקסענעם לעכט האט דאך אזויפיל חן, סיי ווען מ'וויל אפמשל'ן א אלטע לעכט מאלט מען אים אפ אין א געלן קאליר מיט די ארפאגערינטע טראפן צו די זייט ווייל דאס איז די ארגינעלע קאליר, נו פארוואשע זאל איך צודעקן דעם בא'חנ'ט לעכטל מיט זילבער?..... לאמיר אים לאזן ארגינעל...,
ס'איז דא מנהגים שונים, אסאך מנהגים איז צו נעמען דעם שמש וואס מ'צינדט אן און דאס בלייבט דער שמש יענע נאכט, ווידער אסאך פירן זיך צו האבן א שמש פון אויל און נאכן צינדן ווערט דער וואקסענע שמש – אנצינדער אויסגעלאשן, אבער הכל מודים אז מ'מאכט א ברכה מיטן שמש אין די הענט, נו פארוואשע זאל מען זיך אויסקלויבן דאס קלענסטע סייז לעכטל?.... איז דען נישט מער כבוד צו מאכן א להדליק נר חנוכה מיט א שעשה נסים אויף אביסל א גרעסערע וואקסענעם לעכטל?....
(אוי איז געוועהן געלעכטערס אין מקוה איד'ס שטיבל פאר א יאר ערב חנוכה ווען אני הקטן האב זיך אויסגעקליבן א וואקסענעם לעכטל...., דער מקוה איד האט גלייך געזעהן מיט וואס פארא סחורה ער האט דא צו טון, היות איך האב אים אפגעפסל'ט כמעט אלע לעכט מיטן אויסרייד אז רוב לעכט זענען צו קליין, מיטאמאל זאגט ער מיר ער האט עפעס פאר מיר, ער איז אריין אין די בעק קלאזעט און ארויס געברענגט 2 גרויסע וואקסענע לעכט שריים פון די יו"כ'דיגע עמוד לעכט....., די קלענערע פון זיי האב איך גענומען און באשלאסן אז ס'איז פיין....., דער עולם ארום האט זיך פיין אונטער געשמייכלט... אבער איך האב געהאט א שמחת חנוכה מיט אזא גראבן לעכט אין די האנט האט זיך געזאגט א להדליק נר חנוכה מיט א שעשה נסים אזש די ווענט האבן געציטערט.... מיט אט דעם לעכטל האב איך געצינדן יעדע נאכט מיין שמש פון אויל, און זאת חנוכה האב איך אים געלאזט אויסברענען ווי ער האט טאקע געברענט ביז צופרי.....)
(דער שאץ ארבעט אויף אלע פראנטן...., גיין אין מקוה, אנטון א בעקיטשע, אוועק ווארפן די גלעזלעך, דרייען קנויטן, ניצן א דיקן וואקסענעם לעכט, א גראבן יעב"ץ סידור, ס'לעבט זיך דא......)

ויהי נועם ד' אלקינו עלינו וגו' כוננהו....., מ'איז שוין גרייט, די קינדער זענען דא, די קינדער'ס מנורה'ס זענען שוין אויך גרייט, איצטער זאגט מען אזא נא! נא! מ'זעהט צו יעדער איז שוין דא, און מ'הייבט אן מיט א ברען אויפן חנוכה נוסח ברוך..... אהההההתה..... וכו',
זייט וויסן אז ס'שטייט אין יסוד יוסף אז די מלאכי מעלה קומען אראפ פון אויבן זעהן ווי אידן מאכן די ברכה להדליק נר חנוכה...., יא, ווי דו מיט דיין וואקסענען לעכטל זאגט שעשה ניסים מיט א שמחה, דאס איז א גדולה פאר די מלאכים און זיין קומען דאס זעהן!!!

דער טאטע דארף צינדן קודם און נאכדעם די קינדער (ס'איז אזוי להלכה מער אויסגעהאלטן), ווי אויך דארף דער טאטע זיכער מאכן אז די מנורה'ס פון די קינדער זענען צוגעגרייט כדת וכראוי, די קאלירדיגע לעכט זענען אריין געשטעקט געהעריג אין די קינדערישע מנורות, (אויב די לעכער פון די קינדער מנורות זענען צו ברייט קען מען זיי אנפילן מיט קלעי הנקראי פלעי דאו און דערנאך אריין שטופן זייערע לעכטל אינעווייניג) אייייי הנירות הללו אנו מדליקין...... על נסיך... ועל ישועתיך..... דאס נייע פלעמל הייבט אן צו שפרינגען מיט אזא פרישקייט כאילו ער טאנצט אונטער פון שמחת היום,

איצטער כאפ א בליק אויפן זייגער פון ווען די האלבע שעה הייבט זיך אן....., יעצט קענען די קינדער צינדן (במקום שנוהגים אז די קינדער צינדן אליין) ווארט אויס זייער צינדן, לאז יעדן מאכן א ברכה להדליק נר חנוכה און דערנאך קען מען זינגען מעוז צור וכו' הזמירות הנהוג, ס'איז שיין ווען דער טאטע קען זיצן מיט די קינדער ארום זיין מנורה און זינגען זמירות לחנוכה, מ'קען זינגען וואס קומט אונטער די האנט, אבי מ'זינגט לכבוד חנוכה שקבועה רבותינו להלל והודאה,

די האלבע שעה ווערט שיין אנגעפילט מכל מיני זמירות שבעולם (וועלכע ניגונים צו זינגען אויפן וועלכן פיוט האט אונזער קאלעגע לחיים ולברכה מייסד געוועהן א באזונדערע אשכול אין היכל הנגינה, עיי"ש ותמצא נחת). ווען מ'ענדיגט די האלבע שעה מאכט מען זיכער אז די מנורה איז מסודר אויף א פלאץ ווי די גאנץ קליינע וועלן דאס נישט אומווארפן, איינמאל ס'איז שוין דורך די האלבע שעה מוז ער שוין מער נישט ליגן דווקא ביים טיר פון דיינונג רום, ער קען ליגן אויפן טיש מער פארזיכערט, יעצט קען מען טועם זיין בסעודת הרשות פון די פאנקעס, דאונאטס, אדער לאטקעס, לכבוד חנוכה.

שפילן דריידל
שפילן דריידל מיט די קינדער איז זייער א געשמאקע זאך, דא איז אויך גולטיג די כלל אז מ'מוז נישט דוקא אנהאלטן מסורת אבות מיט די געים'ס און די שפיל וויאזוי דאס גייט צו, מ'קען שפילן וויאזוי מ'וויל, און מיט וואס מ'וויל, צו אספערין קענדיס, ניסלעך, צו פעניס אדער גאר דיימס, אדער זאזא'ס...., פערצופאל פלעגט מען ביי אונז שפילן דריידל זייער שפאנענד און ציענד פאר די קינדער, דהיינו, אז ס'איז דא א באנק מיט אסאך (למשל) קענדיס, יעדע שפילער באקומט 6 צו 8 קענדיס, און די שפיל הייבט זיך אן, מ'בעט פונעם באנק א מספר למשל מוישי הייבט אן ער בעט 4 קענדיס פון באנק, מ'דרייט מיטן דריידל און מ'קוקט ווי ער פאלט,
נ' איז א גרויסע נישט – גארנישט,
ג' באקומט ער דאס גאנצע וואס ער האט געבעטן 4 קענדיס,
ה' האלב פון זיין פארלאנג 2 קענדיס,
ש' שטעלט ער אריין מדילי' אין באנק 4 שטיק לפי זיין בקשה,

קומט אויס אז ווען איינער בעט א פארלאנג ביים דרייען דאס דריידל איז ער אויף א ריסק צו פארלירן אדער געווינען, און אזוי דרייט זיך דער מזל, ביי איינעם שיינט די מזל מיט אסאך גימלעך, און ביי איינעם דרייט זיך די מזל פארקערט מיט אסאך ש'ס, און צומאל ווערט דער עושר א יורד, און דער יורד א עושר, לדעתי איז דאס א שטארק מוסר לעקציע און א היפשע וועג ווייזער אויס צולערנען די קינדער וויאזוי דאס לעבן דרייט זיך ווי א גלגל החוזר, היינט פארדינט מען, מארגן דערלייגט מען, און צומאל פארקערט היינט דערלייגט מען און מינוט שפעטער פארדינט מען...., ווי אויך אז מ'זאל האלטן קאפ נישט צו בעטן פון באנק אזא מספר וואס איז מער ווי זיין אייגענע פארמעגן, ווייל אויב אין פאל ל"ע ער וועט חלילה באקומען א שין וועט ער מוזן באצאלן ס'גאנצע מספר וואס ער האט פארגעלייגט, (א שטארקע לעסאן אין ביזנעס...)
דאס אז דער טאטע שפילט אליין מיט איז בכלל זייער א גוטע פילינג פאר די קינדער און ס'ברענגט א נאנטקייט, ווען האט נאך דאס קינד א געלגענהייט אז זיין טאטע שפילט מיט אים מיט א שפיל, ווייל מיינסטנס טאטע זיצן נישט אויפן פלאר מיט די קינדער און שפילן נישט העם העם מיט די קארעלעך..., יעצט יא.

חנוכה געלט
קינד און קייט ווייסט פון דעם זיסן ווארט "חנוכה געלט", פורים, כאטש וואס מ'גייט נאך געלט מבקר עד ערב האט זיך נאכנישט איינגעגעבן דעם נאמען "פורים געלט", פארוואס?, מיין מאמע זז"ג (פון פאריגן דור) זאגט מיר אז דאס איז בכוונה אזוי געווארן, ווייל געווענדליך געפאלן די גוי'שע חגאות אין די זעלבע צייט ווי להבדיל חנוכה, און היות זיי האבן אזא נארישע מנהג צו געבן מתנות, ובעיקר פאר די קינדער ווי מ'רעדט זיי איין אז דער יוזל קומט באישון לילה און ברענגט די מתנה פון הימל...., ער בכבודו ובעצמו לייגט עס אנידער אונטערן בעט אין חלום...., איז געוועהן א שטארקע קפידה במקומינו אלס חקות הגוי נישט צו געבן מתנות אין די טעג, צו מאכן א צווישנשייד פון די גוים, און פון דעם איז נשתרבב געווארן די מנהג צו געבן "חנוכה געלט",

זייער אסאך זאגן אז בזמנינו דארף מען מער נישט חושש זיין אויף די אלע ענינים וויבאלד די הבדל איז סייווי גרויס צווישן אידן און להבדיל די גלויביגע גוים, און מ'קען צוריק גיין צו מתנות, עכ"ז האלט איך אז געלט האט מער חשיבות ווי א מתנה, ראשית א מתנה איז נאר איינמאל א הנאה, ווידער געלט איז דא א הנאה צוויי מאל, איינס ביים באקומען די געלט, און צוויי ביים קויפן עפעס מיט די געלט, ווען א קינד קלויבט זיך צוזאם געלט כדי צו קויפן עפעס, איז דאס א עקסטרעמע הנאה פיל מער ווי ווען ער באקומט אליינס א מתנה,

שנית נישט אלץ קען מען צוטרעפן וועלכע מתנה צו קויפן, וואס איז פאסיג און וואס וועט צוטרעפן צום פונקט, ווידער מיט געלט פארשפארט מען דעם קאפ וויי, און זיי אליין קויפן זיך וואס זיי האבן ליב, אדער שפרן זיך צום נעקסטן געלעגנהייט צו האבן גענוג געלט צו קענען קויפן א גרעסערע זאך, אזא זאך וואס ער וואלט נישט באקומען אין איין חנוכה, קען ער קויפן מיט עטליכע חנוכה'ס צוזאמען.

קיצור די קינדער האבן זיך צוזאמען געקליבן געלט "חנוכה געלט" דארף דער טאטע שטיין אויף די וואך וואס מ'קויפט מיטן געלט, און אויך אויסלערנען די קינדער אז מ'קען אוועק לייגן געלט, אין א קאסע, ס'זאל זיך פארמערן ברוב הימים,
וויזוי גייט נאר דעי ניגון?... מיין זיידע און מיין באבע!!! האבן מיר געגעבן חנוכה געלט.... האב איך געקויפט א דריידל די שענסטע אויף די וועלט.....

סעודת חנוכה – פארטיס
וויפיל טינט און וויפיל קי בארד קענפלעך זענען שוין געדריקט געווארן איבער די טעמע פון "חנוכה פארטי'ס", טיפיקל שאץ אראפ צו רייסן די נארישע זינלאזע פארטיס, אבער ניין, נישט דאס איז מיין ציל דא, הגם ס'האט באמת נישט קיין פשט ווען איך מוז זיצן ביי א חנוכה פארטי הערן ווי מיין שוועגערן ליינט אויס א גראם אויף מיין ב"ב, וואס לויטעט איבער איר דורכפאל פון א צובראכענע קערידש....., נעבאך...., ליידיגע קעפ, ליידיגע מוחות, זיי פראבירן זייער פוסטקייט ארויף צו ווארפן אויף די מענער זיי זאלן ווערן אריין געשלעפט אין די שטותים והבלים, אבער אונז וויל מיר נישט פארקריכן פונעם קעפל "א טאטע אין יו"ט חנוכה" און אויב ווילן מיר שרייבן איבער חנוכה פארטיס וואלט דער קעפל געדארפט זיין "א מאמע אין יו"ט חנוכה", נאר וואס?, מ'קען נישט פיקסן די וועלט, אויב דער מצב איז אזוי דארף דער טאטע מיטגיין אינגאנצן,

קודם דארף דער טאטע זיכער מאכן אז די קינדער עסן געהעריג בעפאר מ'גייט ארויס צום חנוכה פארטי, כאטש ס'איז דא גרייט דארט במקום הפארטי א סעודה, דאך זאלן די קינדער עסן פון פריער מכח צוויי סיבות איינס דארט קען מען נישט קאנטרעלירן די קינדער צו זיי עסן צו נישט, און א קינד אן עסן איז נישט מן הישוב (צומאל מיט עסן אויך נישט....) און צוויי אז מ'עסט פון פריער זענען די קינדער מער רואיג ווען זיי קומען אן דארט, איי וועסטו פרעגן צו וואס שרייבן מיר דאס פאר טאטן אינעם טאטנס טאג בוך חנוכה?, איז די תירוץ ווייל די פרוי איז ביזי מיט איר סאלאט אדער גראם וואס זי דארף טראגן צום פארטי ממילא האט זי נישט קיין צייט צו געבן צו עסן פאר די קינדער, וועסטו עס שיינערהייט טון....

וויאזוי די מנהגים ביים חנוכה פארטי זעלבסט איז ווייס איך נישט, ווייל אין יעדע מקום פירט מען זיך אנדערשט, דער עיקר אז מ'זאל האלטן א אויג אויף די חברה מ'זאל זיך נישט צוזאם כאפן און פארמיידן קריגערייען צווישן די חברה....

בעיקר קען מען און מ'דארף לייגן א דגוש אז די חנוכה זאלן ווערן אויסגעטייטשט אויפן תורה'דיגן וועג, אז די לעכט זענען הייליג ווער עס קוקט אריין אין די לעכט באקומט הייליגע אויגן, און מיט די חנוכה לעכט ווערט נשפע א רוח ממרום צו פארשטיין בעסער דאס לערנען,

כי נר מצוה ותורה אור,

א טאטע חודש תשרי פערדע טייל

2010-04-29T15:27:00.000-07:00

א טאטע חודש תשרי 4'דע טייל

מ'שטיי מיר אצינד חוה"מ סוכות צווישן די ערשטע טעג און די צווייטע טעג סוכות, איך ווייס נישט וויפיל מענטשן קומען אהער אן צו ליינען אין די חוה"מ טעג, פשוט ווייל מ'איז נישט אין די ימי המעשה מ'ליגט נישט אין די קאמפיאטער וועלט, ממילא גלייב איך אז נישט צופיל וועלן זיך אומגעקוקן אויף מיינע כתבי ידות על הקי בארד,
"בלעקבעריס" זאת נחמתי.... ווייל אפי' איינער איז נישט אין די ימי המעשה און ארבעט נישט אין אפיס מיטן קאמפיאטער וועט ער אויפן שווארץ בערי זעהן אז שאץ האט א חידוש..... וחברא וחברא אית לי' איבער צו געבן פאר די נישט בלעקבערי האבער'ס אז דער שרייבער שרייבט ווייטער ווי א טאטע'לע..... אפי' אין סאמע חול המועד....

ב"ה די ערשטע טעג זענען פאראיבער שיין און פיין, איצט דארף מען זיך גרייטן צו די צווייטע טעג, הושענא רבה, שמיני עצרת, און שמחת תורה, ווען מ'רעדט פון אזעלכע פארנומען 3 טעג, איז זייער שווער צו געבן כללים פאר גאנצן כלל, אין דער צייט וואס יעדער פירט זיך מיט זיינע מנהגים שונים לפי זיין מסורה און זיין חסידות און איינס איז ווייט פונעם אנדערען כרחוק מזרח ומערב, און ווען מ'דארף נאך אין די שטארק פארנומענע טעג זיין א טאטע פאר קינדער איז כמעט נישט מעגליך צו געבן קיין עצה כללית,
עכ"ז אי אפשר בלא כלום, עפעס מוז מען דאך יא, וועל מיר זיך מוזן מצמם זיין צו א קו און א מהלך.

הושענא רבה
הושענא רבה היייבט זיך באמת אן ביינאכט צו ביים קויפן די הושענות, בינדן מיט לולב בלעטער, ווי אויך ליינען משנה תורה (וואס איז נישט איינגעפירט אין אלע קרייזן) אבער תהלים בליל הושענא רבה איז א מנהג בכל תפוצות ישראל (ראי' לזה די באזונדערע יה"ר פון ליל הושענא רבה) ס'באדערט מיך ווען איך זעה אינגעלייט דרייען זיך ארויס פון תהלים זאגן הו"ר ביינאכט מיט א תי' אז מ'איז מיד, (נו וודאי איז ער מיד, נאכן בארדענען 4 טעג חוה"מ וואלט איך אויך געוועהן מיד) א פלא, דוקא דעי אידן וואס קענען בלייבן אויף ביז פארטאג'ס ווייל זיי ווילן אנהייבן תהלים הערשט נאך חצות זיי קענען זיין צוריק הו"ר צופרי צייטליך צום דאווענען, ווידער די וואס יאגן זיך אהיים פרי ביינאכט ווייל זיי זענען מיד זיי קענען זיך אויס נישט אויסרישן צום דאווענען צייטלעך....
איין מינוט ווי בין איך דא פארפארן.... לאמיר צוריק אריין גיין אין מס' הטאטע....
א טאטע וואס האט שוין א גרעסערע יונגל, דארף אים אויסלערנען הו"ר ביינאכט צו זאגן עטוואס תהלים, א ספר, א יום, 20 קאפיטלעך, עפעס תהלים.

הו"ר צופרי, היות ס'איז א היפש לענגערע דאווענען, זאל מען זיכער מאכן אז די קינדער עסן פארן דאווענען צו דער זעט, און רוב מקומות ווערט מען פארטיג הו"ר בערך 12 – 1 דאס דאווענען, ווידער אין סאטמאר ענדיגט מען גאר גאר שפעט, איז וויכטיג אז (א סאטמארע) זאל אלע צרכי יו"ט (וואס דער טאטע דארף טון) צוגרייטן פאר מ'גייט אין שול, למשל צוגרייטן די לעכט, די קינדער פענער / ס"ת, הקפות'לעך, ווייל אז נישט ווערט א בהלה פארן זמן אז השם ישמרינו (פארשטייט זיך אז מיט א נאטיץ צעטעל וואלט אלעס געוועהן מסודר, אבער חוה"מ שרייבן??, אפשר א נאטיץ אויפן סעל יש לצדד...)

מ'קען באלוינען די קינדער, אז די קינדער וועלן דאווענען שיין וועלן זיי קענען באקומען גלייך נאך הלל די רינגעלעך פונעם לולב... (איר וועט נישט גלייבן וואס פארא מציאה דאס איז פאר זיי....) און ווער ס'וועט זאגן שיין הושענות וועט אפשר קענען באקומען עפעס פון די ד' מינים נאכן דאווענען, אדער דעם אתרוג, (אפשר גאר דעם פיטום...) אדער דעם לולב (אפאר בלעטער, ווייל דאס איבריגע לייגט מען אוועק אויף שריפת חמץ) אדער די שמעקעדיגע הדסים... מ'זאגט נאך נישט אויס ווער ס'באקומט וואס.....
(איך בין זיך נוהג אייביג אז ווען איך בין מבטיח לייג איך אלס אריין א אפשר, ווייל אז נישט קען מען האבן טענות, האסט אליין געזאגט......)

שמיני עצרת שמחת תורה
כאטש וואס די צווייטע טעג סוכות פארברענגען אידן מיטן טאנצן און זיך פרייען מיט די תורה, דארף מען אבער נעמען אין קענטעניס אז די קינדער נעמען א גרויסע טייל אין אזא יו"ט, אין אלע דורות ווי מ'מאכט נאר אויף א ספר, א מעשה ביכל, זעהט מען אז שמח"ת האט מען געמאכט א עסק מיט די קינדער,
קלענער שול'ן זענען בדרך כלל בעסער אויסגעשטעלט פאר קלענער קינדער ס'איז דא עקסטערע רינגען ווי די קינדער קענען זיך אויסטאנצן און זיך אויסהוצקען, ווי אויך איז א קלענער שול מער אזא משפחה די קינדער קענען זיך שוין גוט פון אגאנץ יאר און שמח"ת טאנצן מען זיך גוט אויס צוזאמען, אויך קען זיך דער טאטע אליין זיך לעבעדיג מאכן מיט די קינדער אין א קלענערע שול, און מ'קען אפי' ברענגען גאנץ קליינע קינדער זעהן ווי מ'טאנצט מיט די תורה.

ווידער א גרויסע שול וואס ווערט געפירט דורך רבי'שע הקפות, אפשר פאר גרעסערע קינדער איז דאס אינטרעסאנט, אבער א גרויסע פילע שול איז נישט אויסגעשטעלט פאר קליינע קינדער, און אפי' די גרעסערע קינדער וואס האבן א אינטרעסע אין די גרויסע הקפות איז דאס נאר מיט די חוש הראי' (אפשר מיט די הענט אויך, ווארום זיי פאטשן ווען דער רבי גיי פארביי נעבן זיי...) אבער פיזיש טאנצן זיי נישט, ס'איז קלאר אז אפי' גרעסערע יונגלעך האבן ליב הקפות ווי זיי קענען טאנצן אליין, ממילא לדעתינו מוז מען דאס אביסל אויסגראדן.

איז אזוי, שמיני עצרת איז בדרך כלל נישט מעגליך צו צוטיילן און טאנצן אויף ביידע חתונות, אדער מאכט מען גרויסע הקפות אדער קליינע הקפות, ווידער שמח"ת ביינאכט איז שוין יא מעגליך צו מאכן אלע ביידע ווייל בדרך כלל איז מען מאריך מיט די הקפות שמח"ת לענגער אדער מ'פאנגט אן שפעט ממילא איז דא א מעגליכקייט צו מאכן ביידע, מ'קען זיך קלויבן א שול סיי ווי (שמח"ת קען ען טאנצן איבעראל קיינער פרעגט נישט קיין קשיות) דארט ווי די קינדער זענען באקוועם (אדער דארט ווי ס'ווייב קען צוברענגען דאס קליינע) און מאכן זיכער אז די קינדער זאלן זיך אויסגעבן לכבוד התורה מיטן גאנצן ברען.

א קליינע נקודה פאר איינע וואס האט אויך מיידלעך אין שטוב, אז ס'איז כדאי צו טאנצן הקפות אין אזא שול ווי ס'איז דא א גוטע וויאו און מ'קען געהעריג אראפ קוקן פון די ווייבער שול צו די מענער שול, פאקטיש גייען נישט די מיידלעך אין שול סתם אזוי, אבער שמח"ת האבן זיי א עקסטערע הנאה אהיים צו קומען און זאגן זיי האבן געזעהן טאטי טאנצן מיט די תורה פון די ווייבער שול.... ווי אויך אויב האבן זיי געזעהן זייער ברודער יענקי טאנצן מיט א בעבי תורה... און טאטי האט אויפגעהויבן זייער בעבי לייבי און געטאנצן צוזאמען, (איך זאג אז א גוטע ווייבער שול איז וויכטיג פאר די טעכטער, ס'איז באמת וויכטיג פאר דאס ב"ב אויך זאל זי אויך קענען זעהן ווי אירע קיואוט יונגלעך טאנצן הקפות, אבער דאס האט דאך שוין נישט צו טון מיט א טאטע אין חודש תשרי.......).
(עטליכע יאר צוריק האבעך געטראפן ביי די הקפות א חבר פון ישיבה ער וואוינט ערגעץ אויסער די שטאט, איך פרעג אים ווי האסט דא אריין געבלאנדשעט? כ'האדיך שוין נישט געזעהן א גוטע פאר יאר, זאגט ער מיר אז ער איז דא אויף יו"ט אין שטאט און זיין פרוי האט אים געזאט ער זאל אהער קומען טאנצן מיט די קינדער ווייל דא איז דא א גוטע ווייבער שול אזוי וועט זי קענען גוט זעהן....)

קינדער האבן ליב פארשינדענע ערליי הקפות, דעריבער אז מ'ווידמענט א שטיק צייט ארום צו גיין זעהן אנדערע קהילות ווי מ'טאנצט איבעראל אנדערשט איז דאס שטארק קאלירפול פאר די קינדער, (קען זיין דו האסט נישט קיין געדולד, אדער אז דו האלסט אז דער רב פלוני איז א ליידיגייער... מאכט נישט אויס, די הקפות זענען שיין גיי אריין אהין מיט די קינדער.....)

דאס וויכטיגסטע זאך זיך צו פארשפארן עגמת נפש איז זיך אפצושמועסן מיטן ב"ב געהעריג 3 מאל (ווי חז"ל זאגן ביים עומר מעגל זה מעגל זה מעגל זה) קיין טעלעפאנען איז נישטא און מ'קען ווערן נערוועז אויף טויזנט, מאך זיכער ווען דו שמועסט אפ מיטן ווייב א פונקטליכע זמן א פונקטליכע פלאץ ווי מ'גייט זיך טרעפן ווי זי ברענגט דעם קליינעם צו די הקפות, מארסי ביי פען 8 אזייגער? מארסי ביי פען 8 אזייגער? מארסי ביי פען 8 אזייגער?..... אז נישט ווערט א מיספארשדענדעניש נאכן ווארטן א האלבע שעה קומט זי אן זי זאגט אז זי האט געמיינט 8:30 אדער פארקערט זי ווארט א האלבע שעה אומזיסט, אדער קומט זי אינגאנצן נישט ווייל זי ווארט אויף לי ביי פען אנשטאט מארסי ביי פען....,
הגם דאס האט באמת צו טון מיט שלום בית אבער די מציאות איז אז ווען מ'לייגט נישט קיין דגוש אויף אזא פונקטליכע אפשמועס ליידן צום סוף די קינדער דערפון... כידוע לי"ח.

שמחת תורה בייטאג
פאר די אלע וואס ליידן פון ערב שבת חנוכה דיסארדער... (עי' מיין ארטיקל ערב שבת חנוכה דיסארדער) שמח"ת בייטאג קומט דאס ארויס אויף א שטערקערע אופן..., ס'איז דא חיובים פאר זיך און פאר די קידנער, מ'דארף עולה זיין, ליינען אין הערן די קריאה פון 3 חתנים, כל הנערים, ס'טוט זיך...., די פרעשור ווערט זייער שטארק,
נא וואס טוט מען?, איך גלייב אז יעדער האט שוין מסתמא א אויסגעטרעטענע מהלך וואס און וויאזוי ער פירט זיך, אבער הכל מודים אז ס'מוז זיין א מהלך, מ'מוז האבן א פלאן וואס מ'גייט טון, וויאזוי, און ווי,

ווער ס'דאוונט לכתחילה אין א קלענערע שול דער האט דאך לגמרי נישט קיין פראבלעם, דא הייבט ער אן דא ענדיגט ער דא איז ער עולה דא זענען זיינע קינדער עולה, דא ברענגט מען דעם קליינעם צו כל הנערים, דא מאכט ער קידוש, דא הערט ער ליינען, און דא דאוונט ער מוסף, די פראבלעמען מאכן זיך נאר ביי דיע וואס דאווענען אין די גרויסע שולן און מ'צוהאקט דעם סדר אויף פיצלעך, די קינדער זענען עולה פארן דאווענען, ער דאוונט, ער מאכט קידוש, ער נעמט זיין קליינעם עולה זיין דעם כל הנערים, ער הערט ליינען הערשט נאכדעם טאנצט ער די הקפות, און דאוונט מוסף, הקיצור א צופארענעם סדר, לדעתי איז דאס נישט קיין עסק, הן ס'איז בעצם נישט מסודר, והן אז לפי הסודר והמחזור איז עס נישט מסודר, איך פארשטיי אז עולה זיין פארן דאווענען האט מען געמאכט כדי צו פארגרינגער'ן דעם טרעפיק, אבער איך טראכט אייביג צו מיר, וואס איז דאס דעס עולה זיין יעצט?, בשלמא נאכן דאווענען נאך די הקפות מ'איז עולה און מ'ליינט איבער און איבער, גוט אזוי איז דאך די נארמאלע סדר יעדן שבת ויו"ט אז נאך אתה הראת ליינט מען, נאר שמח"ת טאנצט מען הקפות פארן ליינען און ווען מ'ליינט שוין ליינט מען איבער, און יעצט בין "איך" עולה, אבער פארן דאווענען? וואסי יעצט?, סתם אזוי מ'ליינט מ'ליינט איבער און איבער איך פיל עפעס ס'מאכט נישט קיין סענס....

דאס ערשטע וואס מ'דארף צו וויסן ווער ס'האט קינדער אז שמח"ת בייטאג טאר מען נישט אויפשטיין שפעט, איך וואלט אראפ געשטעלט אזא סדר פאר איינעם וואס דאוונט אין א גרויסע שול, שטיי אויף צייטלעך, כאפ א שטילע מנין בערך 9:30 הייב אן שחרית, הלל, אתה הראת, 7 הקפות ארום דעם בלעמער, און ליינען עולה זיין זיך מיט די קינדער, מיטן כל הנערים אינאיינעם, (אויב מ'האט שוין א גרעסערע קינד קען מען אים שיקן אויפיקן דאס קליינע צו כל הנערים) הער דא חתן תורה, חתן בראשית, חתן מפטיר זאגן די הפטורה, נאך די הפטורה ביסטו פטור, ווילסטו קענסטו יעצט דאווענען מוסף אז נישט עוד היום גדול...., יעצט איז די זייגער בערך 11, קען מען מאכן קידוש רואיג מיט די קינדער, עסן עפעס א נארמאלע שטיקל עסן (קרויט לאז פאר שפעטער...) דו ביסט רואיג, די קינדער זענען רואיג, יעצט קען מען גיין צו די גרויסע הקפות, און דארטן זיך פלאצירן.

נאך די גרויסע הקפות קען מען דאווענען מוסף (אויב האט מען נישט געדאוונט פריער) און מ'קען עסן א סעודה געזונטערהייט (מיט קרויט), און זיין צוריק צייטלעך צו נעילת החג, נאכאמאל יעדער קען טון וואס ער וויל און וואס ער האט ליב, אבער ווי פריער געזאגט מוז מען זיין באשטומט וואס מ'וויל און וואס מ'גייט טון,

ווען מ'ווארפט נאש אין שול גרייט אן א בעד פאר דיין זון, ער זאל זיך אריין לייגן די סחורה אין בעג, קודם אז ער זאל האבן ווי צו האלטן די סחורה, ווייל אז נישט קען די בכיות זיין זייער גרויס אז ער האט שוין כמעט געהאט נאך דריי קענדיס און ס'איז ארויסגעפאלן פון זיין הענט...., און נאכדעם דארף ער א בעג אז ער זאל נישט עסן אלע זיסקייט אין איין טאג, זאג אים אז מ'קען דאס האלטן פאר די נעקסטע פאר וואכן צו עסן יעדן טאג איינס, איך ווער פשוט דיזי צו זעהן אזויפיל נאש און קענדיס מיט זאזא'ס אין איין קינד'ס האנט, אוועק נעמען קען איך נישט, אבער מדחה זיין קען מען, מ'קען אים קאנוויסן אז ער זאל דאס אנגרייטן אויפן עתיד, איינמאל א קינד איז מחליט אז נישט אלעס איז פאר היינט איז שוין גרינגער מעביר צו זיין די סחורה.....

במשך די יו"ט דארף מען בכלל זיין באמת בשמחה, (די גר"א האט געזאגט אז שמחת יו"ט איז די שווערסטע מצוה) און ווייזן פאר די קינדער אז מ'פרייט זיך מיט די תורה, מ'פרייט זיך אז מ'איז א איד, די זיסע ברכה וואס ווערט געזאגט טויזנטער מאל שמח"ת "אשר בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו" דאס איז אונזער שמחה און יעצט איז די זמן וואס מיר גיבן דאס ארויס פון הארץ, ווי שלעכט גייט פאר א גוי וואס האט נישט קיין טעם פון זיין לעבן וכו' וכו'.....

ווען מ'רעדט פון אמת'ע שמחה, איז דא א קבלה פון היייליגן ר"ר מילך (דער קאמארנה ברענגט עס ועוד) אז די צווייטע טעג סוכות זאל מען נישט טרינקען קיין משקה המשכר ביז נאך די הקפות בייטאג צוליב וזר על יתערב בשמחתינו, הגם ס'איז באמת מסתמא א מנהג דורי דורות אז מ'טרינקט שמח"ת ווייל ווען נישט וואלט מען נישט מתקן געוועהן צו טוישן דעם דוכענען פון מוסף צו שחרית, אבער אלס א טאטע פון קינדער דארף מען האבן דעת, און מיטן טרינקען אלקעהאלישע געטראנקען קען מען פארלירן דעם דעת און די צורה פון א טאטן צו זיינע קינדער, וואס ווי פארשטענדליך אז א טאטע טרינקט זיך אן און צופירט זיך מיטן נכנס יין יצא סוד דאס איז עושה רושם אויף די קידנער זייער נישט גוט, ווילסט טרינקען זייער גערן, נאך די הקפות, אדאר אגאנץ יאר, בשעת די הקפות האב אמת'ע שמחה, דו זאלסט טאנצן, נישט די אלקעהאל זאל טאנצן אין דיר....

מוצאי שמחת תורה, איז א מנהג ישראל צו זאגן פאר די קינדער צוריק אין חדר אריין.........

א מקור ביטע?......

א גוט קוויטל

א טאטע חודש תשרי דריטע טייל

2010-04-29T15:20:00.000-07:00

א טאטע חודש תשרי דריטע טייל / ט.ב. שאץ מאץ

צווישן יו"כ און סוכות, אַה! אזעלכע לעכטיגע טעג, דער הייליגער חת"ס האט מחמת גרויס שמחה וחדוה זיך נישט געקענט מצמצם זיין צו לערנען זיינע שיעורים קבועים האט ער אין די טעג מחבר געוועהן זיינע שירי קודש פון גרויס דביקות.

קיינער איז נישט היינט אין אזא מדריגה, אבער לכה"פ העכער פון אגאנץ יאר איז מען דאך זיכער, ריין ציכטיג ווייס, אראפ מיטן פעקל חטאים, דאס ניי יאר שמעקט נאך פון פרישקייט, איז דאך זיכער א זמן וואס נויטיגט זיך די ריכטיגע הכנה, הן לערנען הלכות, והן זיך צוגרייטן צו זיין א טאטע פאר די קינדער יו"ט סוכות,

בויען די סוכה האמיר שוין גערעדט בארוכות (אין חודש תשרי צווייטע טייל), אבער נוי סוכה דאס איז זיכער א חלק וואס געהערט צו די טעג פון צווישן יו"כ און סוכות, דא איז אויך גולטיג די כלל וואס מיר האבן געשריבן "א טאטע ביים סדר" ווי מיר האבן מסביר געוועהן אז א יונגערמאן וואס וויל אנהייבן פירן א סדר טיש און דערזעהט זיך מיט א ליידיגן סדר טיש זאל ארבעטן צוביסלעך, קויפן עכטע זילבער שטיקער יעדעס יאר איינס, נישט פאלשע זילבער אלעס אויף איינמאל עיי"ש ותמצא נחת, ווען א יונגערמאן האט א אייגענע סוכה און וויל דאס אויסצירן שיין, אויב טויג ער אדער זיין בני בית צו מאכן שיינע שטערן'ס און נוי סוכה, זאל ער ענדערשט גיין צוביסלעך צולייגן יעדעס יאר נאר און נאך, וואס ברוב הימים וועט ער זיך דערזעהן מיט א פולע סוכה פון אייגן געמאכטע נוי סוכה, וואס וועט אים געבן א עונג יו"ט, ווי אויך וועט עס געבן א שטופ פאר די ווייב און קינדער צו מאכן נאך שיינע זאכן אנצופילן די סוכה,

ווידער אויב מ'קויפט נוי סוכה און מ'פאקט אן די סוכה דערמיט ווייל מ'מיינט אז די סוכה מוז זיין פיל אפי' דאס ערשטע יאר, סיי ס'קאסט אסאך געלט, און סיי ס'ברענגט נישט צו עכטע אייגענע שמחת יו"ט עכ"פ זיכער נישט די זעלבע שמחה ווי ווען מ'זעהט א סוכה פיל מיט אייגן געמאכטע זאכן, אזוי אויך ווען קינדער מאכן אייגענע זאכן אפי' ס'איז אין זיינע אויגן נישט אזוי שיין, אבער ביים קינד'ס אויגן איז דאס יא שיין, זיי מייחד א באזונדער פלאץ אין די סוכה פון זיינע / זייערע נוי סוכה, אז זיי זאלן האבן א שמחת יו"ט יעדעס מאל זיי קומען אריין אין די סוכה און זעהן זייערע נוי סוכה הענגען.

בכלל איז שענער היימיש געמאכטע נוי סוכה ווי פארטיגע געקויפטע סוכה, וואס איז נוי סוכה? הידור מצוה, וועמענס הידור? דיינס צו לודמיר?, חוץ המעשה וואס ס'שטעכט מיר אין די אויגן ווען איך קום אריין אין אידישע סוכות איך זעה ווי די גאנצע סוכה איז באצירט מיט שטעכעדיגע קראצמעך בליטשעדיגע זאכן, אפשר דער ברייטער עולם ווייסט פונקטליך וויאזוי די חברה באצירן זיך אויס די שטובער אויף קראצמעך, אבער די אלע וואס האבן עס שוין יא געזעהן ווייסן אז די גלויביגע גוים באצירן זיך אויס זייערע היייזער מיט די שטעכעדיגע נוי (קראצמעך) סוכה לכבוד זייערע חגאות און געטשקעס, איך קען נישט זאגן אז ס'איז א עוולה ח"ו וואס אידן טוען מיט די נוי סוכה, אבער מיין געפיל לאזט עס נישט ניצן... (קען זיין ס'איז מיין אייגענע געפיל),

בשעת'ן הענגען די נוי סוכה קען מען ווי מער אריין מישן די קינדער, סטעפלען, קלעבן, הענגען, ווי מער זיי נעמען א טייל אין די סוכה אלץ מער געפיל האבן זיי צו די סוכה, ווען א קינד לייגט עפעס – קלעבט עפעס נישט אויפן ריכטיגן פלאץ, פאר דו גייסט שרייען אויף אים, מאך זיכער אז די שכנים הערן נישט אונטער כאטש דו ביסט ארום גענומען מיט 4 ווענט אבער די חוש השמיעה ארבעט געהעריג דורך די דינע סוכה ווענט..., צוקלאפ נישט דאס קינד'ס חשק צו די סוכה,

ווען די גאסן זענען פיל מיט ארבע מינים טישלעך, קען מען זיך מאכן צייט ארום צו גיין קויפן פסול'ע / כשר'ע ד' מינים פאר די קינדער, אני כשלעצמי האב אזא נערוו אז קיינער זאל נישט צורירן מיינע ד' מינים (חוץ דעם פראבלעם פון קנין לקטן דעם ערשטן טאג סוכות, הין און צוריק כידוע) דעריבער קויף איך א באזינדער סעט פאר די משפחה, און מיין עלסטע טראגט דאס אין שול צו די נענועים, אויף דעם סעט שני זענען די קינדער בעל בית, זיי קלויבן דאס, איך גיי מיט אויף די גאס און מ'קלויבט א כשר'ע אתרוג (כשר נישט הדר) א כשר'ע לולב, הדסים ערבות, וואס אין די זעלבע צייט לערנען זיי זיך צו די הלכות וועלכעס איז כשר און וויאזוי מ'קוקט ד' מינים באגלייט מיט א געבוירענע געפיל צו די מצוה, איך מיין אז ס'איז א מנהג טוב, איך הייס קיינעם נישט נאכטון מיין מנהג, נישט יעדער האט די איבריגע פאר דאללאר, אבער גיין חול המועד האלטן אדער צו שיקן די קינדער אויף א נארישע פלעי איז דא געלט, יא?, אפאר דאללאר פאר א מצוה שאדט נישט....
(סימיר גוט, דער שאץ לייגט צו נאך א הוצאה צום יו"ט ליסט.... איך בין אבער פעיר און יושר'דיג איך נעם אראפ די הוצאה פון קויפן פארטיגע נוי סוכה.... זעמיר אויסגעגליכן?...)

בכלל איז אינטרעסאנט פאר קינדער צו זעהן אלע מיני צורות פון אתרוגים, קליינע, גרויסע, קרומע, און שיפע אתרוגים, מיינע קינדער ווילן אלס גיין צו א געוויסן אתרוג סוחר וואס האט אויסגעשטעלט אלע מיני פאני אתרוגים, פשוט ס'איז אינטרעסאנט דאס צו זעהן און האבן א השגה פון אזא אתרוג גרויס ווי א מעלוינע כדעת ר' עקיבא...

שמחת יו"ט איז עפ"י הלכה, דעריבער איז א טאטע מחיוב צו קויפן און געבן מתנות פאר די ווייב אין קינדער, וואס צו קויפן פארן ווייב.... לאז איך פאר א צווייטן, קויפן פאר די קינדער איז א וויכטיגע זאך און ס'איז גוט בגשמיות אויך, פאקטיש איז יו"ט ליידיגע טעג ווען די קינדער גייען נישט אין חדר / סקול און ווען א קינד גייט ליידיג.... בעסער מ'רעדט נישט, דעריבער איז וויכטיג אינזינען צו האבן פאר יו"ט איינצוקויפן מתנות פאר די קינדער, וואס אין איין וועגס וועלן זיי פארברענגען די יו"ט טעג מיט די מתנה, מ'קען קויפן פאר יונגלעך ליין ביכער, פאר מיידלעך א נייע דאלי, פאר די קליינע יונגלעך א נייע קארעלע, (נו אוודאי א מיידל א דאלי און פאר א יונגל א קאר, האסט שוין געזעהן פארקערט?, א יונגל מיט א דאלי און א מיידל מיט א קאר?, אפי' ווען יא דער יונגל האלט דעם דאלי עפעס אזוי נישט עכט אזוי אום רחמנות'דיג ער כאפט אים ביים קאפ ביים פיס ציט אים די האר...., מיידלעך האלטן אייביג די דאלי ווי עכטע בעבי'ס.... קיינמאל נישט מיטן קאפ אראפ אדער ביי די האר....)
דאס קויפן די מתנות דארף זיין פאר יו"ט, אבער דאס טיילן די מתנות בעצם דארף זיין אין יו"ט אליין.

ערב סוכות
איז זייער א אנגעצויגענע טאג, נישט ווי אנדערע ערב'ס וואס מ'טוט נישט גארנישט, נאר מ'טוט באמת יא, מוז מען סך הכל צוקומען צו א ליסטע אין א נאטיץ ביכל אראפ צו שרייבן אלע זאכן וואס צו ארלעדיגן היינט, מ'דארף קויפן דאס און דאס, מ'דארף נאך ענדיגן די סוכה, מ'דארף בינדן דעם לולב, ועוד ועוד, ווען די ליסטע איז אפגעשריבן ווערט די פרעשור קלענער,
איין זאך קען מען אראפ נעמען פון די ליסטע, דאס איז א שינת צהרים...., כ'האב געפינען שטיין אין עטליכע ספרים אז פונקט ווי מ'עסט נישט סמוך לחשיכה כדי מ'זאל עסן דעם ערשטן כזית אין די סוכה לתאבון, אזוי אויך זאל מען נישט שלאפן ערב סוכות כדי אז די שינה בסוכה ביינאכט זאל זיין לתאבון...., איך שרייב עס ווייל ס'איז א חידוש....

בינדן דעם לולב איז אויך א זמן וואס מ'קען אריין מישן די קינדער, מיטן מאכן רינגעלעך... ובפרט אז מ'נעמט אזא רינגלע וואס זיי האבן אליין געמאכט איז דאס ווערד פארן קינד כל הון דעלמא, ווי אויך דארף מען פאר יו"ט זיך מסדר זיין די פאטענטן וויאזוי מ'וויל די ד' מינים זאלן זיך האלטן פריש, מאכן זיכער די שלאק ארבעט, און אלע צוגעהערן צו סוכות נאך פארן זמן הדלקה"נ.

סוכות
קינדער האבן געווענדליך זייער באשטומטע פלאץ ביים טיש וואך איין וואך אויס, ווי דאס קינד לייגט לייגט זיין האנט, זיין לעפל, זיין טעללער, אין א סוכה איז שוין די מעשה גאר אנדערשט, די טיש איז קליין, די פלאץ איז קליין, די טיש איז שמאל, אלע קינדער זיצן אויף א באנק אנשטאט באזונדערע בענקלעך, די גאנצע זיצעריי איז אנדערשט, דעריבער קען אויסברעכן א מחלוקה צווישן די קינדער, איך וויל זיצן דא, אבער איך בין עלטער איך דארף זיצן דא....., אין אזא מצב איז שווער צו מאכן סדר ווייל אלע שכנים האלטן מיט און הערן זיך צו צום קינדער כאר...., דעריבער א טאטע וואס האלט אז ס'קען געשעהן אזא פאנטשער מיט זיינע קינדער, זאל פון פריער קלאר מאכן יעדנ'ס באשטומטע פלאץ, יענקי זיצט דא, הערשי דא, און רייזי דא,

אויך דארף מען נעמען אין חשבון היות די טיש איז סוכה איז קלענער קען מען נישט האלטן אלעס אויפן טיש ווי יעדן שבת ווייל ס'איז נישטא קיין פלאץ פאר אלעם, ווי אויך איז דא די קפידה נישט צו האלטן קיין ליידיגע כלים נאכן עסן אין די סוכה, פארדעם איז כדאי אייצושפאנען די קינדער זאלן טראגן און ברענגען אריין און ארויס במשך די גאנצע צייט, יעדעס קינד מיט זיין פאסטן, קינדער האבן זייער ליב א סדר, מושי דו ביסט דער גבאי פון די גרעיפ דשוס, און לייבי דו ביסט די גבאי פון די פיש טעללערס.... און אזוי ווייטער.

בכלל דארף דער טאטע אריין ברענגען א שטימונג אין די סוכה אז די סוכה האט א קדושה ס'איז הייליג מ'טאר נישט שרייען און לאכן הויעך אין די הייליגע סוכה, די הייליגע אישפוזין זענען דא און מ'דארף זיין זייער וואויעל, אויסער דעם וואס ס'ברענגט אריין אמונה צו גלייבן אין זאכן וואס מ'זעהט נישט, העלפט דאס אז די קינדער זאלן זיך אויפירן בעסער און רואיגער נישט מטעם שטרענגקייט נאר מרצונם לרצון עליון.

לישב בסוכה, מ'דארף לייגן געוויכט אז מ'מוז עסן א כזית נאכן לישב בסוכה אן קיין הפסק, קינדער שלא צריך לאמו דארפן עסן בסוכה און מקפיד זיין נישט צו עסן חוץ לסוכה, דאס ברענגט אריין א קינד "לעול" המצות צו טראגן דעם עול אז ער קען נישט עסן ווי ער וויל, סתם כאפן א נאש, ער עסט נאר אין די סוכה, (איך זאג שטענדיג פאר די מענטשן וואס זיכן זיך צו באפרייען פון די אזוי גערופענע פרעשור פון קיום המצות, אז א מאס פרעשור איז באשערט פאר א מענטש ביזסטו דאס מקבל מתוך המצות הרי טוב, אז נישט וועט מען דיר נאכגעבן אנדערע פרעשור'ס פון הימל.... האלאו ס'איז א אפענע משנה.... כל המקבל עול תורה מעבירין ממנו עול מלכות ועול דרך ארץ וכו' וכו'),

א טאטע וואס שאקלט לולב ואתרוג זיבן טעג סוכות, און צייגט מיט דעם ווי די מדרש זאגט דידן נצח דער לולב ווייזט אויף נצחון הדין, פארוואס זאל מען נישט דעם ערשטן טאג אביסל מקדים זיין מיט א זריזות און ווייזן חביבות המצוה צום ערשטן מאל, וואס פארא פנים האט א שהחיינו אויף א לולב געכאפטערהייט סוכות צופרי ווען דער עולם דאוונט שוין אין שול אין גרויסן און ער שאקלט יעצט ווייל ער דארף א קאווע, ערליכע אידן זענען אויפגעשטאנען צום נץ שאקלען לולב, איך געדענק אלץ קינד מיין טאטע פלעגט מיר וועקן פארטאג'ס צום לולב שאקלען, איך בין אויפגעשטאנען געזאגן ברכת התורה געשאקלט לולב, און דערנאך האט מען געלערנט משניות סוכה...., היינט שטיי איך אויף פרי דעם ערשטן טאג סוכות אן א זייגער מיט אזא הרגש פונקט ווי צו א' סליחות, ס'איז מיר געבליבן איינגעבאקן אלץ א פשטות אז דעם ערשטן טאג סוכות שטייט מען אויף פרי... (היינט וואלט מען געזאגט אז א טאטע וואס וועקט אויף די קינדער צום נץ פייניגט זיינע קינדער.....) איך זאג נישט אז מ'מוז אויפשטיין צום נץ, אבער פריער מיט א שעה צוויי ווי סתם א שבת איז זיכער כדאי, דאס גייט דאך אריין טיף אין זייערע נשמות, ער זעהט ווי דער טאטע האט ליב א מצוה מיט דעם וואס ער שטייט אויף פריער צו קענען שאקלען מיטן לולב און אתרוג,
מיט א פריע אויפגעשטייעכטס זאגט זיך זיכער שטערקער דעם.... שהחיינו וקיימנו והגענו...... לזמן הזה....
דרום..... צפון..... מעלה...... מטה...... ס'ווערט אזוי אויסגעמישט די שמעק פונעם לולב און אתרוג מיט די סכך און די סוכה....., באגלייט מיט אזא תשרי פארטאגס ווינטל...., איצט קען מען גיין טרינקען א קאווע.....
ביסט מיד?, מ'קען שלאפן נאכמיטאג....
די מאמע פון הגאון ר' משה שטרענבויך שליט"א פלעגט זאגן ווער ס'האט רחמנות אויף די קינדער און וועקט זיי נישט אויף פרי איז גאר אן אכזר....

די סעודות יו"ט, פירט דאך שוין יעדער וויאזוי ער וויל, מ'זינגט, מ'זאגט, צוויי טעג יו"ט קען מען זיך אויסקלויבן א מעשה און צוטיילן אויף 4 חלקים און יעדע סעודה ממשיך זיין מיט די פארזעצונג, דאס מאכט זייער געשפאנט די קינדער, באלד גייט שוין טאטי דערציילן "די מעשה", די מעשה בה' הידועה....,
סעודות יו"ט איז מעיקרא דדינא בשר ויין דעריבער איז כדאי צו לייגן די אלע מיני טינקערייען מיט די דיפס אין די זייט כדי צו לאזן פלאץ פאר פלייש.

בדרך כלל ווערט יו"ט אויסגעניצט פאר משפחה וויזיטן, ווי מ'גייט זיך באזיכן איינער דעם צווייטן ברודער'ס צו שוואגער'ס וכו' וכו', דארף מען צולייגן מחשבה כאטש דער באזיך איז טאקע גאר א געשמאקע און א בא'טעמט'ע פארברענג צווישן די ערוואקסענע, דארף מען האלטן א אויג אויף די קינדער וויאזוי זיי פארברענגען דארט, צו זיי קריגן זיך נישט מיט די קאזנס, נישט איבערדרייען ביי יענעם אין שטוב און בכלל זאלן זיי נישט ווערן לאנג ווייליג.

חול המועד
אוי חול המועד! חול המועד!, וואס מיינט חול המועד?, וואס הייסט וואס, חול המועד האלטן, ניין,
קיינער וויל נישט דא איבערדרייען די וועלט, אבער דאס איז גזירת אמעריקא אז מ'מוז גיין חול המועד האלטן, מ'זיכט זיך אויס א פלאץ ווי צו גיין, און מ'גייט און מ'פארט, מ'שלעפט זיך, מ'פאקט זיך מיט די פעקלעך עסן, מ'פלאגט זיך אגאנצן טאג, און דאס ערגסטע איז נאך ווען דער טאטע הערט סוף טאג פון די קינדער מעעעהה!!! ס'איז גארנישט געוועהן אינטרעסאנט......, מעעעההה! ס'איז גארנישט געוועהן קיין פאן....., נאך אזא צוריקהער קען מען ממש פלאצן, וואס איז די עצה?, וואס קען מען טון ס'זאל יא זיין אינטרעסאנט?

ראשית מוז מען נישט גיין יעדן טאג, מ'דארף אראפ שטעלן א יסוד אז מ'גייט נישט יעדן איינציגן טאג, אזוי ארום ווען מ'גייט יא האט עס מער חשובות, שנית, קען מען יעדע נארישע זאך מאכן אינטרעסאנט פאר די קינדער, א טאטע קען מאכן יעדע נארישע קאר אויפן הייוועי אינטרעסאנט, קינדער! דארטן זעהט מען אזא טראק, עטץ זעהט'ס?, אין יענע טראק איז דא אסאך עפעלעך, דעי טראק טראגט עס צו אלע פרוכט סטאר'ס..., יענע אנדערע טראק איז א וואל מארט טראק, עטץ זעהט'ס?, אה! יעצט קען מען זעהן אויבן אויפן הימל א ערעפלעין האלט אינמיטן אראפ פארן....,

א קינדער גארטען מלמד האט מיר מגלה געוועהן אז ער האט א סוד צו מאכן אפי' א נארישע הארסי רייד אינטרעסאנט פאר די קינדער, בשעת ער גייט מיט די קינדער אויפן רייד חזר'ט ער מיט זיי, קינדער! אמת אונז האמיר יעצט פאן?...., איך אליין האב דאס אויספראבירט ווען איך בין געוועהן אין א פארק חוה"מ פון גליטשער'ס און סווינגס, און די קינדער האבן געגליטשט און געסווינגען האבעך בשעת מעשה געחזר'ט מיט די קינדער, אמת אונז האמיר יעצט פאן? ס'איז אזוי גוט... א מחי'...., און זיי זענען געוועהן צופרידן ביזן הימל....

מ'דארף נישט גיין צו הררי אררט אז די קינדער זאלן זיין צופרידן, קינדער קענען זיין צופרידן מיט קלייניקייטן, מ'דארף נאר וויסן וויאזוי, מ'קען מאכן די סטעטן איילענד פערי פאר די מערסטע אינטרעסאנט'סטע טרופ, ווען מ'לייגט זיך אריין אין אנדערע שיך, אז מ'שמועסט און מ'שילדערט פאר די קינדער יעדע שיף וואס פארט פארביי מיט אלע מיני פארבן,
איינער וואס האט א גרעסערע קאר קען איינפאקן די קינדער בייקס און צופארן צו א פארק, און די קינדער זאלן ארום רייסן מיט די בייקס, קינדער! מ'גייט דא קענען פליען מיט די בייקס ווי עכטע קארס....,
אלעס ווענדט זיך אינעם טאטן אליין, דער טאטע איז בכח זיינע קינדער זאלן זיין פרייליך און גליקליך מיט א נישטיגקייט, ווייל נישט האצקעריי מאכט זיי צופרידן.

א טאטע מיט אביסל גרעסערע קינדער, קען יעדן חוה"מ צופרי גיין דאווענען צוזאמען מיט די קינדער, לערנען אביסל מיט זיי אפי' נאר פאר 15 מינוט אין קהל'ס סוכה נאכן דאווענען, ער קען זיך אויספאנטשן א גוטע זאך פון די ווענדינג מאשין, (אויספאנטשן איז איינע פון די גרעסטע תאוות פון א קינד...) ביינאכט קען מען מיט די קינדער ארום לויפן צו רבי'שע טישן, אפשר פאר דיר איז עס נישט אינטרעסאנט אבער פאר זיי יא, סך הכל מ'קען באמת אנפילן די טעג נארמאל און צופרידן, מ'דארף נאר צולייגן אביסל מחשבה.

באמת קומט דא צו נאך א גרויסן פרק פון הושענא רבה און שמחת תורה, איך וועל עס מוזן שרייבן און משלים זיין, אין די נאנטע טעג, (איך וועל נישט מאכן קיין באזונדערע אשכול "חודש תשרי חלק 4", נאר איך וועל עס דא צולייגן מיט א תגובה...)

ביז דערווייל האט'ס מיר א שמחת יו"ט לזמן שמחתינו,

נ.ב. אדרבה אז איינער האט גוטע נקודות וואס ער האלט אז ס'קען זיין נוצבאר זאל עס מוסיף זיין און דער ציבור וועט נהנה זיין

א טאטע חודש תשרי 2'טע טייל

2010-04-29T15:14:00.000-07:00

א טאטע חודש תשרי 2'טע טייל / ט.ב. שאץ מאץ

עשרת ימי תשובה – יום כיפור

ברוך השם די ערשטע טייל – א טאטע אין חודש תשרי, וואס האט אנטהאלטן פונקטן פאר טאטע'ס בנוגע ר"ה, האט געהאט א גוטן אפקלאנג און מיר האבן צוריק געהערט פון פיל צופרידענע ליינער'ס אז ס'האט זיי ארויס געהאלפן אין זייער סדר היום,
די אלע הגהות און תגובות איז א דירעקטע בקשה און א פארלאנג אז מיר זאלן שרייבן ווייטער, כאטש אין די אנגעשטרענגטע בין כסא לעשור טעג, ווען דער שלאק איז האלב געבויעט און פון די די' מינים איז נאר דא איין און אהאלב מינים, דאך וועלמיר זיך אפרייסן צייט און שרייבן בין גברא לחפצא אפאר נקודות מיט א שאציגן אפשאץ, וואס קען צוניץ קומען פאר טאטעס "חודש תשרי – עשי"ת און יו"כ".

עשרת ימי תשובה זענען היפש אנגעצויגענע טעג ס'איז דא אסאך צו טון, און די עיקר פרעשור איז ווי געשמועסט די חיובים וואס "מ'מוז", מ'מוז ערלעדיגן די סוכה, מ'מוז ערלעדיגן ד' מינים, מ'מוז ערלעדיגן אנדערע צרכי החג, ממילא האט מען פרעשור און ווען ס'איז דא פרעשור איז דער קאפ נישט מיושב, און מ'קען טון נישט מיושב'דיגערהייט גרייזן וואס קען אפעקטירן די קינדער,

ראשית קען מען זיך מאכן א נאטיץ, זאכן וואס מ'דארף היינט טון, א נאטיץ וואס מ'דארף טון מארגן, ווייל ווען מ'זעהט זאכן אראפ געשריבן זעהט מען אז די ליסטע איז נישט אזוי גרויס און געפערליך ס'איז בדוק ומנוסה, די עיקר פרעשור קומט ווייל די זאכן ליגן אויפן קאפ און מ'וויל נישט פארגעסן משא"כ ווען דאס ליגט אויפן פאפיר דריקט עס נישט אזוי אויפן קאפ,

ווען מ'בויעט די סוכה איז זייער א גוטע געשמאקע געלגענהייט אריין צו ברענגען די גאנצע משפחה אין די ארבעט אין די ליבשאפט צו די מצוה, קינדער אפי' קלענער קענען טון פארשידענע ארבעט, האלטן די האמער, האלטן די שרויפן, אהער ברענגען דעם דרילער, אנכאפן די פלעסטיק, מ'קען אפי' הייסן צוויי 10 יעריגע קינדער צו שלעפן א פענל פון א סוכה וואנט, אדער שלעפן א טו ביי פאור,

אני הקטן בין זיך נוהג אז איך נוץ פאר סכך בעמבא שטעקעלעך, כאטש ס'איז נישט אזוי באקוועם הן דאס ארויף לייגן און הן דאס אראפ נעמען און צוזאמען פאקן, איך וואלט אפשר געטוישט צו די אנדערע מעט'ס (הגם איך האב עס נישט ליב אזא גאנצע נעץ, ס'איז לבי נוקף פאקטיש איז דאס א כלי וואס מ'קען זיך אויסציען אויף דעם שלאפן, איך פארשטיי ס'איז 100 פראצענט כשר ס'האט השגחות פון אלע רבנים, אבער וויזוי פלעגט דער קאמינקא רב זאגן? איך דארף נישט קיין כשר'ע ציצית די האלב אפגעריסענע ציצית וואס מ'זאל דארפן מכשיר זיין מיט אזא פסק אז יעצט איז עס נאך כשר, איך דארף געהעריגע ציצית...., איך זאג אויך אזוי, איך דארף נישט קיין כשר'ע סכך מיט א הכשר וואס זאל מיר טרעפן א היתר אז ס'איז כשר, איך דארף נארמאלע סכך און פארטיג....) דאס הארץ ערלויבט מיר נישט אוועק צו נעמען דאס נחת פון מיינע קינדער, ווייל ווען איך שטיי אויפן לייטער שטייען די קליינטשיגע ארום דעם לייטער און יעדער נעמט איין שטעקעלע און מ'הייבט עס אויף און גיבן עס מיר איבער אין די האנט אז איך זאל יעצט ארויף לייגן זיין שטעקלע, און איך לייג טאקע ארויף יעצט זיין שטעקעלע, און מיט זיין שטעקלע ווערט א סוכה, א עכטע סוכה (נישט אזא קליינע ווי מ'מאכט אין חדר / סקול,
נו פרעג איך ענק, איז נישט אזא נחת ווערט אלע געלטער?

ווען די סכך איז שוין געלייגט קען מען דן זיין בהלכה מיט די קינדער צו די סוכה איז שוין כשר, ס'איז שוין צלתה מרובה צו נישט?, די קינדער הייבן אן במלחמתו של תורה ס'איז דא צופיל לעכער, או נאו ס'איז דא מער סכך ווי לעכער...., הקיצור זאלן זיי זיין די דיינים וואס זענען מכשיר די סוכה, פשוט זיי אריין צו שלעפן אין די מצוה אריין, און שטייציך ארויס ברענגען אז ווען נישט מושי העלפט מיך היינט לייגן די סכך וואלט מען נישט געקענט מאכן אזוי שנעל די סוכה.

ערב יום כיפור
סדר הכפרות, איז היפש אינטרעסאנטליך און וויכטיג פאר גרעסערע קינדער מיט צוהאלטן די סדר השחיטה, כיסו הדם וכל המסתעף, כאטש די קינדער האבן שוין געשלאגן כפרות צום גדלי', דאך קען מען זיי מיטנעמען צו די ערב יו"כ כפרות וואס ווערט נאכגעפאלגט מיט א זה התרנגול ילך "לשחיטה", די רושם פון די שחיטה איז גאר גאר שטארק,

כאטש וואס ערב יו"כ איז א אנגצויגענע טאג (מיר האבן דאס ברייט מבאר געוועהן אין "ערב שבת חנוכה דיסארדער") ס'איז א טאג וואס מ'טוט נישט קיין סאך, נאר ס'איז עפעס אנדערשט ווי א געהעריגע טאג בנוסף צו עטליכע חיובים וואס "מ'מוז" איז דא א שטארקע אנגעצויגנקייט, דאס בעסטע איז ווי געזאגט אויבן, מאכן א צעטל, וואס דארף איך היינט טון, שלאגן כפרות, עסן א סעודה, רופן עלטער פעטער בערקאו, טראגן מחזורים אין די שול'ן (איך טראג מחזורים אין 3 עקסטערע שול'ן, כל נדרי, שחרית, מוסף,....) גיין אין מקוה, זיך לאזן שמייסן מלקות, דאווענען מנחה – על חטא, גיין צו די באבעס, עסן א צווייטע סעודה, ועוד, אז די ליסטע איז פארשריבן ווערט די קאפ וויי פארמינערט,

די ערשטע סעודה לדעתי זאל מען עסן וואס פריער, מ'איז סייווי אויפגעשטאנען פרי שלאגן כפרות, מ'ענדיגט דאווענען, מ'ערלעדיגט אפאר זאכן און אויף 10:30 קען מען זיך וואשן (אפי' פריער), ווייל אז מ'עסט פרי עסן די קינדער מיט געהעריג, און אפי' פאר זיך אליין מ'האט פלאץ פאר נאך א סעודה, בשעת די סעודה חזר'ט מען מיט די קינדער אז היינט איז א מצוה צו עסן אפי' איינער וואס פאסט נישט יו"כ, אויך איז גוט צו באטאנען אז די יעצטיגע סעודה איז א זמן וואס קען מכפר זיין אויף אלע אנדערע סעודות פון אגאנץ יאר וואס איז נישט געוועהן כהוגן, אויב מ'האט אפגעכאפט א ברכה אדער נישט געבענטשט, מיט די היינטיגע סעודה אז מ'מאכט שיין ערליך א ברכה און מ'בענטשט שיין ווערט דאס מכופר, דאס איז א שטארקע נקודה פאר די קינדער, בשעת די סעודה קען מען אויך פארציילן די מעשה פון יונה הנביא, אדער אנדערע מעשיות פון בעלי תשובה ועניני תשובה,

נאך די סעודה אז ס'איז דא צייט (מ'האמיר דאך אנגעפאנגען פרי) קען מען זיך אראפ לייגן פאר א וויילע צו האבן א רואיגן קאפ ביינאכט צו כל נדרי, ס'איז קלאר אז דאס ערנסקייט דארף זיך דערקענען אין שטוב קינדער זאלן שפירן אז ס'קומט א פארטיגן טאג, באימה ויראה, אפי' מ'שפירט נישט און מ'איז נישט דערביי ארויס צו געבן א אימה זאל מען עכ"פ רעדן דערפון אז ס'הערשט א פחד אין די גאנצע וועלט און צדיקים האבן זיך ממש געפלאגט צו עסן אין אזא טאג נאר ווייל ס'איז א מצוה עכט האבן זיי נישט געקענט עסן פון גרויס פחד וכו' וכו'.

בענטשן די קינדער איז א מס' פאר זיך, ס'איז באמת זייער זייער זייער זייער אן עמאציאנאלע מאמענט און אויך די סאמע הייליגסטע רגעים וואס א מענטש האט, זייער אסאך עלטערן פראבירן איבער צו קומען זייערע געפילן און באגראבן דאס טיף אין הארץ, ס'איז נישט גוט, א טאטע דארף עפענען זיינע געפילן אין אזא מינוט, פאקטיש ווען א קינד שפירט זיין טאטנס האנט אויף זיין קאפ, און דאס קינד ווייסט דער טאטע בענטשט אים יעצט אז ער זאל וואקסן א ערליכע איד ווערט ער מלא רגש, (אונז אלע היינטיגע טאטעס געדענקען דאס גוט ווען מיר זענען געוועהן קינדער) און אז דאס קינד זעהט נאך אז דער טאטע לייגט נאך צו א קרעכטס און א טרער שניידט דאס אריין טיף טיף און זיין נשמה, דאס איז עלעקטריק פאר א קינד אויף א גאנץ לעבן, מ'לעבט דאך היינט אין א וועלט וואס אלעס איז פארטעמט אן קיין ברעקל געפיל, די קינדער די טאטעס אלעס איז פלי פלוי, לאמיר אויסניצן דאס ביסל געפיל וואס איז נאך געבליבן ביי אונז צווישן א טאטע אין זיינע קינדער לטוב.

קומט דען נישט פון זיך אליין א טרער? ווען א טאטע זעהט פאר זיך א תפלה ישימך אלקים וגו' יה"ר וכו' ויתן ד' בלבכם אהבתו ויראתו וכו' שלא תחטאו, ותהי' חשקכם בתורה ובמצות....., אוי הייליגע באשעפער העלף מיר מיין זיסער משה'לע זאל מצליח זיין אין חדר...., ער זאל זיין א ערליכע איד אן קיין חשבונות..... ער זאל מיר שאפן אביסל נחת...... און אוודאי נישט קיין צער...., ווי לעב מיר היינט? ס'איז דאך א מבול אין די גאס, קינדער ווייסן אז דער טאטע בעט יעצט פאר זיי, א טרער יעצט פארשפאָרט טרערן שפעטער.....

איך מוז מיך אפשטעלן מיט א נקודה, ס'איז דא אסאך עלטערן וואס ניצן טאקע אויס אט די מינוטין פאר א פערזענדליכע מוסר דרשה פארן קינד, איך האב נישט קיין מיינונג צו איז גוט צו נישט יעדע טאטע קען זיך אליין מחליט זיין וואס ער וויל לפי זיין קינד'ס מצב און קשר צו אים, ס'איז אבער דא אסאך טאטע'ס וואס פארלאנגען קבלת טובות בשעת מעשה, לויט מיין מיינונג איז דאס נישט אזוי גוט, טאקע ווייל דער זמן איז אזוי הייליג און די געפילן זענען אזוי גרויס הייס אים נישט טון א זאך וואס ער קען דורך פאלן, זאג אין נאר אזא זאך וואס ער קען איינהאלטן און מ'קען אים נישט נאכגיין, למשל אז מ'הייסט אים זיך מקבל זיין יעדן טאג צו זאגן א קאפיטל תהלים, איז גוט, ווייל דאס קינד ווייסט אז דער טאטע קען אים נישט נאכקוקן צו ער טוט עס צו נישט, ממילא אויב פארגעסט ער איין טאג קען ער גלייך מארגן צוריק גיין צו די קבלה טובה, משא"כ אז דער טאטע הייסט אים זיך מקבל זיין נישט צו פארפאסן זמן קר"ש אז דער טאטע קען דאס באמערקן יעדן טאג טויג נישט ווייל איין טאג ער פארשלאפט קען ער שוין נישט צוריק גיין צו די קבלה טובה און ער פילט אז ער האט דא צובראכן ממש א תקיעת כף היות ער האט זיך דאס מקבל געוועהן ערב יו"כ פארנאכטס נאך זיין טאטנס ישימך, איר פארשטייט?, איך בין דא אביסל מקצר אבער איך גלייב אז דער עולם פארשטייט אפי' ווען מ'רעדט קורץ.

א טאטע מעג זיך איבער בעטן מיט די גאנצע הויז געזונד, און אוודאי דאס ווייב, ס'מעג זיין ברבים (חוץ אז א מענטש שפירט אז דאס איבערגעבעטכס מיטן ווייב מוז זיין ווען קיינער האלט נישט מיט....) א טאטע מעג איבער בעטן זיין חתן ש"ס (איבער בעטן די תורה הייבט זיך נישט אן אין שול מיט די ספר תורה) האסט א ש"ס אינדערהיים וויפיל האסטו אים באמת געניצט?, הייליגע גמרא! זיי מיר מוחל! איך האף אז מהיום והלאה וועל איך דיר ניצן מער!, יא, אזא שריט איז מער ווי אלע מיני חינוך מעטאדן פון די וועלט.

יום כיפור
כאטש א טאטע וויל נישט ברענגען קלענערע קינדער אין שול, אבער צום איבערבעטן די תורה קען ער ברענגען א קלענער קינד וואס פארשטייט שוין אביסל אז היינט איז עפעס אויסטערליש ווען אלע טאטעס זענען ווייס אנגעטון, ער זאל הערן דעם שהחיינו און אהיים גיין נאך כל נדרי,

בכלל כאטש איך בין אקעגן ברענגען קינדער אין שול אבער ווען ס'קומט יו"כ מאך איך א פתח שין, ווייל דאס מאל פאסטן די ווייבער אויך און זיי האבן נישט קיין כח צו בעבי סיטן, נו וואשע זאל איך טון, דער טאטע מוז אביסל קער נעמען. קען מען נישט הייסן קינדער זאלן לגמרי נישט קומען אין שול מוז דער טאטע זיין דער וואס האלט א אויג אויף זיי,
די כללים פון ר"ה איז גולטיג יו"כ אויך, קינדער דארפן עסן נארמאל צו די זעט און נארמאלע מאכלים, דער טאטע דארף באטאנען פאר די קינדער אז היינט ווען אלע טאטעס פאסטן מוזן זיי אויך פאסטן מיט עפעס, ער גייט נישט היינט עסן סתם אלע מיני קאלירטע נאש, נאר וועפער'ס, פרעצל, פאטעיטא טשיפס, פאפ קארן, אזעלכע נארמאלע זאכן, אבער ס'דארף זיין גענוג עסן ער זאל האבן וואס צו קייען און וואס צו טון, אפי' מיט וואס צו שפילן, אדער צו ליינען.

איך וויל דערמאנען א מעשה וואס האט פאסירט ביי ר' אהרן טשערנאבילער זי"ע, אמאל ביים טיש האט א אייניקל א קליין קינד געוויינט, איז דער צדיק צוגעגאנגען בכבודו ובעצמו און בארואיגט דאס קינד פון זיין געוויין, פאר די חסידים האט דאס ארויסגערופן גרויס ווינדער, האט ער זיי געזאגט, ס'שטייט אין פסוק וכל בניך לימודי ד', דער באשעפער כביכול לערנט זיך פון אונז, אז אונז זעמיר געטריי צו אונזערע קינדער איז ער געטריי צו זיינע קינדער.... ע"כ.

א פחד פון א מעשה, אין דעם הייליגן טאג יו"כ ווען יעדער זאגט זאגט צענדליגע מאל "אבינו מלכינו" טאטע! טאטע!....., יונגערמאן ביטע זיי אויך א געטרייע טאטע, אז א קינד מוטשעט טאטי איך דארף..... איך דארף אהין איך דארף אהער (וואס לאכסטו?, פון ווי ווייסטו וואס איך מיין מיטן "איך דארף"......) זאל דער טאטע ארויס ווייזן דאס מערסטע געדולד וואס איז שייך, כאטש דו פאסט היינט און די נערוון זענען געשפאנט, חלילה זיך צו בייזערן יו"כ אויף א אייגן קינד סתם ווייל דאס קינד נערווירט, דו מוטשעסט אויך דעם טאטן אין הימל היינט פאר ישועות, ביים קינד איז זיין פעקעלע פונקט אזוי חשוב ווי דיין מארגעטדש....

דאס איבער גיין דעם מחזור מיטן קינד פאר יו"כ איז וויכטיג כדי צו וויסן וואס מוז ער זאגן און וואס נישט, א טאטע קען מאכן פשרות, ער מוז נישט דאווענען אלע 5 שמו"ע, זאל ער אבער מיטזאגן ווידוי על חטא מיטן חזן, ווי אויך כתר איז וויכטיג ער זאל זאגן אלע כתר'ס ווייל יו"כ איז כתר יתנו לך א הייליגע מאמענט 4 מאל כיל"ח, ביי מנחה קען מען אים הייסן נעמען אביסל מנוחה, כדי צו האבן א פרישן חשק צו נעילה,

דאס פאלן כורעים איז א געשמאק עסק פארן קינד, מ'גרייט אן פלעסטיק'ס, האנטוכער, מ'פאלט, מ'בוקט זיך, ס'איז לעבעדיג, אבער אין די זעלבע צייט זאגן (פון פריער) אז דאס איז געוועהן א חלק פון די עבודה אין ביהמ"ק צו פאלן כורעים זיך מבטל געמאכט פארן באשעפער כעפרא דארעא...., וואס בין איך קעגן באשעפער, גארנישט, א שטיק ליים.

טאטעס וואס די קינדער זיצן לעבן זיי דארפן וויסן אז זייערע קליינע נישט דורך געטראכטע זאצן וואס פליסן ארויס בין פיוט לפיוט אדער בין גברא לגברא, מאכט זייער אסאך אויס אויפן קינד בפרט אין די הייליגע טעג, אז א טאטע דריקט זיך אויס מיט התפעלות אויף א שיין ווארט, אויף א נוסח, אויך א אויסדריק פון פיוט, צו סתם א נארמאלע ענרסטע סעיטמענט, וועט דאס דער קינד געדענקען לעלמי עד אז זיין טאטע האט אזוי און אזוי געזאגט מיטן קיטל אנגעטאהן, די זעלבע איז פארקערט אז דער טאטע זאגט א חוזק, א נארישע זאך, א פוסטע נייעס, וועט דאס זיין קינד געדענקען לעלמי עד אז זיין טאטע האט יו"כ מיטן "קיטל" געזאגט אזוי און אזוי מיט אזא ביטול, פארגעסט נישט דער קיטל איז א בגד וואס דרייט אן דאס קינד פאר אסאך מער אינטרעסע ווי סתם אזוי, ראי' לזה פסח ביינאכט, איינע פון די טעמי הקיטל איז אז די קינדער זאלן זעהן א שינוי אינעם טאטן וועלן זיי הערן וואס ער זאגט ווייל אלעס ווערט זיין א חידוש, זייט'ס נישט מזלזל אין ענקער השפעה.

מוצאי יום כיפור
בת קול יוצאת לך אכול בשמחה את לחמך, מ'דארף זיין בשמחה פרייליך, אמת די קינדער זענען צולאזט פון אגאנצן טאג, אבער דער ווינט דארף זיין פרייליך, אויב וויל מען אז די קינדער זאלן גיין שלאפן גלייך נאכן אויספאסטן, פארוואס זאל מען נישט מאכן א רקידה איידער מ'גייט אין בעט אריין, מ'מעג שוין זינגען ושמחת...., ס'אידעך א בפירושע בת קול לך אכול בשמחה את לחמך....

ווידער אז א איד איז מהדר צו טון עפעס אין די סוכה מוצאי יו"כ, מוז עס זיין על תנאי "בשמחה", שריי נישט, רעג דיך נישט אז א קינד ברענגט דיר נישט דעם האמער אין די סעקונדע...., און אויך מוזסטו נישט אויפוועקן דעם שכן מיט דיין דרילער...., אויב קענסטו נישט בויען א סוכה מוצאי יו"כ ע"י שמחה, לערן ענדערשט א משנה אין מס' סוכה מיט די קינדער, און נאכער שיק זיי שלאפן,

איך געדענק אז אלס קינד האט מיך מיין גרויסער ברודער פארטרויעט מיט א סוד אז שפעט ביינאכט מוצאי יו"כ נאכן אויספאסטן מאכט מיין טאטע א סעודה און נאר די גרויסע מענטשן קענען זיין דארט, איך געדענק נאך ווי היינט אז ס'האט מיר געבאדערט וואס הייסט דאס איך קען נישט זיין דארט?, אנדערע מעגן און איך נישט, עד כדי כך אז אויף דעם ארויף האב איך איינגעפירט אז ביי מיר איז נישטא קיין אויספאסטן, מ'מאכט הבדלה, און מ'וואשט זיך גלייך צו א סעודה (ס'איז אפי' באקוועמער אויפן מאגן צו עסן א נארמאלע סעודה ווי איידער קודם קעיק מיט קאפי און שפעטער אפאר שעה א סעודה) אזוי אז די קינדער זאלן קענען מיט עסן און זיין צוזאמען פריילעך בשמחה את לחמך.

מיר זאגן די זעלבע זאך דא ווי מיר האט געשריבן ערגעץ אנדערשט, מ'מוז נישט טון פונקטליך וואס איך שרייב פאר, איך בין נישט קיין ראשון און נישט קיין אחרון, קוים א תחתון....
די עיקר איז מ'זאל אריין לייגן מחשבה, און טראכט וואס מ'קען טון, און וואס מ'זאל טון, און וואס מ'טוט....

א גמר חתימה טובה
שאץ ומאץ